Eşler Arası Anlaşmazlıkta Hakem: Nisâ 35. Ayet…

Nisâ Suresi’nin 35. ayeti, eşler arasında ayrılık endişesi doğduğunda her iki aileden birer hakem gönderilmesini emreder. Hakemler barışı hedefler; Allah, niyetleri düzgün olanlar arasında uzlaşma nasip eder. Bu ayet, boşanmadan önce aile arabuluculuğunun dinî dayanağıdır. Amaç, yuvayı korumaktır. Bu usul günümüzde aile danışmanlığı olarak sürer.

Ayetin anlamı

Ayette, eşlerin arasının açılmasından korkulursa kocanın ailesinden bir hakem ve kadının ailesinden bir hakem gönderilmesi, iki tarafın da düzeltmek istemesi halinde Allah’ın aralarını uzlaştıracağı bildirilir. Müfessirler bu ifadenin boşanma kapısını açmadan önce son aile müdahalesini gösterdiğini kaydeder. Taberî, hakemlerin ailelerden seçilmesini, çünkü yakınlarının durumu daha iyi bildiğini ve tarafsız davranma ihtimalini belirtir.

Hakemlerin görevi

Hakemler iki tarafı dinler, sorunun kaynağını anlar ve uzlaşma yolu arar. Görevleri tarafları suçlamak ya da bir tarafın tarafını tutmak değildir. İlk aşamada barışı sağlamak, ikinci aşamada ayrılma kaçınılmazsa adil bir şekilde ayrılığı gerçekleştirmek vardır. Hakemlerin seçiminde güvenilirlik, ilim ve olgunluk aranır.

Hakemlerin yetkisi konusunda görüşler

Âlimler hakemlerin yetkisi konusunda ikiye ayrılır. Hanefî ve Şâfiîlerin çoğu, hakemlerin eşlerin izni olmadan boşama yetkisi bulunmadığını söyler; yalnızca uzlaşma çabası gösterirler. Mâlikîler ise hakemlerin gerekirse ayrılığa karar verebileceğini kabul eder. Günümüzdeki Türk hukukunda aile mahkemeleri, arabuluculuk ve danışmanlık bu görevi üstlenir.

Önce nasihat, sonra ayrılık

Ayetten önceki 34. ayet, geçimsizlik halinde önce öğüt vermeyi, sonra yatakta ayrılmayı öngören bir sıra çizer; ancak şiddet ve zarar vermeyi hiçbir halde meşrulaştırmaz. Peygamberimiz kadınlara iyi davranmayı vasiyet etmiş ve “sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır” buyurmuştur (Tirmizî, Radâ’). Bu nedenle ailede şiddet kabul edilemez. Bu konuda sorun yaşayan kişi yasal yollara başvurabilir.

Kadının tutumu: Nisâ 128

Nisâ 128. ayeti, bir kadın kocasının kendisinden yüz çevirmesinden endişe ederse aralarında bir sulh yapmalarında günah olmadığını ve sulhun hayırlı olduğunu bildirir. Bu ayet de uzlaşmayı özendirir. Hz. Sevde’nin Peygamberimizle evliliğinde gününü Hz. Âişe’ye bırakması bu uzlaşmaya örnek verilir (Buhârî, Müslim). Eşlerin hak taleplerinde esnek davranması ilişkiyi korur.

Günümüzde arabuluculuk

Aile büyükleri veya güvenilir bir danışman arabulucu olarak devreye girebilir,
Din görevlileri ve aile danışmanları destek sağlayabilir,
Aile mahkemelerinde danışmanlık ve arabuluculuk süreçleri bulunur,
Şiddet söz konusuysa güvenlik tedbirleri önceliklidir.

Hakem usulünde amaç evliliği kurtarmak kadar tarafların hakkını korumaktır. Eşlerin hakları ve evliliğin ilk yılı yazıları da bu bağlamda okunabilir.

Çocuklar ve ayrılık

Barışma mümkün olmazsa çocukların durumu öncelikli düşünülmelidir. Velayet ve görüşme hakları boşanmada velayet ve hidane hakkı yazısında ele alınmıştır. Çocukların ebeveynler arasındaki kavgaya maruz bırakılmaması ve her iki tarafla ilişkisinin korunması esastır.

Hakemin ahlaki ilkeleri

Hakem olarak görev alan kişi, tarafların gizli bilgilerini saklamalı, çocukların ve ailelerin onurunu zedeleyecek konuşmalardan kaçınmalıdır. Eşlerden birinin gıyabında konuşulan sözlerin diğerine taşınmaması, gıybet ve söz taşımanın önüne geçer. Hz. Peygamber, insanların arasını düzeltmenin namaz, oruç ve sadakadan daha faziletli olduğunu bildirmiştir (Ebû Dâvûd, Edeb; Tirmizî, Sıfatü’l-kıyâme). Bu hadis, aile arabuluculuğunun sevap açısından da değerli olduğunu gösterir.

Hakem, tarafların haklarını hatırlatırken kimseyi suçlu ilan etmemeli, çözüm önerilerini somut adımlara dönüştürmelidir. Gerektiğinde tarafların ayrı ayrı dinlenmesi, sonra ortak bir görüşmeyle ortak zemin aranması verimli olur. Uzlaşma sağlanamazsa ayrılığın hukuki ve dinî yollarla adil biçimde yürütülmesi için destek verilmelidir.

Meselenin tamamlayıcı yönleri için Nikâh Akdinde Şart Koşmak: Kadının Şartları ve Hükümleri yazısına göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hakem tayin etmek zorunlu mu?

Ayet emir ifadesi taşır; âlimler bunu geçimsizlikte barış çabası olarak yorumlar. Aile içi arabuluculuk teşvik edilir.

Hakemler boşama kararı verebilir mi?

Mezheplere göre değişir. Hanefî ve Şâfiîlerde yetkileri sınırlıdır, Mâlikîlerde daha geniştir.

Hakem olarak kimler seçilir?

Ayette eşlerin ailelerinden güvenilir kişiler denir. Günümüzde danışman ve arabulucu da bu rolü üstlenebilir.

Şiddet varsa yine arabuluculuk mu denenir?

Şiddette önce güvenlik gelir. Yasal koruma yolları kullanılmalı, uzlaşma ancak güvenli ortamda düşünülmelidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 4 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Nisâ Suresi (4/34-35, 4/128); Buhârî, Nikâh; Taberî, Câmiu'l-beyân; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hakem" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →

Eşler Arası Anlaşmazlıkta Hakem: Nisâ 35. Ayet ve Arabuluculuk