Hıdrellez Nedir? Dinî Kökeni Var mı?

Hıdrellez, Hızır ve İlyas peygamberlerin yeryüzünde buluştuğuna inanılan gün olarak 6 Mayıs’ta (Rumî takvimle 23 Nisan) kutlanan bahar şenliğidir. Anadolu, Balkanlar ve Orta Asya’da yeşilliğin, bereketin ve dileklerin kutlandığı bu gelenek, kültürel kökleri bakımından İslam öncesi bahar bayramlarıyla ilişkili olup dinî bir bayram değildir.

Hıdrellez nedir?

“Hıdrellez”, Hızır ve İlyas isimlerinin birleşmesinden oluşmuştur. Halk inancına göre Hızır karada, İlyas denizde yardıma koşan iki ulu kişidir ve yılda bir kez, baharın başında bir araya gelirler. Bu gün, yazın başlangıcı sayılır; kış bitmiş, hayvanlar yaylaya çıkmaya hazırlanmış, tarım mevsimi başlamıştır. Türkiye’de 6 Mayıs’a denk gelen gün genellikle yeşilliklerde, nehir kenarlarında ve parklarda kutlanır. UNESCO, Hıdırellez’i 2017’de birden fazla ülkenin ortak başvurusuyla Somut Olmayan Kültürel Miras listesine almıştır.

Hızır ve İlyas kimdir?

Hızır, Kur’an’da adı geçmeyen ancak Kehf Suresi’nde “kullarımızdan bir kul” diye anlatılan ve Hz. Mûsâ’ya ilim öğreten kişi olarak yorumlanır (Kehf, 18/60-82). Hadislerde bu kişinin Hızır olduğu belirtilir (Buhârî, İlim; Müslim, Fezâil). Hızır’ın peygamber mi veli mi olduğu, hayatta olup olmadığı konusunda âlimler arasında görüş ayrılığı vardır. İlyas ise Kur’an’da adı geçen bir peygamberdir (Sâffât, 37/123-132; En’âm, 6/85). Hıdrellez geleneğinde bu iki figür halk inancıyla birleştirilmiş ve efsanevi kimlikler kazanmıştır.

Geleneğin kültürel kökeni

Hıdrellez, Anadolu’nun kadim bahar karşılama törenleriyle bağlantılıdır. Kimi araştırmacılar, bahar şenliklerinin Mezopotamya, Anadolu ve Orta Asya’da çok eski dönemlerden beri kutlandığını; Akitu, Nevruz ve Kakava gibi törenlerle ortak yönleri olduğunu belirtir. İslam’ın yayılmasından sonra bu töreler Hızır ve İlyas figürlerine bağlanmış ve İslam kültürüyle bütünleşmiştir. Bu nedenle Hıdrellez’in kökeni “dinî değil kültürel” olarak değerlendirilir. Benzer bir bahar kutlaması olan Nevruz ile ortak noktaları vardır.

Nasıl kutlanır?

• Dilek dilemek: Gül ağacının dibine ya da dalına dilek yazılı kâğıtlar veya renkli kumaşlar bağlanır. İnanışa göre Hızır, bu dilekleri duyar.
• Atlama: Ateş veya su üzerinden atlanır; kötülüklerden arınmak, sağlık ve bereket istenir.
• Yeşillik ve piknik: Aileler doğaya çıkar, yemek yer, oyunlar oynar.
• Kuzu ve yoğurt yemeği: Yaylaya çıkış öncesi ikram yemekleri hazırlanır.
• Evlerin temizlenmesi: Bahar temizliği yapılır, yeni kıyafetler giyilir.

Bazı yörelerde Hıdrellez gecesi gül dibine bırakılan eşyalar, sabaha kadar Hızır’ın uğrayacağı inancıyla bırakılır. Aynı gece nehir kenarında dilek balonları ve kayıklar da bırakılabilir.

Dinî açıdan değerlendirme

İslam âlimleri Hıdrellez’e iki açıdan bakar. Birincisi, kutlamanın kültürel ve sosyal yönüdür: Aile ve komşularla bir araya gelmek, doğayla buluşmak, yemek paylaşmak mubahtır. İkincisi ise inanç boyutudur: Ağaca dilek bağlamak, ateşten atlamak veya Hızır’dan medet ummak gibi uygulamaların akideyle bağdaşması tartışmalıdır. Çünkü İslam’da yardım ve dilek yalnızca Allah’tan istenir (Fâtiha, 1/5). Diyanet, Hıdrellez’in İslam dininin bir bayramı olmadığını, dinî bir temeli bulunmadığını, ancak halk kültürünün bir parçası olarak yaşadığını belirtir. Dua etmek istenirse doğrudan Allah’a yapılmalıdır. Bu konuda daha geniş bir perspektif için yatır ve evliya kültü yazısı okunabilir.

Balkanlar ve Orta Asya’daki benzer kutlamalar

Hıdrellez yalnızca Anadolu’da değil; Balkanlar’da Roman toplulukları arasında “Herdelezi”, Bulgaristan ve Makedonya’da “Erdelezi”, Kafkasya ve Orta Asya’da ise benzer adlarla anılır. Edirne’de Kakava şenlikleri, aynı bahar geleneğinin bölgesel bir görünümüdür. Roman topluluklarında Hıdrellez, yılın en büyük şenliği olarak ateşler yakılıp dans edilerek kutlanır. Bu ortak gelenek, farklı din ve kültürlerden toplulukların aynı mevsim sevincini paylaştığını gösterir.

Hıdrellez’in Balkanlar’da Hıristiyan Aziz Georgios (Aya Yorgi) bayramıyla çakışması da dikkat çekicidir; 6 Mayıs, Ortodoks takvimde Aya Yorgi gününe denk gelir. Bazı araştırmacılar bu çakışmayı iki kültürün ortak bahar geleneklerine bağlar. Bu yüzden Hıdrellez’e tek kökenli bir bayram olarak değil, çok katmanlı bir kültür olgusu olarak bakmak daha isabetlidir. Ramazan davulu ve mahya gibi diğer halk geleneklerine ilişkin Ramazan davulcusu yazısı da kültürel geleneklerin dinî değerlerle nasıl iç içe geçtiğini gösterir.

Hıdrellez ve diğer dini günler

Hıdrellez, hicri takvime değil güneş takvimine bağlı olduğu için kandil ve bayram gibi dinî günlerle karıştırılmamalıdır. Aşure, kandil ve bayramlar gibi dinî günler ibadet esasına dayanırken, Hıdrellez halk takvimi içindeki mevsim şenliğidir. Aşure ile paylaşma yönü benzer olsa da aşure tatlısı geleneği dinî bir güne dayanır. Bu ayrım, geleneklerin doğru anlaşılmasını sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Hıdrellez ne zaman kutlanır?

Her yıl 6 Mayıs’ta (Rumî takvime göre 23 Nisan) kutlanır; Hızır ve İlyas’ın yeryüzünde buluştuğuna inanılan bahar şenliğidir.

Hıdrellez’in dinî bir dayanağı var mı?

Hayır; Hıdrellez dinî bir bayram değildir, İslam öncesi bahar geleneklerinin Hızır ve İlyas inancıyla birleşmesiyle oluşmuş halk kültürüdür.

Hıdrellezde dilek dilemek caiz midir?

Dilek ve yardım isteği yalnızca Allah’a yapılmalıdır; ağaca dilek bağlamak gibi uygulamalar kültürel gelenek olarak kalmalı, inanç boyutuna taşınmamalıdır.

Hızır kimdir?

Kur’an’da adı geçmeyen ancak Kehf Suresi’nde Hz. Mûsâ’ya ilim öğreten kul olarak yorumlanan kişidir; peygamber mi veli mi olduğu konusunda görüş ayrılığı vardır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Kehf Suresi (18/60-82) ve Sâffât Suresi (37/123-132); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hızır" ve "Hıdırellez" md.; Pertev Naili Boratav, Halk Edebiyatı ve Folklor çalışmaları; Diyanet İşleri Başkanlığı, Dinî Soru-Cevap yayınları

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →