Hz. İsmâil Kur’an’da Nerede Geçer? Ayetler ve Sureler

Hz. İsmâil, Kur’an-ı Kerim’de Hz. İbrâhim’in oğlu, Kâbe’nin inşasında babasına yardımcı olan, sözüne sadık, resul ve nebî bir kul olarak anılır. Adı yaklaşık on iki yerde geçer. Kurban edilmek istenen oğul kıssası ise Sâffât Suresi’nde adı anılmadan anlatılır. Bu yazıda ayetleri sureler sırasıyla ve ana mesajlarıyla birlikte inceliyoruz.

İsmâil’in Adının Geçtiği Başlıca Ayetler

• Bakara 2/125-129: İbrâhim ve İsmâil’in Beyt’i (Kâbe’yi) inşa etmesi, “Rabbimiz, bizden kabul et” duası ve soylarından bir ümmet ile peygamber istemeleri.
• Bakara 2/133, 136, 140: Yâkub’un vasiyeti sırasında İsmâil’in adı geçer; Müslümanlar tüm peygamberlere iman eder.
• Âl-i İmrân 3/84, Nisâ 4/163, En’âm 6/86: İsmâil’in vahiy alan peygamberler arasında sayılması ve âlemlere üstün kılınması.
• İbrâhîm 14/37-39: İbrâhim’in soyunu “ekin bitmez bir vadiye” yerleştirmesi ve “yaşlılığımda bana İsmâil ile İshak’ı bağışlayan Allah’a hamd olsun” ifadesi.
• Meryem 19/54-55: “Kitap’ta İsmâil’i de an. O sözünde sadıktı; resul ve nebî idi.”
• Enbiyâ 21/85-86 ve Sâd 38/48: İsmâil’in sabredenlerden ve seçkin kimselerden sayılması.

Sâffât 37/99-113 ayetleri ise oğlunun adını vermeden kurban kıssasını anlatır. Bu kısım ayrı bir başlık altında aşağıda ele alınmıştır.

Meryem Suresi: Sözünde Sadık Peygamber

Meryem 19/54-55’te İsmâil için şöyle buyrulur: “Kitap’ta İsmâil’i de an. O, sözüne sadık idi; resul ve nebî idi. Ailesine namazı ve zekâtı emrederdi. Rabbi katında hoşnutluk kazanmış biriydi.” Bu ayetlerde üç özellik dikkati çeker: Birincisi “sâdıku’l-va’d” yani verdiği sözde sadık olmasıdır. Müfessirler bunu İsmâil’in babasına “Beni, Allah dilerse sabredenlerden bulacaksın” demesi (Sâffât 37/102) ve bu sözünü tutmasıyla ilişkilendirir. İkincisi, onun hem resul hem nebî olmasıdır. Üçüncüsü ise ailesine namaz ve zekâtı emretmesidir; yani peygamber aile içinde de eğitici rol üstlenmiştir. Bu vurgu, aile terbiyesinin dinî bir görev olduğunu hatırlatır.

Ayrıca bazı rivayetlerde İsmâil’in verdiği bir sözü tutmak için bir adamı günlerce aynı yerde beklediği anlatılır; bu rivayet kuvvetli bir sened taşımaz, fakat sözde sadakat temasını hatırlatması bakımından kıssa kitaplarında yer almıştır.

Kâbe’nin İnşası ve Duası

Bakara 2/127’de “Hani İbrâhim ve İsmâil, Beyt’in temellerini yükseltirken: ‘Rabbimiz, bizden kabul et. Şüphesiz sen işitensin, bilensin’ diyorlardı” buyrulur. Bu ayet, Kâbe’nin Allah’ın emriyle baba oğul tarafından inşa edildiğini bildirir. Ardından yapılan dua şöyledir: “Rabbimiz! Bizi sana teslim olmuş kimseler yap, soyumuzdan da sana teslim olmuş bir ümmet çıkar. Bize ibadet usullerimizi göster, tövbemizi kabul et. Sen tövbeleri çok kabul eden ve çok merhamet edensin. Rabbimiz! Onlara içlerinden, ayetlerini okuyacak, onlara kitabı ve hikmeti öğretecek ve onları arındıracak bir peygamber gönder” (Bakara 2/128-129). Bu dua, Hz. Muhammed’in gönderilişiyle ilişkilendirilir. Duanın metni için Hz. İsmâil duaları yazısına bakabilirsiniz.

İbrâhîm Suresi: Mekke’ye Yerleşme Duası

İbrâhîm 14/37’de İbrâhim şöyle dua eder: “Rabbimiz! Ben soyumdan bir kısmını, senin Beyt-i Haram’ının yanında, ekin bitmez bir vadiye yerleştirdim. Rabbimiz! Namazı dosdoğru kılsınlar diye. Sen insanlardan bazı gönülleri onlara meylettir; onları meyvelerden rızıklandır, umulur ki şükrederler.” Bu ayet, Hacer ve bebek İsmâil’in Mekke vadisine bırakılışını anlatır. 39. ayette ise “Yaşlılığımda bana İsmâil ve İshak’ı bağışlayan Allah’a hamdolsun” buyrulur. Bu ifade, iki oğlun da Allah’ın bir lütfu olduğunu gösterir. İsmâil’in Mekke’deki hayatı için Hz. İsmâil’in yaşadığı yer ve dönemi yazısına göz atabilirsiniz.

Sâffât Suresi: Kurban Kıssası

Sâffât 37/99-113’te şöyle anlatılır: İbrâhim “Ben Rabbime gidiyorum, o beni doğru yola iletecek” der ve salih bir evlat ister. Allah ona “uysal bir oğul” müjdeler. Oğul yürüyüp çalışacak çağa gelince, İbrâhim “Yavrucuğum! Rüyada seni kurban ettiğimi görüyorum, bak bakalım sen ne dersin?” der. Oğul “Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın” cevabını verir. Her ikisi de teslim olunca ve İbrâhim oğlunu alnı üzerine yatırınca Allah ona “Ey İbrâhim! Rüyayı gerçekleştirdin. Biz iyilik edenleri işte böyle mükâfatlandırırız. Bu apaçık bir imtihandı” diye seslenir ve “büyük bir kurbanlıkla” onu fidye eder (37/107). Ardından “Ona İshak’ı müjdeledik” ifadesi gelir (37/112). Bu kıssada oğlun adı verilmez; İsmâil mi İshak mı olduğu tartışması ayrı bir başlıkta incelenmiştir.

Zebih Tartışması: İsmâil mi, İshak mı?

İslam kaynaklarında kurban edilmek istenen oğulun kimliği hakkında iki görüş vardır. Birincisine göre bu oğul İsmâil’dir. Bu görüşün dayanakları arasında şunlar sayılır: Kıssa anlatıldıktan sonra İshak’ın müjdelenmesi (37/112) ayrı ve yeni bir müjde olarak gelir, dolayısıyla kurban kıssasındaki oğul ondan farklıdır. Ayrıca İsmâil, Mekke ve Kâbe ile ilişkilendirilen kurban geleneğinin kaynağıdır. Bu görüş, sahabeden ve tâbiûndan bir kısım kişiye, ayrıca müfessirlerden İbn Kesîr gibi isimlere nispet edilir. İkinci görüşe göre ise kurban edilmek istenen oğul İshak’tır; bu görüş de bazı sahabe ve tâbiûn rivayetlerine ve Tevrat’taki anlatıma dayandırılır (Tekvin 22). Bu konuda Diyanet ve çoğu Sünnî âlim ilk görüşü daha kuvvetli bulur, ancak kesin bir hüküm vermez. Ayetin kendisi isim vermediği için asıl vurgu teslimiyet ve sabırdır. Ayrıntı için Hz. İsmâil hayatından dersler yazısına bakılabilir.

Ayetlerden Çıkan Ana Mesajlar

• Allah’a teslimiyet, babaya ve emre uyma ve sabır, İsmâil’in en bilinen vasıflarıdır.
• Kâbe, tevhid inancının merkezi olarak baba-oğul emeğiyle inşa edilmiştir.
• Söze sadakat ve aileye dini eğitim, peygamber ahlakının parçasıdır.
• Yoksulluk ve yalnızlık içinde bırakılan Hacer ve İsmâil’e Allah rızık ve su ihsan etmiştir.

Kıssanın kurban boyutu için kurbanın hikmeti ve Hz. İbrâhim yazısını, mucize ve zemzem konusunda Hz. İsmâil mucizeleri yazısını okuyabilirsiniz.

Ayetleri bir bütün olarak okuyan okur, İsmâil’in hem annesi Hacer’in tevekkülü hem babası İbrâhim’in teslimiyeti hem de kendi sabrıyla şekillenmiş bir aile hikâyesinin merkezinde bulunduğunu görür. Bu portre, Kur’an’ın peygamber ailelerini örnek göstermesinin güzel bir yansımasıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. İsmâil’in adı Kur’an’da kaç yerde geçer?

Adı yaklaşık on iki yerde zikredilir: Bakara 2/125, 127, 133, 136, 140; Âl-i İmrân 3/84; Nisâ 4/163; En’âm 6/86; İbrâhîm 14/39; Meryem 19/54; Enbiyâ 21/85 ve Sâd 38/48.

Kurban edilmek istenen oğul Kur’an’da İsmâil midir?

Sâffât 37/99-113’te oğlun adı verilmez. Müfessirlerin çoğu İsmâil olduğunu söyler, bir kısmı İshak olduğunu belirtir. Kıssa ayetin kendisinden değil, delillerden çıkarım yapılarak yorumlanır.

Meryem Suresi’nde İsmâil için hangi sıfatlar kullanılır?

“Sözünde sadık” (sâdıku’l-vaʿd), “resul ve nebî”, ailesine namaz ve zekâtı emreden ve Rabbi katında hoşnutluk kazanmış biri olarak anılır (Meryem 19/54-55).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Eylül 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an-ı Kerim Meali (kuran.diyanet.gov.tr); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsmâil" md.; Taberî, Câmiu'l-beyân

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →