Hz. Şuayb Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. Şuayb, Kur’an’da Medyen halkına gönderilen, ölçü ve tartıda hile yapmalarını yasaklayan, tevhid çağrısı yapan bir peygamberdir. Tevrat ve İncil’de Şuayb adıyla bir peygamber geçmez; Tevrat’ta Midyan’da yaşayan ve Musa’nın kayınpederi olan Yitro (Reuel) adlı kâhin bulunur. Müslüman âlimlerin bir kısmı bu iki şahsı özdeşleştirir, bir kısmı ayırır. Bu yazı bu karşılaştırmayı saygılı ve karşılaştırmalı biçimde sunar.

Kur’an’daki Şuayb ve Medyen

Şuayb A’râf 7/85-93, Hûd 11/84-95, Şuarâ 26/176-191 ve Ankebût 29/36-37 ayetlerinde anılır. Medyen halkına “kardeşleri Şuayb” gönderilir. Şuayb kavmine şöyle der: “Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin O’ndan başka ilâhınız yoktur. Size Rabbinizden apaçık bir delil geldi. Ölçüyü ve tartıyı tam yapın, insanların mallarını eksik vermeyin, yeryüzünde ıslahtan sonra bozgunculuk yapmayın” (A’râf 7/85). Kavmi onu yalanlar, tehdit eder, yurdundan çıkarmakla korkutur. Sonunda bir sarsıntı (racfe) veya bir sayha (çığlık) veya “gölge günü azabı” onları helak eder (7/91; Hûd 11/94; Şuarâ 26/189). Peygamberin genel tanıtımı için Hz. Şuayb ana maddesine bakılabilir.

Tevrat’taki Midyan ve Yitro

Çıkış 2:15-22’de Musa, Firavun’dan kaçıp Midyan diyarına gider; bir kuyu başında Midyan kâhininin yedi kızına yardım eder. Kâhin onu evine alır ve kızı Sipora’yı Musa’ya verir. Kâhinin adı Çıkış 2:18’de Reuel, Çıkış 3:1 ve 18’de Yitro (Yetro) olarak geçer. Yitro, Musa’nın çobanlık yaptığı koyunların sahibidir. Çıkış 18’de Yitro, Musa’yı Sina Dağı yakınında ziyaret eder, Tanrı’nın İsrailoğulları’nı kurtarmasına sevinir, kurban sunar ve Musa’ya hakimlik teşkilatı kurmayı tavsiye eder. Bu anlatımda Yitro bir peygamber olarak değil, Midyan kâhini olarak sunulur. Midyan’ın İbrahim’in Ketura’dan oğlu Midyan’ın soyundan geldiği de Tevrat’ta belirtilir (Yaratılış 25:2).

Musa’nın Kayınpederi Şuayb mıdır?

Kasas Suresi’nde Musa Medyen’e varır, kuyu başında iki kızın koyunlarına su verir; kızlardan biri gelip babalarının onu çağırdığını söyler. Baba Musa’ya “Bu iki kızımdan birini sana nikâhlamak istiyorum; sekiz yıl bana çalışırsın, on yıla tamamlarsan senin tarafından olur” der (28/22-28). Ayet bu ihtiyarın adını vermez. Müfessirlerin çoğu bu kişiyi Şuayb olarak yorumlar. Ancak bazı muhakkikler (İbn Kesîr gibi) adı sahih bir hadise dayandırılmadığı için kesin hüküm vermez ve bunun Şuayb olduğuna dair sahih bir delil olmadığını söyler. Buhârî’de Mûsâ’nın sekiz yılı mı on yılı mı tamamladığı sorulunca “İkisinin de daha çok ve daha iyi olanını” cevabı geçer; ihtiyarın adı verilmez (Buhârî, Şehâdât). Bu yüzden Şuayb-kayınpeder özdeşliği yaygın bir görüştür, fakat nass ile sabit değildir. Mûsâ hakkında Hz. Mûsâ maddesine bakılabilir.

Eyke Halkı Meselesi

Şuarâ 26/176-177’de “Eyke halkı peygamberleri yalanladı; Şuayb onlara ‘Korkmaz mısınız?’ dedi” ifadesi geçer. Burada Şuayb’a “kardeşleri” denmez, bu yüzden bazı müfessirler Eyke halkını Medyen’den farklı bir topluluk olarak düşünür; çoğunluk ise ikisinin aynı veya komşu toplulukları kapsayan farklı adlar olduğunu söyler. “Eyke” ağaçlık, sık bitki örtülü yer demektir. Tevrat’ta Eyke ismi bulunmaz. Bu konuda kesin bilgi yoktur.

İncil’de Şuayb ve Yitro

İncil’de Şuayb adı yoktur. Yitro adı doğrudan anılmaz; Elçilerin İşleri 7:29’da Musa’nın Midyan diyarında yabancı olarak yaşadığı ve iki oğul sahibi olduğu anlatılır. İbraniler 11:24-27’de Musa’nın Mısır’dan ayrılışı anılır. İncil’de Midyan, Musa’nın sürgün yılları bağlamında geçer. Dolayısıyla Şuayb’ın peygamberliği İncil’de yer almaz; Kur’an’a özgü bir kıssadır. Bu da Hûd ve Sâlih gibi Arap yarımadasındaki peygamberler için de geçerlidir; bkz. Hz. Sâlih Tevrat ve İncil’de.

Ölçü ve Tartı: Ortak Ahlâkî Vurgu

Şuayb kıssasında vurgulanan ana günah, ticarette hile ve haksızlıktır: eksik ölçmek ve tartmak, insanların mallarını eksiltmek, yol kesmek (7/86). Tevrat’ta da dürüst ölçü ve tartı emredilir: “Haksız terazi Rab’be iğrençtir, tam ağırlık O’nun hoşnutluğudur” (Süleyman’ın Meselleri 11:1; Levililer 19:35-36). Bu ortak ahlâk, ticari adaletin tüm semavi geleneklerde önemli olduğunu gösterir. Mutaffifîn Suresi (83/1-6) de eksik ölçenlere “veyl” der. Hz. Peygamber de “Dürüst ve güvenilir tüccar, peygamberler, sıddîklar ve şehitlerle beraberdir” buyurmuştur (Tirmizî, Büyû’).

Karşılaştırma Özeti

• Kur’an: Şuayb, Medyen/Eyke halkına gönderildi; tevhid ve ticarî adalet; sarsıntı/sayha ile helak.
• Tevrat: Midyan kâhini Yitro/Reuel; Musa’nın kayınpederi; peygamber olarak nitelenmez.
• İncil: Doğrudan atıf yok; Midyan Musa’nın sürgün yeri.
• Özdeşlik: Şuayb=Yitro görüşü yorumdur, nassla sabit değildir.

Sonuç

Şuayb kıssası Kitab-ı Mukaddes’te doğrudan karşılığı olmayan Kur’an anlatılarındandır. Yitro ile özdeşleştirme yaygın ama kesin değildir. Hadislerdeki yeri için Hz. Şuayb hadislerde nasıl anılır, yanlış bilinenler için Hz. Şuayb hakkında yanlış bilinenler yazıları okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Şuayb Tevrat’ta kimdir?

Tevrat’ta Şuayb adı geçmez. Bazı Müslüman âlimler Musa’nın kayınpederi olan Midyan kâhini Yitro (Reuel) ile özdeşleştirir; bu bir yorumdur.

Musa’nın kayınpederi Şuayb mıdır?

Kasas 28/22-28’de adı verilmeyen ‘salih bir ihtiyar’ Musa’ya kızını nikâhlar. Birçok müfessir bunu Şuayb olarak yorumlar; çoğu muhakkik ise ismin ayette bulunmadığını belirtir.

Medyen neresidir?

Kuzeybatı Arabistan, Akabe Körfezi’nin doğusunda yer alan bölgedir. Tevrat’ta Midyan olarak anılır.

Eyke halkı kimdir?

Kur’an’da Şuayb’ın gönderildiği ‘Eyke ashabı’ (ormanlık/ağaçlık sahibi) Medyen’le aynı ya da yakın topluluk olarak yorumlanır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 2 Ekim 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (A'râf 7/85-93; Hûd 11/84-95; Kasas 28/22-28); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şuayb" md.; Kitab-ı Mukaddes, Çıkış 2-3, 18

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →