Hayat Sigortası Caiz mi? İslam’a Göre Hüküm ve Tekâful

Geleneksel ticari hayat sigortası, gârar (aşırı belirsizlik), faiz ve kumar unsurları taşıdığı gerekçesiyle fetva kurumlarının çoğu tarafından mevcut hâliyle sakıncalı görülür. Karşılıklı yardımlaşmaya dayanan tekâful sistemi ise meşru bir alternatif olarak önerilir; zorunlu sigortalar ayrıca değerlendirilir.

Hayat sigortası nasıl işler?

Hayat sigortasında kişi, sigorta şirketine belirli aralıklarla prim öder. Karşılığında sigortalının vefatı veya sözleşmede yazılı başka bir olay hâlinde, belirlenen tutar lehtarlara ödenir. Bazı poliçeler yalnızca ölüm riskini karşılar; bazıları ise birikim ve yatırım bileşeni de içerir. Şirketler toplanan primleri tahvil, mevduat ve benzeri araçlarda değerlendirir. Bu özellik, sigortanın dinî hükmünü tartışmalı kılan başlıca unsurlardandır.

Ticari sigortayı sakıncalı görenlerin gerekçeleri

Klasik ve çağdaş fakihlerin çoğunluğu, ticari sigortayı şu gerekçelerle uygun bulmaz:

• Gârar: Sigortalı, ödediği primlere karşılık ne kadar alacağını ve alıp alamayacağını bilmez. Ölüm zamanı belirsiz olduğundan, bir kişi bir prim ödeyip vefat ederse yüksek tutar alabilirken, bir başkası yıllarca prim ödeyip hiçbir şey almayabilir. Hadiste gârarlı alışveriş yasaklanmıştır (Müslim, Büyû’).
• Faiz: Ödenen primler ve alınan tazminat arasında eşitsizlik, ayrıca primlerin faizli araçlarda değerlendirilmesi, riba şüphesi yaratır (Bakara Suresi, 2/275).
• Kumara benzerlik: Küçük bir primle büyük bir tazminat alma ihtimali, şansa bağlı kazanç yapısı taşır (Mâide Suresi, 5/90).
• Miras hukukuna aykırılık: Poliçedeki lehtar, mirasçı payları dışında kişileri öne çıkarabilir veya paylaşımı bozabilir. Hadiste varise vasiyet bulunmadığı bildirilir (Ebû Dâvûd, Vesâyâ; Tirmizî, Vesâyâ).

İslam Fıkıh Akademisi, 1985’te Cidde’de aldığı kararda ticari sigortanın caiz olmadığını, bunun yerine karşılıklı sorumluluğa dayalı İslami sigorta (tekâful) sisteminin geliştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Birçok ulusal fetva kurulu bu çizgiyi izlemiştir.

Caiz görenlerin yaklaşımı

Bazı âlimler ve araştırmacılar, sigortayı toplumun ihtiyaçlarına cevap veren modern bir sözleşme biçimi olarak değerlendirmiş, belirsizlik ve faizin, ihtiyaç ve örf sebebiyle ruhsat kapsamına girebileceğini savunmuştur. Mısırlı Muhammed Abduh ve bazı çağdaş âlimler, sigortayı mudârebe veya karşılıklı yardımlaşma çerçevesinde meşru gördüğü bilinen isimlerdendir. Ancak bu görüşler azınlıkta kalmıştır.

Tekâful: İslami sigorta

Tekâful, katılımcıların bir fon oluşturup olası zararları karşılıklı karşılaması esasına dayanır. Katılımcı yaptığı ödemenin bir kısmını “teberru” (bağış) olarak ortak havuza verir; zarara uğrayan katılımcıya bu havuzdan ödeme yapılır. Şirket, havuzun yöneticisi (vekil) veya girişimcisidir ve yönetim ücreti alır. Fon, faizsiz araçlarda değerlendirilir ve bir danışma kurulu tarafından denetlenir. Böylece gârar ve faiz sorunları büyük ölçüde azaltılır. Türkiye’de katılım sigortacılığı ve tekâful uygulamaları gelişmektedir; ancak ürünlerin şartları şirkete göre farklılık gösterir.

Zorunlu sigortalar

Trafik sigortası, zorunlu deprem sigortası (DASK) gibi yasal olarak zorunlu sigortalar, kişinin tercihi dışında olduğundan ve toplumun zararını önlemeye yönelik bir kamusal maslahat taşıdığından ayrı değerlendirilir. Çağdaş fetva kurumlarının çoğu, zorunlu sigortaların zaruret ve maslahat gerekçesiyle yaptırılabileceğini belirtir. İsteğe bağlı sigortalar için ise ihtiyat ve alternatif arayışı önerilir. Konuyla ilgili ayrıntı için kasko ve trafik sigortası yazısına bakılabilir.

Uygulamada nasıl karar verilir?

1. Önce sigortanın gerçekten gerekli olup olmadığına bakılır: Ailenin geçimi güvence altına alınmak isteniyorsa, birikim, vasiyet ve hayır hizmetleri gibi seçenekler düşünülebilir.
2. Katılım sigortacılığı veya tekâful ürünleri araştırılır.
3. Zorunlu olan sigortalarda yasal gereklilikler yerine getirilir.
4. İsteğe bağlı ticari poliçe alınacaksa, ödenen primin üzerinde gelen kısmın helal olmayabileceği göz önünde tutulur; şüphede müftülüğe başvurulur.

İlgili finans konuları

Emeklilik birikimi ürünleri için bireysel emeklilik sistemi (BES), borçlanma yöntemleri için kredi kartı kullanmak ve taksitli satış, komisyonlu çalışma biçimleri için affiliate pazarlama yazıları incelenebilir.

Unutulmamalıdır ki Müslüman için asıl güvence Allah’a tevekkül ve helal kazançtır. Tedbir almak da tevekkülün parçasıdır; aile için çalışmak, tasarruf etmek ve ihtiyaç anına hazırlık yapmak meşru yollardır.

Aileyi güvence altına almanın helal yolları

Ailenin geçimini düşünmek, bir Müslümanın sorumluluğudur. Peygamberimiz, mirasçılarını zengin bırakmanın, onları el açar durumda bırakmaktan hayırlı olduğunu bildirmiştir (Buhârî, Vasâyâ; Müslim, Vasiyyet). Bu hadis, geleceğe yönelik tedbirin dinen takdir edildiğini gösterir. Sigorta dışında şu yollar düşünülebilir: düzenli birikim, altın ve gayrimenkul gibi gerçek varlıklara yatırım, vasiyet hakkını (malın üçte biri sınırında ve mirasçı olmayanlar lehine) kullanmak, karz-ı hasen sistemleriyle ailenin güvencesini oluşturmak ve akraba dayanışmasını güçlendirmek.

Kredi veya konut borcu olan kişiler için bankaların talep ettiği hayat sigortası ise zorunluluk niteliği taşıyabilir. Böyle durumlarda kişi, borcunu güvence altına alma amacını ve alternatifin bulunmadığını gözeterek, mümkünse katılım esaslı poliçeleri tercih etmelidir. Ödenen primi aşan tutarın hükmü konusunda hassas olan kişiler, kendisine ödenen tutardan fazlasını hayır yoluna yönlendirmeyi de seçebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayat sigortası yaptırmak caiz mi?

Ticari hayat sigortası gârar, faiz ve kumar unsurları taşıdığı için çoğu fetva kurumunca caiz görülmez; tekâful alternatif olarak önerilir.

Tekâful nedir?

Katılımcıların bağış esasıyla ortak fon oluşturup birbirinin zararını karşıladığı, faizsiz araçlarla yönetilen İslami sigorta sistemidir.

Zorunlu sigorta yaptırmak günah mı?

Zorunlu sigortalar zaruret ve kamu maslahatı gerekçesiyle yaptırılabilir.

Hayat sigortası miras payını etkiler mi?

Lehtar belirlemesi mirasçı paylarını bozabilir; bu yüzden miras hukukuna uygun düzenleme yapılmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sigorta" ve "Tekâful" maddeleri; İslam Fıkıh Akademisi (Mecmaü'l-Fıkhi'l-İslâmî) Cidde karar metinleri; Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu açıklamaları (kurul.diyanet.gov.tr); Müslim, Büyû'; Bakara Suresi (2/275)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →