Muharrem Ayı Gelenekleri: Anadolu’da Aşure ve Matem

Muharrem, hicri takvimin ilk ayı ve Kur’an’da zikredilen dört haram aydan biridir. Müslümanlar bu ayda oruç tutar, ayın onuncu gününü (Aşure Günü) anar ve aşure pişirip dağıtır. Anadolu’da ay, Sünnî ve Alevî topluluklarda farklı anlamlar taşıyarak hem şükür hem matem geleneklerini barındırır.

Muharrem’in dinî anlamı

Tevbe Suresi’nde “Allah’ın yazısında ayların sayısı, gökleri ve yeri yarattığı gün, Allah katında on iki aydır; bunlardan dördü haram aylardır” buyurulur (Tevbe, 9/36). Zilkade, Zilhicce, Muharrem ve Recep haram aylardır; bu aylarda savaşmak yasaklanmış, iyi amellerin değerinin arttığına inanılmıştır. Peygamberimiz “Ramazan’dan sonra en faziletli oruç, Allah’ın ayı Muharrem’de tutulan oruçtur” buyurmuştur (Müslim, Sıyâm). Bu hadis, Muharrem orucunun faziletine dayanak gösterilir.

Hicri yılbaşı

Hicri takvim, Peygamberimizin Mekke’den Medine’ye hicretini başlangıç alır. Takvimin Muharrem ayıyla başlaması, Hz. Ömer döneminde alınan bir kararla belirlenmiştir. Muharrem’in ilk günü hicri yılbaşı olarak anılır; Türkiye’de bu günü tebrik etmek, yeni yılın başlangıcında dua etmek yaygın bir adettir. Bu konunun ayrıntıları hicri yılbaşı ve Muharrem’in ilk günü yazısında ele alınmıştır.

Aşure Günü ve Kerbelâ anması

Muharrem’in onuncu günü Aşure Günü’dür. Sünnî gelenekte bu gün, Hz. Mûsâ’nın Firavun’dan kurtuluşu ve orucun tutulmasıyla anılır. Ayrıca 680 yılında (hicri 61) Hz. Hüseyin’in Kerbelâ’da şehit edilmesi de bu güne denk gelir. Sünnî Müslümanlar Hz. Hüseyin’i Peygamberimizin torunu olarak sever ve Kerbelâ’yı üzüntüyle anar; ancak ayrı bir matem ritüeli uygulamazlar. Şii ve Alevî toplulukların Muharrem’i ise matem ayı olarak yaşadığı bilinir. Bu farklı yaklaşımlara saygı göstermek tarafsız bir bakışın gereğidir. Aşure tatlısının hazırlanışı ve dağıtılması için aşure tatlısı tarifi yazısı okunabilir.

Anadolu’da Muharrem geleneklerinin çeşitliliği

• Aşure pişirme: Hem Sünnî hem Alevî ailelerde yaygındır; komşulara ve yoksullara dağıtılır.
• Muharrem orucu: Sünnî ailelerde Aşure Günü ve çevresindeki günlerde nafile oruç tutulur. Alevî geleneğinde ise on iki gün süren Muharrem orucu vardır; bu oruçta su içmeme, et ve bazı yiyeceklerden uzak durma gibi uygulamalar bulunur.
• Sebil kurma: Bazı yörelerde Kerbelâ’nın susuz şehitlerini anmak üzere su ve şerbet ikram edilir.
• Düğün ve eğlence yapmama: Halk arasında Muharrem ayının ilk on gününde düğün yapılmaması, neşeli eğlencelerden kaçınılması adeti vardır. Bu adet dinen bağlayıcı değildir.
• Mersiye ve semah: Alevi-Bektaşi geleneğinde Kerbelâ’yı anlatan mersiyeler, deyişler ve ağıtlar okunur.

Alevî-Bektaşi uygulamalarının ayrıntıları için Muharrem orucu ve Alevi geleneğinde matem ile cemevi ve Alevî-Bektaşî gelenekleri yazılarına bakılabilir.

Kerbelâ olayının kısa tarihi

Kerbelâ olayı, Emevî halifesi Yezid dönemi başında, Hz. Hüseyin’in Kûfe halkının davetini kabul ederek yola çıkmasıyla başladı. Irak’ta Kerbelâ’da Emevî birlikleriyle karşılaşan Hz. Hüseyin ve beraberindeki küçük grup, 10 Muharrem 61’de (10 Ekim 680) şehit edildi. Taberî ve diğer tarihçiler bu olayı ayrıntılı biçimde anlatır. Olay, İslam tarihinin en acı hadiselerinden biri olarak bütün Müslümanların hafızasında yer alır. Siyasi ve itikadi yorumlar farklılaşsa da Hz. Hüseyin’e duyulan sevgi ortaktır. Ahlâkî ders olarak zulme karşı durmak ve adaleti savunmak vurgulanır.

Muharrem ayında yapılabilecek ibadetler

Muharrem ayında ibadet, Allah’a yakınlaşmak ve yeni hicri yıla hayırlı bir başlangıç yapmak için artırılabilir. Nafile oruç, namaz, sadaka, akraba ziyareti ve tövbe bu ayın öne çıkan amelleridir. Aşure orucu için Peygamberimizin tavsiyesi, yalnızca onuncu gün değil, dokuzuncu ve on birinci günle birlikte tutulmasıdır; bu, Yahudilerden ayrışma amacı taşır (Müslim, Sıyâm; Ahmed b. Hanbel, Müsned). Aşure orucunun geçmiş yılın günahlarına kefaret olacağı umulduğu da hadislerde bildirilir (Müslim, Sıyâm). Bu fazilet küçük günahlar için geçerli kabul edilir; kul hakkı ve büyük günahlar için ayrıca tövbe ve helalleşme gerekir.

Anadolu’da yöresel örnekler

Doğu Anadolu’da ve Orta Anadolu’da bazı köylerde Muharrem’in ilk on günü sofrada et yenmez ve eğlence yapılmaz. Çorum, Tokat, Sivas ve Tunceli çevresinde Alevî köylerinde Hızır orucu ve Muharrem orucu birlikte anılır. Batı Anadolu’da ise Aşure Günü yalnızca aşure pişirme ve dağıtma günüdür. İç Anadolu’da bazı şehirlerde “aşure kazanı” mahalle toplantılarıyla birlikte kurulur; yoksullara ve çocuklara dağıtım için büyük kazanlar kullanılır. Bu çeşitlilik, Anadolu’nun dinî ve kültürel zenginliğini yansıtır ve tek tip bir uygulamaya indirgenmemelidir.

Ölçülü bir anlayış

İslam âlimleri, Muharrem ayında bir yandan oruç ve ibadete teşvik ederken, diğer yandan aşırı matem gösterilerini ve dövünmeyi onaylamaz. Sünnî çoğunluk, Kerbelâ’yı anarken sabır ve duayla yetinmeyi öğütler. Peygamberimizin “Yüze vuran, yakaları yırtan ve cahiliye çığlığı atan bizden değildir” hadisi (Buhârî, Cenâiz) bu bağlamda anılır. Farklı toplulukların uygulamaları ise birbirini kınamadan anlayışla karşılanmalıdır. Toplumsal barış için bu hoşgörü çok önemlidir.

Muharrem ve hatim, dua gelenekleri

Yılbaşında ve Aşure Günü’nde birçok yerde hatim indirilir, dua edilir ve yoksullara yemek verilir. Köy ve mahalle hatimleri için Anadolu’da hatim gelenekleri yazısı ek bilgi sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Muharrem ayı neden önemlidir?

Hicri takvimin ilk ayı ve dört haram aydan biridir; Ramazan’dan sonra en faziletli oruç Muharrem’de tutulan oruç olarak anılır.

Muharrem’de düğün yapılır mı?

Dinen yasak değildir; ancak halk arasında ilk on gün düğün yapılmaması adeti yaygındır ve bağlayıcı değildir.

Aşure Günü Sünnîler ve Alevîler için aynı mıdır?

Aşure Günü her iki toplulukta da önemlidir; Sünnîlerde oruç ve şükür günü, Alevî ve Şiilerde ise Kerbelâ matemi ağırlıklıdır.

Kerbelâ olayı ne zaman oldu?

10 Muharrem 61 (10 Ekim 680) tarihinde Hz. Hüseyin ve beraberindekilerin şehit edilmesiyle gerçekleşti.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Tevbe Suresi (9/36); Müslim, Sıyâm (Muharrem orucu); Buhârî, Savm; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Muharrem" ve "Âşûrâ" md.; Taberî, Târîhu'r-rusül ve'l-mülûk (Kerbelâ olayı)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →