Hz. Yûnus (a.s.)

Zünnûn: Balık Sahibi

Hz. Yûnus, İsrâiloğulları peygamberlerindendir. Kur’an onu “Zünnûn” (balık sahibi) ve “Sâhibü’l-hût” (balığın arkadaşı) diye de anar (Enbiyâ Suresi, 21/87; Kalem Suresi, 68/48). Adı Kur’an’da dört yerde geçer ve onuncu sure onun adını taşır. Kıssası başlıca Sâffât (37/139-148), Enbiyâ (21/87-88), Kalem (68/48-50) ve Yûnus (10/98) surelerinde anlatılır. Babasının adının Mettâ olduğu hadislerde geçer (Buhârî).

Kur’an, Yûnus’un yüz bin veya daha fazla kişiye gönderildiğini bildirir (Sâffât Suresi, 37/147). Bu şehrin Ninova olduğu Tevrat ve tarih kaynaklarında geçer; Kur’an’da şehrin adı verilmez. Ninova, Dicle kıyısında, bugünkü Musul yakınlarında bulunan Asur başkentidir.

Kavminden Ayrılışı

Yûnus kavmini uzun süre tevhide davet etmiş, ancak onlar direnince öfkeyle aralarından ayrılmıştır. Kur’an bunu şöyle ifade eder: “Balık sahibini de an. Hani o öfkeli bir hâlde gitmişti de kendisini asla sıkıntıya sokmayacağımızı sanmıştı.” (Enbiyâ Suresi, 21/87). Sâffât Suresi’nde ise onun “dolu bir gemiye kaçtığı” bildirilir (37/140). Müfessirlere göre Yûnus’un hatası, Allah’tan açık bir izin gelmeden kavmini terk etmesidir. Bu, bir peygamber için “tercih edilenin terki” türünden bir hatadır; büyük bir günah değildir.

Gemi ve Balık

Yûnus’un bindiği gemi yüklü idi. Gemidekiler kura çekmiş, kura Yûnus’a çıkmış ve o denize atılmıştır (Sâffât Suresi, 37/141). Onu büyük bir balık yutmuştur; o ise kendini kınayan bir hâldeydi (37/142). Kur’an, “Eğer o Allah’ı tesbih edenlerden olmasaydı, insanların diriltileceği güne kadar balığın karnında kalırdı” buyurur (Sâffât Suresi, 37/143-144). Balık onu çıplak bir sahile atmış, hasta bir hâldeyken Allah onun üzerine geniş yapraklı bir bitki (yaktîn) bitirmiştir (37/145-146). Müfessirlerin çoğu bu bitkinin kabak olduğunu söyler.

Balığın türü, Yûnus’un balığın karnında kaç gün kaldığı (üç, yedi veya kırk gün gibi) ve geminin neden sallandığı gibi ayrıntılar rivayetlere dayanır, Kur’an’da yoktur. Kur’an yalnızca onun karanlıklar içinde Allah’a seslendiğini bildirir.

Duası: Karanlıklar İçindeki Nida

Yûnus’un balığın karnında, gecenin, denizin ve balığın karanlıkları içinde yaptığı dua şudur: لَا إِلٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ “Lâ ilâhe illâ ente sübhâneke innî küntü mine’z-zâlimîn” “Senden başka hiçbir ilah yoktur. Seni tenzih ederim. Gerçekten ben zulmedenlerden oldum.” (Enbiyâ Suresi, 21/87).

Allah bu duayı kabul etmiş ve şöyle buyurmuştur: “Biz de onun duasını kabul ettik ve onu kederden kurtardık. İşte biz müminleri böyle kurtarırız.” (Enbiyâ Suresi, 21/88). Ayetin son cümlesi, bu kurtuluşun yalnızca Yûnus’a özel olmadığını, Allah’a bu şekilde yönelen her mümine şamil olduğunu gösterir. Hz. Peygamber de sıkıntıya düşen bir Müslümanın bu duayla Allah’a yalvarması hâlinde Allah’ın ona icabet edeceğini bildirmiştir (Tirmizî, Daavât). Bu dua içinde tevhid, tesbih ve itiraf olmak üzere duanın üç temel unsurunu barındırır.

Kavminin Topluca İmanı

Yûnus’un kavmi, Kur’an’da azap alametlerini görünce topluca iman eden ve azabı kaldırılan tek kavim olarak anılır: “Yûnus’un kavminden başka, iman edip de imanı kendisine fayda veren bir memleket halkı olmalı değil miydi? Onlar iman edince dünya hayatında onlardan rüsvaylık azabını kaldırdık ve onları bir süreye kadar yaşattık.” (Yûnus Suresi, 10/98). Yûnus iyileştikten sonra tekrar onlara gönderilmiş, onlar da iman etmiştir (Sâffât Suresi, 37/147-148).

Peygamberimizin Uyarısı

Hz. Peygamber, “Hiçbir kul, ‘Ben Yûnus b. Mettâ’dan daha hayırlıyım’ demesin” buyurmuştur (Buhârî; Müslim). Kalem Suresi’nde ise Hz. Peygamber’e “Rabbinin hükmüne sabret; balık sahibi gibi olma” denilir (68/48). Bu ifadeler Yûnus’u küçümsemek için değil, tebliğde sabrın önemini vurgulamak içindir.

Yûnus Duasının Yeri

Yûnus duası, İslam dünyasında “Âyet-i Kerîme” diye bilinir ve sıkıntı anlarında toplu olarak okunur.

Yûnus’un kıssası ayrıca Allah’ın rahmetinin genişliğini gösterir: Balığın karnında bile duayı işiten Allah, pişman olan kulunu affetmiş, onu yeniden kavmine göndermiş ve bu kez yüz bin kişiden fazla bir topluluğun imanına vesile kılmıştır. Hata, samimi bir tövbeyle daha büyük bir hayrın başlangıcı olabilir. Bu yüzden müminler, hangi sıkıntıya düşerlerse düşsünler, Yûnus’un bu nidasını dillerinden düşürmezler.

Alınacak Dersler

• Tebliğde sabır gerekir; sonuç alamamak görevi bırakmak için gerekçe değildir.
• İnsan hangi karanlıkta olursa olsun, Allah’a sığındığında kurtuluş kapısı açıktır.
• Hatayı itiraf etmek, duanın kabulüne vesiledir.
• Tövbe kapısı toplumlar için de açıktır; topluca yöneliş azabı kaldırabilir.
• Hiçbir peygamber hakkında küçümseyici bir tavır takınılmaz.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Sâffât Suresi (37/139-148); Enbiyâ Suresi (21/87-88); Kalem Suresi (68/48-50); Yûnus Suresi (10/98); Nisâ Suresi (4/163); Buhârî; Müslim ("Yûnus b. Mettâ" hadisi); Tirmizî, Daavât (Yûnus duası); İbn Kesîr, Kısasü'l-Enbiyâ, "Yûnus" bölümü; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Yûnus" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir, Sâffât ve Enbiyâ surelerinin tefsiri

Bu içerik nasıl hazırlandı? →