Hz. Yahyâ (a.s.)

Duayla Gelen Evlat

Hz. Yahyâ, Hz. Zekeriyyâ’nın oğludur. Babası ileri yaşta, annesi ise kısır olduğu hâlde Allah’ın bir lütfu olarak dünyaya gelmiştir. Kur’an onun doğumunu, babasının mihraptaki duasına verilen cevap olarak anlatır (Âl-i İmrân Suresi, 3/38-39; Meryem Suresi, 19/7). Adı Kur’an’da beş yerde geçer. Allah onun adını bizzat koymuş ve “Daha önce ona hiç kimseyi adaş yapmadık” buyurmuştur (Meryem Suresi, 19/7). “Yahyâ” kelimesi “yaşar, hayat bulur” anlamına gelir; müfessirler bu ismin kısır bir anneden hayat bulmasına veya kalbinin imanla diri olmasına işaret ettiğini söyler.

Hıristiyan kaynaklarında Vaftizci Yahya (Yohanna) olarak bilinir. Hz. Îsâ ile akraba oldukları, annelerinin kardeş veya yakın akraba olduğu hadis ve tarih kaynaklarında geçer. Hz. Peygamber, Mi’rac gecesi Yahyâ ile Îsâ’yı ikinci semada birlikte gördüğünü ve onların teyze çocukları olduğunu bildirmiştir (Buhârî; Müslim).

Kur’an’daki Vasıfları

Kur’an, Yahyâ’yı pek çok güzel vasıfla tanıtır. Âl-i İmrân Suresi’nde melekler onu Zekeriyyâ’ya şöyle müjdeler: “Allah sana, Allah’tan gelen bir kelimeyi doğrulayıcı, efendi (seyyid), nefsine hâkim (hasûr) ve salihlerden bir peygamber olarak Yahyâ’yı müjdeler.” (Âl-i İmrân Suresi, 3/39).

• Allah’tan gelen kelimeyi tasdik: Müfessirlerin çoğuna göre buradaki “kelime” Hz. Îsâ’dır; çünkü Îsâ, Allah’ın “ol” emriyle babasız yaratılmıştır. Yahyâ, Îsâ’nın peygamberliğini ilk tasdik edenlerdendir.
• Seyyid: İlim, ibadet ve ahlakta kavmine önder olan.
• Hasûr: Nefsine son derece hâkim, günahlardan ve nefsin arzularından uzak duran. Bazı rivayetlerde hiç evlenmediği söylenir ve bu kelime buna yorulmuştur; ancak âlimlerin çoğu kelimeyi günahlardan korunmak ve iffet anlamında anlamıştır.

Meryem Suresi’nde ise şöyle buyrulur: “Ey Yahyâ! Kitaba sımsıkı sarıl. Daha çocukken ona hikmet verdik. Katımızdan bir şefkat ve temizlik de verdik. O takva sahibi biriydi. Anne babasına iyilik ederdi. O, isyankâr bir zorba değildi.” (Meryem Suresi, 19/12-14). Buradaki “kitap” ile Tevrat’ın kastedildiği kabul edilir. Yahyâ’nın çocuk yaşta hikmet ve anlayışla donatılması, onun özel bir lütfa mazhar olduğunu gösterir.

Üç Anda Selam

Kur’an, Yahyâ hakkında şu ayetle bitirir: “Doğduğu gün, öleceği gün ve diri olarak kaldırılacağı gün ona selam olsun.” (Meryem Suresi, 19/15). Aynı surede Hz. Îsâ da kendisi için benzer bir ifade kullanır (19/33). İnsan hayatının en ürkütücü üç anı olan doğum, ölüm ve diriliş anlarında Allah’ın selamına mazhar olmak, en büyük güvencedir.

Enbiyâ Suresi’nde ise Yahyâ ile birlikte ailesinin, hayırlarda yarışan, ümit ve korkuyla dua eden ve Allah’a saygıyla boyun eğen kimseler olduğu bildirilir (Enbiyâ Suresi, 21/90). Bu ayet, salih bir evladın salih bir ailenin meyvesi olduğunu gösterir.

Şehadeti Hakkındaki Rivayetler

Yahyâ’nın, zamanın hükümdarının meşru olmayan bir evliliğine karşı çıktığı için hapsedildiği ve bir kadının isteği üzerine başının kesilerek şehit edildiği anlatımı İncil’de ve İsrâilî rivayetlerde geçer; Kur’an’da yoktur. İslam kaynaklarında da Yahyâ’nın şehit edildiğine dair rivayetler bulunmakla birlikte, olayın ayrıntıları kesin değildir. Şam’daki Emevî Camii’nde ona nispet edilen bir makam bulunur; bunun gerçekten kabri olup olmadığı bilinmemektedir.

Tirmizî’de geçen bir hadiste Allah’ın Yahyâ’ya beş şeyi uygulamasını ve İsrâiloğullarına emretmesini buyurduğu, bunların Allah’a şirk koşmamak, namaz, oruç, sadaka ve zikir olduğu bildirilir (Tirmizî, Emsâl).

Yahyâ ve Îsâ

Yahyâ ile Îsâ’nın hayatları Kur’an’da iç içe anlatılır. Meryem Suresi önce Yahyâ’nın, ardından Îsâ’nın doğumunu anlatır; her ikisi de olağanüstü bir doğumla dünyaya gelmiştir. Bu yakınlık, Allah’ın kudretinin iki farklı tecellisini gösterir: yaşlı ve kısır bir anne babadan doğan Yahyâ ile babasız doğan Îsâ.

Yahyâ’nın doğum müjdesi, babasının namaz kılarken gelmesi, onun daha doğmadan ibadet ve dua ortamıyla ilişkilendirildiğini gösterir. Salih bir nesil, dua ve ibadetle yetişen evlerde filizlenir. Yahyâ’nın çocuk yaşta hikmete ermesi de terbiyenin erken yaşta başlamasının önemine işaret eder.

Kur’an’ın onu “isyankâr bir zorba değildi” diye tanıtması, gücün ve ilmin tevazu ile birleşmesi gerektiğini gösterir.

Alınacak Dersler

• Salih evlat, samimi duanın ve Allah’ın lütfunun meyvesidir.
• Gençlik ve çocukluk, hikmet ve takva için bir engel değildir.
• Anne babaya iyilik, peygamberlerin öne çıkan vasıflarındandır.
• Nefse hâkimiyet ve iffet, gerçek önderliğin şartıdır.
• Hakkı söylemek, zalim bir güç karşısında bile müminin görevidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Âl-i İmrân Suresi (3/38-41); Meryem Suresi (19/7-15); Enbiyâ Suresi (21/89-90); En'âm Suresi (6/85); Buhârî; Müslim (Mi'rac hadisi); Tirmizî, Emsâl; İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ, "Zekeriyyâ ve Yahyâ" bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yahyâ" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, Meryem 1-15 tefsiri

Bu içerik nasıl hazırlandı? →