Hz. Sâlih Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. Sâlih ve Semûd kavmi, Kur’an’da A’râf, Hûd, Şuarâ, Neml, Kamer ve Şems gibi surelerde anlatılır. Tevrat ve İncil’de Sâlih adıyla bir peygamber, dişi deve kıssası veya Semûd adıyla bir helak anlatısı yoktur. Buna karşılık Semûd tarihî kaynaklarda anılan bir topluluktur. Bu yazı Kur’an anlatımı ile Kitab-ı Mukaddes ve tarihî belgeleri saygılı ve karşılaştırmalı biçimde ele alır.

Kur’an’daki Sâlih ve Semûd

A’râf 7/73: “Semûd’a da kardeşleri Sâlih’i gönderdik. ‘Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur. Size Rabbinizden apaçık bir delil geldi: İşte Allah’ın devesi, size bir mucizedir’ dedi.” Kavmi dağlardan evler oydukları, ovalarda köşkler yaptıkları bilinen güçlü bir topluluktu (7/74). Sâlih’e iman edenler az, büyüklük taslayanlar çoktu. Deveyi kestiler ve “Eğer peygambersen bizi tehdit ettiğin şeyi getir” dediler (7/77). Sonunda şiddetli bir sarsıntı (racfe) veya çığlık (sayha) onları yok etti (7/78; Hûd 11/67). Peygamberin genel tanıtımı için Hz. Sâlih ana maddesine bakılabilir.

Tevrat’ta Sâlih Yok

Tevrat’ın Yaratılış bölümündeki soy listelerinde Arpakşad’ın oğlu olarak “Şelah” (Shelah) anılır (Yaratılış 10:24; 11:12-15). Bazı Müslüman tarihçiler Sâlih adıyla bu isim arasında ses benzerliği kurmuştur. Ancak Tevrat’ta Şelah’ın bir peygamber olduğuna veya bir kavme gönderildiğine dair kayıt yoktur. Dolayısıyla bu eşleştirme kesin değil, yorumdur. Müfessirler Sâlih’in nesebini genellikle “Sâlih b. Ubeyd b. Âsif b. Mâsih b. Ubeyd b. Hâdir b. Semûd” şeklinde verir; bu zincir Arap soy geleneğinden gelir ve Kur’an’da geçmez.

İncil’de Sâlih Yok

İncil’de de Sâlih veya Semûd’a atıf yoktur. Yeni Ahit, Eski Ahit peygamberlerini ve olaylarını anar; fakat bu anlatıda Arap yarımadasına gönderilen peygamberlere yer verilmez. Bu da Hûd, Sâlih ve Şuayb gibi peygamberlerin Kitab-ı Mukaddes dışında kalan, Arap coğrafyasına ait peygamberler olduğunu gösterir. Kur’an bu peygamberleri Mekkeli muhataplara tanıdık örnekler olarak sunar. Benzer durum Hûd için de geçerlidir; bkz. Hz. Hûd Tevrat ve İncil’de.

Tarihî Kaynaklarda Semûd

Semûd (Tamud), M.Ö. 8. yüzyılda Asur Kralı II. Sargon’un yazıtlarında Arabistan’da yenilen bir topluluk olarak geçer. Yunan coğrafyacı Ptolemaios ve Plinius gibi yazarlar “Thamudeni/Tamudaei” halkını Arabistan’ın kuzeybatısında anar. Arap şiirinde de “Âd ve Semûd” geçmiş büyük kavimler olarak kullanılır. Bu belgeler Semûd’un tarihî bir topluluk olduğunu gösterir; Kur’an’daki helak olayı ise arkeolojik olarak doğrulanamaz. Arkeoloji sadece kavmin varlığına ve yerleşim bölgesine ışık tutar.

Hıcr ve Medâin-i Sâlih

Hicaz’ın kuzeyinde, bugünkü Suudi Arabistan’ın Ula bölgesinde bulunan Hegra (Hıcr) bölgesi, Nabati krallığına ait yüzlerce kaya mezarıyla ünlüdür ve UNESCO Dünya Mirası listesindedir. Kur’an’da “Hicr halkı” (Hicr 15/80) tabiri geçer ve “Hicr ashabı peygamberleri yalanladı” buyrulur. Hz. Peygamber Tebük seferi sırasında buradan geçerken ashabına şöyle öğüt vermiştir: “Kendilerine zulmeden kavmin yurtlarına ağlayarak girin; ağlayamıyorsanız girmeyin, onlara isabet eden size de isabet eder” (Buhârî, Enbiyâ; Müslim, Zühd). Bölgedeki kaya mezarları Nabati dönemine (M.Ö. 1.-M.S. 1. yüzyıl) aittir ve Semûd’dan sonrasıdır. Bu nedenle “Medâin-i Sâlih” ismi geleneksel olup kazı bulguları doğrudan Sâlih kıssasını doğrulamaz.

Dişi Deve Kıssası ve Kur’an’a Özgülüğü

Dişi deve (nâka) olayı, Kur’an’da Sâlih’in mucizesi olarak anlatılır: “Bu Allah’ın devesidir; bir mucizedir. Bırakın Allah’ın arzında otlasın, ona kötülük dokundurmayın” (A’râf 7/73); su payı sırayla bölüşülür (Şuarâ 26/155). Deveyi kesenler “Kavmin en bedbahtı” idi (Şems 91/12). Hadiste de bu kişinin “kavminin en kötüsü” olduğu bildirilir (Buhârî, Tefsir). Bu kıssanın Tevrat ve İncil’de karşılığı yoktur. Kıssanın tamamı için Hz. Sâlih Kur’an’da nerede geçer yazısı okunabilir.

Karşılaştırma Özeti

• Kur’an: Sâlih, Semûd’a gönderildi; deve mucizesi; sarsıntı/sayha ile helak.
• Tevrat: Sâlih ve Semûd yok; Şelah adı yalnızca ses benzerliğiyle anılır.
• İncil: Atıf yok.
• Tarih: Tamud, Asur yazıtlarında ve Greko-Romen kaynaklarda anılır; Hıcr bölgesi Nabati yerleşimidir.

Sonuç

Sâlih kıssası Kitab-ı Mukaddes’te karşılığı olmayan, Arap coğrafyasına özgü bir peygamberlik anlatısıdır. Semûd’un tarihî varlığı belgelerle bilinir, helak olayının ayrıntısı Kur’an’ın bildirdiği kadardır. Hadislerdeki yeri için Hz. Sâlih hadislerde nasıl anılır, yanlış bilinenler için Hz. Sâlih hakkında yanlış bilinenler yazıları faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sâlih Tevrat’ta geçer mi?

Hayır. Tevrat’ta Sâlih adıyla bir peygamber ve Semûd adıyla bir kavim anlatısı yoktur.

Semûd tarihî bir kavim midir?

Evet. M.Ö. 8. yüzyıldan Asur yazıtlarında ‘Tamud’ adı geçer; Greko-Romen kaynaklarda da Thamudeni anılır.

Medâin-i Sâlih nedir?

Suudi Arabistan’daki Hicr bölgesidir; Nabati dönemine ait kaya mezarları vardır ve UNESCO listesindedir. Kur’an’daki Hıcr ile ilişkilendirilir.

Dişi deve kıssası Kitab-ı Mukaddes’te var mı?

Hayır. Bu kıssa Kur’an’a özgüdür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 16 Nisan 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (A'râf 7/73-79; Hûd 11/61-68); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sâlih" ve "Semûd" md.; Taberî, Târîh

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →