Hz. Sâlih Hadislerde Nasıl Anılır? Peygamberimizin Sözleri

Hz. Sâlih’in adı sahih hadislerde sınırlı geçer; fakat Hz. Peygamber’in Tebük seferi sırasında Semûd’un yurdu olan Hıcr’dan geçerken ashabına verdiği öğütler ve devenin kesicisi hakkındaki sözleri önemli rivayetlerdir. Bu yazı Buhârî ve Müslim’deki rivayetleri ve yorumlarını özetler.

Tebük Seferi ve Hıcr’dan Geçiş

Abdullah b. Ömer’den rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber, Tebük gazvesine giderken Hıcr’a, yani Semûd’un yurduna indi. Sahabiler oradaki kuyulardan su alıp hamur yoğurdu ve kazanlarda yemek pişirdi. Hz. Peygamber kazanların dökülmesini, yoğurulan hamurun develere yedirilmesini emretti. Sonra yola çıkıp, dişi devenin su içtiği kuyunun başına konakladı. “Azaba uğramış kimselerin yurtlarına girmeyin; ancak ağlayarak girin. Yoksa onlara isabet eden azap size de isabet eder” buyurdu (Buhârî, Enbiyâ ve Tefsir; Müslim, Zühd). Bazı rivayetlerde yüzünü örtüp devesini hızlandırdığı da aktarılır. Bu hadis, azap görmüş kavimlerin yurtlarında gezinti yapmanın ve oradan bir şey almanın adabını öğretir. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. Sâlih maddesine bakılabilir.

Hadisten Çıkan Hükümler

Âlimler bu hadisten şunları çıkarır: Helak olmuş kavimlerin yurtlarından geçerken ibret, korku ve haşyet duymak gerekir; orada eğlence veya gezi amaçlı vakit geçirmek uygun değildir. Oradaki sudan alınan suyla yapılan yemekler konusunda ihtiyat önerilmiştir. Bu bölge bugün turistik bir mekân olarak ziyaret edilse de, hadisin ruhuna uygun olarak ciddiyet ve ibret duygusuyla gezilmesi tavsiye edilir. Hz. Peygamber’in uygulaması, sadece fıkhî bir hüküm değil, ahlâkî bir terbiye örneğidir. Ayrıca azap bölgelerinden bir şey alınmaması ilkesi, mekânlara saygı kültürünü de içerir.

Devenin Kesicisi: “Kavminin En Bedbahtı”

Abdullah b. Zem’a’dan rivayet edilen hadise göre Hz. Peygamber hutbe okurken dişi deveyi ve onu kesen kişiyi andı ve “Şems 91/12: ‘Kavminin en bedbahtı ayağa kalktı'” ayetini okuyup şöyle buyurdu: “Ebû Zem’a gibi (güçlü, itibarlı ve kavmi içinde saygın) bir adam kalktı” (Buhârî, Tefsir; Müslim, Cennet). Bu hadis, devenin kesicisinin sıradan biri değil, kavmi içinde nüfuzu olan biri olduğunu ve kavmin bu işe ortak olduğunu gösterir. Kur’an’da “kavmin en bedbahtı” (eşkâhâ) denir ve deveyi kesme işi toplumsal bir onayla gerçekleşir (Şuarâ 26/157). Hadis, kötülüğün tek kişinin değil, onu destekleyen topluluğun sorumluluğu olduğunu da hatırlatır. Ayetlerin ayrıntısı için Hz. Sâlih Kur’an’da nerede geçer yazısı okunabilir.

Devenin Suyu ve Su Payı

Kur’an’da dişi devenin su içme günü ile kavmin su içme günü arasında paylaşım yapıldığı bildirilir: “Su, aralarında paylaşılmıştır; her su sırası hazır bulunacaktır” (Kamer 54/28); “Bir gün su deveninindir, belli bir gün de sizindir” (Şuarâ 26/155). Hz. Peygamber’in Hıcr’da dişi devenin su içtiği kuyudan su almaları emrinin arka planında bu kıssa vardır. Bu paylaşım, kamu kaynaklarının adil bölüşümü ve hayvan haklarına saygı örneği olarak da yorumlanabilir. Buradan hareketle su gibi ortak nimetlerin israf edilmemesi ve adil kullanılması ilkesi çıkarılır.

Zayıf ve Dayanaksız Rivayetler

Sâlih hakkında halk arasında yayılan bazı bilgiler zayıf hadislere dayanır. Örneğin Hz. Peygamber’in “Dört peygamber Araptır: Hûd, Sâlih, Şuayb ve Muhammed” dediği rivayet İbn Hibbân’da uzun bir Ebû Zer hadisinin parçasıdır ve senedi zayıf bulunmuştur. Devenin kayadan çıkışı, kaya yarıldığında yavrusuyla çıkması gibi ayrıntılar da tefsir rivayetlerinde yer alır; sahih hadise dayanmaz. Sâlih’in Mekke’de gömülü olduğu, hac mevsiminde Hûd ve Şuayb’la Kâbe’yi ziyaret ettiği rivayetleri de zayıftır. Ayrıntı için Hz. Sâlih hakkında yanlış bilinenler yazısına bakılabilir.

Hadislerden Çıkan Dersler

• Mucizeyi görüp inkâr etmek, azabı davet eder.
• Kötülüğe ortak olan toplum da sorumludur.
• Azap görmüş kavimlerin yurtlarında ibret ve haşyet hâli korunmalıdır.
• Su ve doğal kaynaklar adil paylaşılmalıdır.

Sonuç

Sâlih hakkında sahih hadis sayısı sınırlı olsa da Hıcr hadisleri ve deveyi kesen kişi hakkındaki rivayet kıssayı destekler. Zayıf rivayetlere temkinle yaklaşmak gerekir. Tevrat ve İncil’le karşılaştırma için Hz. Sâlih Tevrat ve İncil’de yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hz. Peygamber Hıcr’dan geçerken ne buyurdu?

Tebük seferinde ‘Kendilerine zulmeden kavmin yurtlarına ağlayarak girin; ağlayamıyorsanız girmeyin’ buyurdu (Buhârî; Müslim).

Hıcr’ın kuyusundan su alma konusunda ne söylendi?

Orada kuyulardan alınan suyla hamur yoğuranlara hamuru develere yedirmeleri, sadece dişi devenin su içtiği kuyudan su almaları emredildi (Buhârî; Müslim).

Devenin kesicisi hakkında hadis var mı?

Evet. Hz. Peygamber Şems 91/12’yi okuyup ‘Kavminin en bedbahtı kalktı’ buyurdu; ‘ebu zem’a gibi güçlü ve itibarlı biri’ diye tarif etti (Buhârî, Tefsir).

Sâlih’in adı hadislerde sık geçer mi?

Hayır. Adı doğrudan sınırlıdır; hadisler daha çok kavminin yurdu ve ibret üzerinedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Enbiyâ ve Tefsir; Müslim, Zühd; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sâlih" md.; İbn Hacer el-Askalânî, Fethu'l-Bârî

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →