Hz. İlyâs (a.s.)

Kur’an’da Hz. İlyâs

Hz. İlyâs, İsrâiloğullarına gönderilen peygamberlerdendir. Adı Kur’an’da iki yerde geçer. En’âm Suresi’nde Zekeriyyâ, Yahyâ ve Îsâ ile birlikte salihlerden sayılır (En’âm Suresi, 6/85). Kıssası ise Sâffât Suresi’nde kısaca anlatılır: “Şüphesiz İlyâs da gönderilen peygamberlerdendi. Hani o kavmine, ‘Allah’tan korkmaz mısınız? Yaratanların en güzeli olan, sizin de Rabbiniz, önceki atalarınızın da Rabbi olan Allah’ı bırakıp da Ba’l’e mi tapıyorsunuz?’ demişti.” (Sâffât Suresi, 37/123-126).

Ayetlerin devamında kavminin onu yalanladığı, bu yüzden azap için hazır bulundurulacakları, ancak Allah’ın ihlaslı kullarının bundan müstesna olduğu bildirilir. Allah, sonra gelenler arasında İlyâs’a güzel bir ün bırakmış ve “İlyâsîn’e selam olsun” buyurmuştur (Sâffât Suresi, 37/127-130). Kur’an, onu mümin kullardan biri olarak tanıtır (37/132).

Kimliği ve Soyu

İslam âlimleri İlyâs’ı, Tevrat’ta adı geçen İlya (Elijah) peygamberle aynı kişi olarak kabul eder. Tarih kaynaklarına göre Hârûn’un soyundandır ve Süleymân’dan sonra, İsrâiloğulları krallığının ikiye bölündüğü dönemde, kuzeydeki İsrail krallığında yaşamıştır. Tevrat’a göre o dönemde kral Ahab ve eşi İzebel, halkı Ba’l’e tapmaya yöneltmişti. Kur’an’da kralın ve kraliçenin adı geçmez; bu ayrıntılar İsrâilî kaynaklardan gelir.

“İlyâsîn” kelimesi hakkında farklı yorumlar yapılmıştır. Çoğu müfessire göre bu, İlyâs isminin bir başka söyleniş biçimidir. Bir kısım kıraat âlimleri ise “Âl-i Yâsîn” şeklinde okumuştur.

Ba’l Putu

Ba’l, kelime olarak “efendi, sahip” anlamına gelir ve eski Yakındoğu’da Ken’ânîler ile Fenikeliler arasında yaygın olan bir bereket ve fırtına ilahının adıdır. İsrâiloğullarının bir kısmı, çevre kavimlerin etkisiyle Allah’ı bırakıp bu puta tapmaya başlamıştı. Lübnan’daki Baalbek şehrinin adının bu puttan geldiği söylenir. Hz. İlyâs’ın daveti, bereketin ve rızkın gerçek sahibinin putlar değil, “yaratanların en güzeli” olan Allah olduğunu hatırlatmaya yönelikti.

Rivayetler ve Halk İnanışları

Tevrat’ta İlyâs’ın bir ateş arabasıyla göğe yükseldiği anlatılır. İslam kaynaklarında da benzer rivayetler nakledilmiştir. Bu anlatımlar İsrâilî rivayetlerde geçer, Kur’an’da yoktur.

Halk arasında Hızır ile İlyâs’ın ölümsüz oldukları, biri karada biri denizde insanlara yardım ettiği ve her yıl baharda buluştukları inancı yaygındır. Hıdrellez adı da “Hızır-İlyâs” isimlerinin birleşmesinden gelir. Bu inanışın Kur’an ve sahih sünnette dayanağı yoktur. Hz. Peygamber’in, kendisinin yaşadığı dönemde yeryüzünde bulunanlardan hiçbirinin yüz yıl sonra hayatta kalmayacağını bildiren sahih hadisi (Buhârî; Müslim) ve “Senden önce de hiçbir insana ebedîlik vermedik” ayeti (Enbiyâ Suresi, 21/34), birçok âlim tarafından bu tür ölümsüzlük iddialarına karşı delil olarak gösterilmiştir. Hıdrellez ise İslam öncesi bahar kutlamalarıyla ilgili bir halk geleneğidir; dinî bir ibadet değildir.

İlyâs’ın aynı zamanda İdrîs ile aynı kişi olduğu yönünde bazı görüşler de nakledilmiştir; bu görüş zayıf kabul edilir.

Elyesa’ ile İlişkisi

Tarih kaynaklarına göre Hz. Elyesa’, İlyâs’ın öğrencisi ve halefidir. İlyâs’tan sonra İsrâiloğullarını tevhid üzere tutma görevini o üstlenmiştir. Kur’an’da iki peygamber aynı ayette yan yana zikredilmez; ancak En’âm Suresi’ndeki peygamber listesinde birbirini takip eden ayetlerde anılırlar (6/85-86).

“Selam Olsun” İltifatı

Sâffât Suresi’nde Nûh, İbrâhîm, Mûsâ, Hârûn ve İlyâs için ayrı ayrı “selam olsun” denilir ve her birinin ardından “İşte biz iyilik yapanları böyle mükâfatlandırırız. Şüphesiz o, mümin kullarımızdandı” buyrulur (Sâffât Suresi, 37/79-81, 109-111, 120-122, 130-132). İlyâs’ın bu büyük peygamberlerle aynı iltifata mazhar olması, Kur’an’da kısaca anılmasına rağmen onun Allah katındaki yüksek derecesini gösterir. Bu tekrar eden ifade, iman ve ihsanın Allah katında her peygamber için aynı ölçüyle değer bulduğunu da öğretir.

İlyâs’ın kıssası, peygamberlerin yalnızca geçmişteki putlarla değil, her dönemde insanların Allah’tan başka güvendikleri “efendiler” ile de mücadele ettiğini hatırlatır. Ba’l, “efendi” anlamıyla, bugün para, makam, şöhret veya hevâ gibi insanı kulluktan alıkoyan her şeyi temsil edebilir.

Hz. İlyâs’ın kavmine sorduğu “Allah’tan korkmaz mısınız?” sorusu, her dönemin insanına yöneltilmiş bir uyarı olarak okunabilir ve kişiyi kendi hayatındaki gizli putları sorgulamaya çağırır.

Alınacak Dersler

• Toplumun çoğunluğunun bir sapmaya düşmesi, onu doğru kılmaz; peygamberler çoğunluğa karşı hakkı savunmuştur.
• Rızık ve bereket putlardan, sembollerden veya uğurlardan değil, yalnızca Allah’tandır.
• Tebliğin sonucu değil, samimiyeti önemlidir; Allah ihlaslı kullarını korur.
• Sahih dayanağı olmayan halk inanışlarını din gibi sunmaktan kaçınmak gerekir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Sâffât Suresi (37/123-132); En'âm Suresi (6/85); Enbiyâ Suresi (21/34); Buhârî; Müslim (yüz yıl hadisi); İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ, "İlyâs" bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İlyas" ve "Hıdrellez" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, Sâffât 123-132 tefsiri

Bu içerik nasıl hazırlandı? →