Hz. İdrîs Hakkında Yanlış Bilinenler ve İsrâiliyat Rivayetleri

Hz. İdrîs hakkında halk arasında ve bazı eski kitaplarda anlatılan birçok bilgi, Kur’an ve sahih hadise dayanmaz. İdrîs’in cennete canlı alındığı, Hermes ile aynı kişi olduğu, ilk yazı yazan ve ilk terzi olduğu, yıldızlar ilmini kurduğu gibi anlatımlar, İsrâiliyat, Helenistik felsefe ve halk edebiyatının karışımından doğmuştur. Bu yazıda bu yaygın yanlışlar kaynaklarıyla ve nazik bir dille düzeltilmektedir.

1. “İdrîs Cennete Canlı Alındı ve Hâlâ Yaşıyor”

Meryem 19/57: “Biz onu yüksek bir makama yükselttik.” Bu ayet, bazı kaynaklarda İdrîs’in canlı olarak göğe alındığı şeklinde yorumlanır. İbn Abbas’a nispet edilen rivayetlerde İdrîs’in dördüncü semaya yükseltildiği anlatılır; ancak bu rivayetlerin senedi zayıf bulunmuştur. Kur’an’da ölümsüzlük kimseye verilmemiştir: “Senden önce hiçbir beşere ölümsüzlük vermedik” (Enbiyâ 21/34). Bu nedenle çoğu müfessir ayetteki yükseltmeyi manevi derece veya vefat sonrası yüksek makam olarak anlar. Îsâ’nın durumu ise Nisâ 4/158 ile ayrı bir nasla bildirilmiştir. İdrîs için böyle bir nass yoktur. Dolayısıyla “hâlâ yaşıyor” iddiası delilsizdir.

2. “İdrîs Hermes’tir”

İslâm bilim ve felsefe geleneğinde Hermes Trismegistos’un İdrîs ile özdeşleştirildiği bilinir. Bu özdeşleştirmenin kökeni; Mısır’daki Thoth, Yunan’daki Hermes ve Sâbiîler arasındaki Hermes kültleri ile İslâm’daki İdrîs’in yazı, ilim ve bilgelikle ilişkilendirilmesine dayanır. Mes’ûdî, İbnü’n-Nedîm ve İbn Cülcül gibi yazarlar bu özdeşliği aktarmıştır. Fakat Kur’an ve sahih hadiste İdrîs’in Hermes olduğuna dair bir bilgi yoktur. Bu, Müslüman düşünürlerin farklı kültürlerdeki bilgelik figürlerini İslâmî bir çerçevede yorumlama çabasıdır. İtikat açısından kesin bir konu değildir ve ihtiyatla karşılanmalıdır. Karşılaştırma için Hz. İdrîs Tevrat ve İncil’de yazısı okunabilir.

3. “İdrîs İlk Yazı Yazan, Terzilik ve Astronomi Kurucusudur”

Bu iddialar kıssa kitaplarında yaygındır. Ebû Zer’den nakledilen ve İbn Hibbân’da yer alan uzun bir hadiste, “Dört peygamber Süryanîdir: Şît, Nûh, İdrîs…” ve “ilk kalemle yazan İdrîs’tir” ifadesi geçer. Hadis âlimleri bu rivayetin senedinde zayıf ravilerin bulunduğunu belirtmiş, bazıları hadisi uydurma saymıştır. Sahih hadislerde böyle bir bilgi yoktur. İdrîs’in terziliği, yıldız ilmi, geometri ve tıp gibi alanlarla ilişkilendirilmesi ise sonraki edebî ve ilmî geleneğin bir ürünüdür. Peygamberlerin ilim ve zanaatla ilişkisi için Kur’an’da Dâvûd’un zırh yapımı gibi açık bilgiler varken, İdrîs için bu tür bir bilgi yoktur.

4. “İdrîs ile İlyâs Aynı Kişidir”

Bazı rivayetlerde (özellikle Abdullah b. Mes’ûd’a nispet edilen bir kıraatte) Sâffât 37/130’daki “İlyâsîn” ifadesi “İdrâsîn” şeklinde okunmuş ve bu, İlyâs ile İdrîs’in aynı kişi olduğuna delil sayılmıştır. Fakat bu kıraat ve yorum yaygın kabul görmemiştir. Kur’an’da İlyâs (En’âm 6/85; Sâffât 37/123) ve İdrîs (Meryem 19/56; Enbiyâ 21/85) ayrı ayetlerde ve ayrı bağlamlarda anılır. Çoğunluk iki ismi ayrı peygamberler olarak kabul eder. İlyâs’ı daha iyi tanımak için Hz. İlyâs ana maddesine bakılabilir.

5. “İdrîs Nûh’un Atasıdır”

İslâmî tarih kaynaklarında genellikle İdrîs’in Nûh’tan önce yaşadığı ve onun atalarından biri olduğu aktarılır. Taberî, İdrîs’i Şît’ten sonra, Nûh’tan önce konumlandırır. Bu bilgi Tevrat’taki soy listesine (Yaratılış 5: Adam-Set-Enoş-Kenan-Mahalalel-Yared-Hanok-Metuşelah-Lemek-Nuh) dayanır. Fakat Mi’rac hadisinde İdrîs, Hz. Peygamber’e “salih kardeş” demiştir; “salih oğul” dememiştir. Bu durum, onun Hz. Peygamber’in soy atası olmadığı veya Nûh’tan sonra gelmiş olabileceği şeklinde yorumlanmıştır (İbn Hacer, Fethu’l-Bârî). Dolayısıyla Nûh’tan önce veya sonra olduğu konusunda kesin bilgi yoktur.

6. “İdrîs’in Kabri Mısır’da veya Şam’dadır”

Kabri hakkında farklı yerler zikredilir: Mısır, Şam (Kuveykât), Irak (Kûfe), Ürdün, Lübnan gibi. Kûfe Camii’nde “İdrîs Makamı” olarak bilinen bir yer vardır. Bu makamların hiçbiri sahih hadise dayanmaz. İdrîs’in göğe alındığı iddiasını benimseyenler kabri olmadığını savunur; diğerleri ise çeşitli yerlerde kabri bulunduğunu söyler. Bu çelişki, kesin bilginin bulunmadığını gösterir.

7. “İdrîs’in Cennetten Çıkmadığı Hikâyesi”

Halk arasında anlatılan bir hikâyeye göre İdrîs, Azrâil’le arkadaş olur, onunla birlikte cennet kapısına gider ve cennetten çıkmayı reddeder; Allah da onu bu şekilde cennette bırakır. Bu hikâye de Kur’an’da, sahih hadiste yoktur ve İsrâiliyat kökenlidir. İbn Kesîr bu tür rivayetleri aktarmış, ancak bunların “garip” ve “münker” olduğunu belirtmiştir. Bu nedenle doğru bilgi olarak anlatılması uygun değildir.

Doğru Yaklaşım: Kur’an’ın Verdiği Kadar

• İdrîs peygamberdir, sıddîktir, sabırlıdır ve salihlerdendir.
• Yüksek bir makama yükseltilmiştir; bunun mahiyeti Kur’an’da açıklanmaz.
• Mi’rac’da dördüncü semada Hz. Peygamber ile karşılaşmıştır.
• Ötesi için “rivayet” demek ve “Allah daha iyi bilir” demek yeterlidir.

Hadislerdeki yeri için Hz. İdrîs hadislerde nasıl anılır yazısına, peygamberin genel tanıtımı için Hz. İdrîs maddesine bakılabilir. Peygamberlere iman çerçevesi için peygamberlere iman yazısı da faydalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İdrîs hâlâ yaşıyor mu?

Kur’an ve sahih hadis bunu bildirmez. ‘Yüksek makama yükseltilme’ ayeti ölmediği anlamına gelmez; çoğu âlim ölümü kabul eder.

İdrîs ile Hermes aynı kişi midir?

İslâm filozofları ve bazı tarihçiler böyle kabul etmiştir; Kur’an ve hadise dayanmayan, tarihî-kültürel bir özdeşleştirmedir.

İdrîs ilk yazı yazan mıdır?

Rivayetlerde böyle geçer; sahih hadis ve Kur’an’da yoktur. Senedi zayıf Ebû Zer hadisi bu iddiayı destekler.

İdrîs ile İlyâs aynı kişi midir?

Bazı rivayetler öyle söyler ama çoğunluk ayrı iki peygamber olduğunu kabul eder. Kur’an ikisini ayrı anar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 3 Haziran 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (Meryem 19/56-57); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İdris" ve "Hermes" md.; İbn Kesîr, el-Bidâye ve'n-Nihâye

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →