Hz. İbrâhîm (a.s.)

Tevhidin Önderi

Hz. İbrâhîm, ulü’l-azm peygamberlerden biri ve Allah’ın dostu (Halîlullah) unvanına sahip büyük bir peygamberdir (Nisâ Suresi, 4/125). Kur’an onu “Allah’a itaat eden, hakka yönelmiş, tek başına bir ümmet” olarak tanıtır (Nahl Suresi, 16/120). Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam’ın ortak atası kabul edilir; Kur’an ise onun ne Yahudi ne Hristiyan, dosdoğru bir Müslüman olduğunu vurgular (Âl-i İmrân Suresi, 3/67). Müslümanlara “İbrâhîm’in dinine uyun” diye emredilir (Âl-i İmrân Suresi, 3/95) ve her namazda okunan salli-bârik dualarında adı anılır.

Tarih kaynaklarına göre Mezopotamya’da, Keldânîler arasında doğmuştur. Doğum yeri olarak Ur veya Urfa gösterilir; bu, tarihî bir tartışmadır ve Kur’an’da şehir adı geçmez.

Hakikati Araması ve Babasına Daveti

Kur’an, İbrâhîm’in yıldızı, ayı ve güneşi görüp bunların batıp gittiğini fark ederek “Ben batıp gidenleri sevmem” dediğini ve yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirdiğini anlatır (En’âm Suresi, 6/75-79). Babası Âzer’e ise son derece nazik bir üslupla, “Babacığım” diye hitap ederek işitmeyen, görmeyen putlara neden taptığını sormuştur (Meryem Suresi, 19/41-45; En’âm Suresi, 6/74). Babası onu taşlamakla tehdit edince “Selam sana, senin için Rabbimden bağışlanma dileyeceğim” diyerek ayrılmıştır (Meryem Suresi, 19/46-47).

Putları Kırması ve Ateş

İbrâhîm, kavminin bayram için şehir dışına çıktığı bir gün puthaneye girmiş, büyük put dışındaki putları parçalamıştır. Sorguya çekildiğinde “Belki de bunu şu büyükleri yapmıştır; konuşabiliyorlarsa onlara sorun” diyerek onların akıllarına seslenmiştir (Enbiyâ Suresi, 21/57-63). Kavmi cevap veremeyince onu ateşe atmaya karar vermiş, Allah ise “Ey ateş! İbrâhîm’e karşı serin ve selametli ol” buyurmuştur (Enbiyâ Suresi, 21/68-69). Ateşe atan hükümdarın Nemrûd olduğu, mancınıkla atıldığı, ateşin günlerce yakıldığı gibi ayrıntılar rivayetlerde geçer; Kur’an’da hükümdarın adı verilmez. Bakara Suresi’nde ise İbrâhîm’in bir hükümdarla Rabbi hakkında tartıştığı ve “Allah güneşi doğudan getiriyor, sen de batıdan getir” diyerek onu susturduğu anlatılır (Bakara Suresi, 2/258).

Hicret, Kurban ve Kâbe

İbrâhîm, kavminden ayrılıp “Ben Rabbime gidiyorum, o beni doğru yola iletecektir” diyerek hicret etmiştir (Sâffât Suresi, 37/99). Yeğeni Lût da ona iman etmiştir (Ankebût Suresi, 29/26). Eşi Hâcer ile oğlu İsmâil’i Allah’ın emriyle ekin bitmeyen bir vadiye, Kâbe’nin yanına bırakmış ve onlar için dua etmiştir (İbrâhîm Suresi, 14/37).

En büyük imtihanlarından biri, rüyasında oğlunu kurban ettiğini görmesidir. Oğlu “Babacığım, emrolunduğun şeyi yap” diyerek teslimiyet göstermiş, ikisi de teslim olunca Allah büyük bir kurbanlık fidye olarak göndermiştir (Sâffât Suresi, 37/102-107). Kurban ibadeti bu teslimiyetin hatırasıdır. İbrâhîm ve İsmâil daha sonra Kâbe’nin temellerini yükseltmiştir (Bakara Suresi, 2/127). Allah, İbrâhîm’e insanları hacca çağırmasını emretmiştir (Hac Suresi, 22/27).

Mucizeleri ve İmtihanları

Ateşin onu yakmaması en büyük mucizesidir. Ölüleri nasıl dirilteceğini kalbinin mutmain olması için sorduğunda, dört kuşu parçalayıp dağlara koyması ve çağırınca kuşların ona koşarak gelmesi de Kur’an’da anlatılır (Bakara Suresi, 2/260). Yaşlılığında Sâre’den İshak ile müjdelenmesi de bir ikramdır (Hûd Suresi, 11/71-72). Kur’an, Rabbinin onu birtakım kelimelerle imtihan ettiğini, onun bunları tam olarak yerine getirdiğini ve insanlara önder kılındığını bildirir (Bakara Suresi, 2/124).

Duaları

• “Rabbenâ tekabbel minnâ inneke ente’s-semîu’l-alîm” “Rabbimiz, bizden kabul buyur. Şüphesiz sen işitensin, bilensin.” (Bakara Suresi, 2/127)
• “Rabbi’c’alnî mukîme’s-salâti ve min zürriyyetî, Rabbenâ ve tekabbel duâ. Rabbenağfir lî ve li-vâlideyye ve li’l-mü’minîne yevme yekûmü’l-hisâb” (İbrâhîm Suresi, 14/40-41). Bu dua namazlarda tahiyyattan sonra okunan “Rabbenâ” dualarının kaynağıdır.
• “Rabbim, bana hikmet ver ve beni salihler arasına kat. Sonra gelecekler arasında beni doğrulukla anılanlardan kıl.” (Şuarâ Suresi, 26/83-84)

İbrâhîm’in Misafirperverliği

Hz. İbrâhîm, cömertliği ve misafirperverliğiyle de örnektir. Kendisine insan suretinde gelen melekleri tanımadığı hâlde hemen ailesinin yanına gidip semiz bir buzağı getirmiş ve onlara ikram etmiştir (Zâriyât Suresi, 51/24-27). Hz. Peygamber, kıyamet gününde ilk giydirilecek kişinin İbrâhîm olduğunu da bildirmiştir (Buhârî; Müslim). Kur’an, müminlere İbrâhîm’de ve beraberindekilerde güzel bir örnek bulunduğunu hatırlatır (Mümtehine Suresi, 60/4).

Alınacak Dersler

• İman, akıl yürütmeyi ve sorgulamayı dışlamaz; aksine onunla güçlenir.
• İnkârcı bir anne babaya bile saygı ve nezaketle davranılır.
• Allah’a teslimiyet, en sevilen şeyleri bile O’nun rızası için feda edebilmektir.
• Duada kendimizle birlikte neslimizi ve bütün müminleri de anmak peygamber sünnetidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/124-133, 258, 260); En'âm Suresi (6/74-83); Meryem Suresi (19/41-50); Enbiyâ Suresi (21/51-73); İbrâhîm Suresi (14/35-41); Sâffât Suresi (37/83-113); Hac Suresi (22/26-27); Nahl Suresi (16/120-123); İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ, "İbrâhîm" bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İbrâhim" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, ilgili ayetlerin tefsiri

Bu içerik nasıl hazırlandı? →