Hz. İdrîs Tevrat ve İncil’de: Kur’an Anlatımıyla Karşılaştırma

Hz. İdrîs, Kur’an’da iki yerde adı geçen ve “doğru sözlü bir peygamber” olarak övülen, “yüksek bir makama yükseltilen” bir şahsiyettir. Kitab-ı Mukaddes’te ona karşılık gelen kişi çoğunlukla Hanok (Enoch) olarak anlaşılır: “Tanrı ile yürüyen, sonra görünmeyen, çünkü Tanrı onu aldı” (Yaratılış 5:24). Bu yazı, iki anlatımın ortak ve farklı yönlerini saygılı ve karşılaştırmalı bir dille ele alır.

Kur’an’daki İdrîs

Meryem 19/56-57: “Kitap’ta İdrîs’i de an. O, hakkı çok doğrulayan bir peygamberdi. Biz onu yüksek bir makama yükselttik.” Enbiyâ 21/85-86: “İsmâil’i, İdrîs’i ve Zülkifl’i de an. Hepsi sabredenlerdendi. Onları rahmetimize kattık. Çünkü onlar salihlerdendi.” Bu iki ayet, İdrîs’in sıddîk (doğrucu), nebî (peygamber), sabırlı ve salih olduğunu bildirir. “Mekânen aliyyen” ifadesi (yüksek makam), bazı müfessirlerce manevi bir derece, bazılarınca fiziksel olarak göğe yükseltilme şeklinde yorumlanır. Kur’an bunun ayrıntısını vermez. Peygamberin genel tanıtımı için Hz. İdrîs ana maddesine bakılabilir.

Tevrat’taki Hanok

Yaratılış 5:21-24: “Hanok altmış beş yaşında Metuşelah’ı doğurdu. Metuşelah’ı doğurduktan sonra üç yüz yıl Tanrı ile yürüdü ve oğullar ve kızlar doğurdu. Hanok’un bütün ömrü üç yüz altmış beş yıl oldu. Hanok Tanrı ile yürüdü; sonra yoktu, çünkü Tanrı onu aldı.” Hanok, Âdem-Şet soyundan yedinci kuşaktır. Tevrat’ta onun peygamberliği, kitap yazması veya kıssası ayrıntılı değildir. “Tanrı ile yürümek” ifadesi, tevhid üzere ve ibadetle yaşamak olarak yorumlanır. “Tanrı onu aldı” ifadesi ise ölümsüz olarak göğe alındığı, ya da kısa sürede vefat ettiği şeklinde farklı anlaşılır. Müslüman âlimler, bu ifadeyi “yüksek makama yükseltme” ayetiyle ilişkilendirir. Fakat Tevrat’ın tek ayetlik anlatımı, İdrîs’le tam özdeşlik için yeterli bir kanıt değildir.

İncil’deki Hanok

İbraniler 11:5: “İman sayesinde Hanok, ölümü görmemek için alındı ve bulunamadı; çünkü Tanrı onu almıştı. Alınmadan önce Tanrı’yı hoşnut ettiğine dair tanıklık edildi.” Yahuda mektubunun 14-15. ayetlerinde ise “Âdem’den yedinci kuşak olan Hanok’un” bir kehaneti aktarılır; bu alıntı, apokrif Hanok Kitabı’ndan yapılmıştır. İncil’de İdrîs ismi geçmediği için karşılaştırma Hanok üzerinden yapılır. İncil’in Hanok’a bakışı, bir iman örneği olarak ölümsüz alınışı vurgular. Kur’an’da ise yükseltilme bir lütuf olarak anılır fakat ölmediği belirtilmez.

Hanok Kitabı ve Apokrif Edebiyat

Hanok Kitabı (1 Hanok), M.Ö. 3. yüzyıl ile M.S. 1. yüzyıl arasında yazılmış Yahudi apokaliptik edebiyatın önemli bir eseridir. Melekler, düşmüş gözcüler, cennet ve cehennem yolculukları ve ilahi hükümle ilgili vizyonlar içerir. Yahuda mektubu bu esere atıf yapar. Etiyopya Ortodoks Kilisesi bu kitabı kanonik kabul eder; Yahudi ve diğer Hristiyan kanonlarında yer almaz. İslâm açısından da bu kitabın vahiy kabul edilmesi söz konusu değildir; bazı Müslüman yazarlar kitaptaki bilgileri İdrîs’e nispet etmiş olsa da bu bir tarihî ispat değildir. Müslüman bilginler, İdrîs’e nispet edilen kitap ve sahifeler konusunda temkinli davranmıştır.

İdrîs-Hermes Özdeşliği

İslâm filozofları ve bazı tarihçiler İdrîs’i Hermes Trismegistos (Üç Kere Büyük Hermes) ile özdeşleştirmiştir. İbn Cülcül, Mes’ûdî, İbnü’l-Kıftî gibi yazarlar İdrîs’in astronomi, tıp ve yazı gibi ilimlerin kurucusu olduğunu, Hermes’in Arapça adının da “Hirmis” olduğunu aktarır. Bu özdeşlik Kur’an ve hadise dayanmaz; Helenistik felsefe ve Müslüman bilgelik geleneğinin bir sentezidir. Sâbiîlerin ve Mısır geleneğinin etkileri de vardır. Bu nedenle bu özdeşlik tarihî ve kültürel bir yorumdur, itikadî bir konu değildir. İdrîs’in bu gibi nitelemelerle anılması, İslâm bilim tarihinde önemli olsa da dinî kesinlik taşımaz.

İlk Yazı Yazan, Terzi ve Gök Bilgini Rivayetleri

Rivayetlerde İdrîs’in kalemle yazı yazan ilk insan, dikiş diken ilk kişi, yıldızları inceleyen ilk bilgin olduğu söylenir. Bu bilgiler İsrâiliyat veya halk rivayetleri olarak aktarılır; sahih hadise dayanmaz. İbn Kesîr de bu tür anlatıların Ehl-i Kitap’tan geldiğini belirtir. Peygamberlerin zanaat ve ilimle ilişkilendirilmesi, İslâm kültüründe yaygın bir geleneğin parçasıdır (Dâvûd’un demircilik, Nûh’un marangozluk, Zekeriyyâ’nın marangozluk rivayetleri gibi). Fakat İdrîs için bu nitelikler Kur’an’da yoktur. Zekeriyyâ’nın marangozluğu ise sahih hadiste geçer (Müslim). Bu konuda Hz. Zekeriyyâ’nın hayatından dersler yazısına bakılabilir.

Karşılaştırma Özeti

• Ortak: Âdem’den sonraki ilk nesillerde yaşayan, Allah katında değerli, yüksek makama alınan salih kişi.
• Kur’an: Peygamber, sıddîk, sabırlı, salih; yüksek makama yükseltildi.
• Tevrat: Tanrı ile yürüyen, Tanrı’nın aldığı Hanok; Metuşelah’ın babası.
• İncil: İmanla ölümü görmeden alınan Hanok.
• Özdeşlik: Kur’an’da açıkça yazılı değil, yorumdur.

Sonuç

İdrîs ile Hanok arasındaki özdeşleştirme yaygın ama kesin değildir. Müslüman için kesin bilgi Kur’an’ın bildirdiği peygamberlik, doğruluk ve yüksek makamdır. Ayrıntılar için hadislerde anılışı ve yanlış bilinenler yazıları da okunabilir: Hz. İdrîs hadislerde nasıl anılır, Hz. İdrîs hakkında yanlış bilinenler.

Sıkça Sorulan Sorular

İdrîs Tevrat’ta kimdir?

İslâm âlimlerinin çoğu İdrîs’i Tevrat’taki Hanok (Enoch) ile özdeşleştirir. Hanok ‘Tanrı ile yürüyen ve Tanrı’nın aldığı’ kişidir (Yaratılış 5:24). Bu bir yorumdur.

Kur’an İdrîs hakkında ne söyler?

Meryem 19/56-57’de ‘doğru sözlü bir peygamber’ olduğu ve ‘yüksek bir makama yükseltildiği’ bildirilir. Enbiyâ 21/85-86’da sabredenlerden sayılır.

İncil İdrîs/Hanok hakkında ne der?

İbraniler 11:5: ‘İman sayesinde Hanok ölümü görmeden alındı.’ Yahuda mektubu 14. ayetinde Hanok’un kehaneti anılır.

Hanok Kitabı kutsal mıdır?

Hanok Kitabı, apokrif/psödepigraf sayılır ve Yahudi-Hristiyan ana kanonlarında yer almaz (Etiyopya Kilisesi hariç). İslâm açısından da vahiy kabul edilmez.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Haziran 2026 · Kaynaklar: Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur'an Yolu Tefsiri (Meryem 19/56-57; Enbiyâ 21/85-86); TDV İslâm Ansiklopedisi, "İdris" md.; Kitab-ı Mukaddes, Yaratılış 5:21-24; İbraniler 11:5

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →