Hz. Şuayb (a.s.)

Medyen’e Gönderilen Peygamber

Hz. Şuayb, Medyen halkına gönderilen bir Arap peygamberidir. Kur’an onu da “kardeşleri Şuayb” diye tanıtır (A’râf Suresi, 7/85; Hûd Suresi, 11/84). Medyen, Akabe Körfezi’nin doğusunda, Hicaz’ın kuzeyinde bulunan ve ticaret yolları üzerinde yer alan bir bölgeydi. Tarih kaynaklarında Medyen halkının, İbrâhîm’in Ketûrâ’dan olan oğlu Medyen’in soyundan geldiği nakledilir.

Kur’an’da ayrıca “Eyke halkı” (ashâbü’l-eyke) adlı bir topluluktan söz edilir ve Şuayb’ın onlara da gönderildiği bildirilir (Şuarâ Suresi, 26/176-177). Eyke, sık ağaçlı orman demektir. Âlimlerin bir kısmı Eyke halkını Medyen’in bir kesimi, bir kısmı ise ayrı bir kavim olarak görmüştür. Şuarâ Suresi’nde Şuayb’ın, diğer peygamberlerden farklı olarak Eyke halkının “kardeşi” diye anılmaması, bu ikinci görüşe delil gösterilir.

Daveti: Tevhid ve Ticaret Ahlakı

Hz. Şuayb kavmini önce Allah’tan başka ilah olmadığına çağırmış, ardından onların yaygın bir kötülüğüne dikkat çekmiştir: Ölçü ve tartıda hile. “Ölçüyü ve tartıyı tam yapın; insanların mallarını eksiltmeyin. Düzeltilmesinden sonra yeryüzünde bozgunculuk yapmayın.” (A’râf Suresi, 7/85). Ayrıca yollara oturup iman edenleri tehdit etmelerini ve Allah yolundan alıkoymalarını da yasaklamıştır (A’râf Suresi, 7/86). Şuarâ Suresi’nde “Doğru terazi ile tartın” (26/182) emri yer alır.

Şuayb’ın daveti, imanın sadece ibadetle değil, ticari ve toplumsal hayatla da ilgili olduğunu gösteren en açık örneklerdendir. “Eğer mümin iseniz Allah’ın bıraktığı helal kâr sizin için daha hayırlıdır” (Hûd Suresi, 11/86) sözü, bereketin hileli kazançta değil helal kazançta olduğunu vurgular.

Kavminin İtirazı

Kavminin cevabı, dinin hayattan soyutlanması düşüncesinin eski bir örneğidir: “Ey Şuayb! Babalarımızın taptıklarını bırakmamızı veya mallarımız hakkında dilediğimiz gibi davranmaktan vazgeçmemizi sana namazın mı emrediyor?” (Hûd Suresi, 11/87). Onlar namazın ve imanın ticarete karışmaması gerektiğini düşünüyorlardı.

Şuayb’ın cevabı ise samimiyet ve tevekkül doludur: “Ben, size yasakladığım şeylerde size muhalefet etmek istemiyorum. Gücüm yettiğince sadece ıslah etmek istiyorum. Başarım ancak Allah’ın yardımıyladır. Yalnız O’na tevekkül ettim ve yalnız O’na yöneliyorum.” (Hûd Suresi, 11/88). Yani o, önce kendisi uyguladığı şeyi başkalarına öğütleyen bir önderdi. Kavmine, Nûh, Hûd, Sâlih ve Lût kavimlerinin başına gelenleri hatırlatmış ve “Lût kavmi sizden uzak değildir” demiştir (Hûd Suresi, 11/89).

Kavminin ileri gelenleri ise onu ve ona inananları yurtlarından çıkarmakla tehdit etmiş (A’râf Suresi, 7/88), zayıf gördükleri için onu hafife almışlardır: “Eğer kabilen olmasaydı seni taşlardık.” (Hûd Suresi, 11/91).

Helak

Kavmi uyarıya kulak vermeyince Medyen halkını bir sarsıntı ve korkunç bir ses yakalamış, yurtlarında diz üstü çökmüş olarak kalmışlardır (A’râf Suresi, 7/91; Hûd Suresi, 11/94). Eyke halkı ise “gölge gününün azabı” ile helak edilmiştir (Şuarâ Suresi, 26/189). Şuayb ve iman edenler Allah’ın rahmetiyle kurtulmuştur.

Mûsâ’nın Kayınpederi mi?

Kasas Suresi’nde Mûsâ’nın Mısır’dan kaçıp Medyen’e geldiği, iki kızın hayvanlarını sulamalarına yardım ettiği ve kızların yaşlı babasının onu yanına alıp kızlarından biriyle evlendirdiği anlatılır (Kasas Suresi, 28/22-28). Bu yaşlı adamın Şuayb olduğu yaygın bir kanaattir; ancak Kur’an onun adını vermez. İbn Kesîr gibi bazı âlimler, aradaki zaman farkını gerekçe göstererek bu kişinin Şuayb değil, Medyen’de yaşayan salih bir adam olabileceğini belirtmiştir.

Hatîbü’l-Enbiyâ

Hz. Şuayb, kavmiyle yaptığı etkileyici konuşmalar sebebiyle İslam geleneğinde “peygamberlerin hatibi” (hatîbü’l-enbiyâ) diye anılır. Onun sözlerinde hem akla hem de kalbe hitap eden bir üslup vardır: Kavmini nimetleri hatırlatarak şükre, önceki kavimlerin akıbetini hatırlatarak ibrete ve Allah’ın rahmetini hatırlatarak tövbeye çağırmıştır: “Rabbinizden bağışlanma dileyin, sonra O’na tövbe edin. Şüphesiz Rabbim çok merhametlidir, çok sevendir.” (Hûd Suresi, 11/90). Kavminin “Senin söylediklerinin çoğunu anlamıyoruz” demesi (11/91) ise anlamanın zorluğundan değil, kabul etmeme isteğinden kaynaklanıyordu.

Kur’an’da ölçü ve tartıda hile yapanlara ayrı bir sure (Mutaffifîn Suresi, 83/1-6) ayrılması da bu meselenin önemini gösterir. Bu surede, insanlardan alırken tam alan, onlara verirken eksik verenlerin vay hâline denilir ve onların büyük bir gün için diriltileceklerini düşünmedikleri hatırlatılır.

Alınacak Dersler

• Ölçü ve tartıda hile, Kur’an’ın bir kavmin helak sebepleri arasında saydığı büyük bir günahtır.
• Din, ticaret ve iktisadi hayattan ayrı düşünülemez.
• Helal kazanç az da olsa bereketlidir.
• Tebliğ edenin önce kendisi söylediğini yaşamalıdır.
• “Başarım ancak Allah’ın yardımıyladır” şuuru, her işin başında olmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: A'râf Suresi (7/85-93); Hûd Suresi (11/84-95); Şuarâ Suresi (26/176-191); Ankebût Suresi (29/36-37); Kasas Suresi (28/22-28); İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ, "Şuayb" bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Şuayb" ve "Medyen" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, A'râf ve Hûd surelerinin tefsiri

Bu içerik nasıl hazırlandı? →