Kurban Kimlere Vaciptir? Nisap ve Şartları, Mezhep Farkları

Hanefî mezhebine göre kurban kesmek; Müslüman, mukim (yolcu olmayan), hür, akıllı, ergen olan ve temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip kişiye vaciptir. Diğer üç mezhebe göre ise kurban sünnet-i müekkededir. Türkiye’de uygulama Hanefî mezhebine göre belirlenir ve her yıl Diyanet nisap tutarını duyurur.

Kurbanın Dinî Dayanağı

Kevser Suresi’nin 2. ayetinde “Rabbin için namaz kıl ve kurban kes” buyrulur. Hac Suresi’nin 34. ayetinde ise her ümmete kurban kesme hükmünün konduğu, bunun Allah’ın rızıklandırdığı hayvanların üzerine Allah’ın adı anılarak yapılması gerektiği belirtilir. Hz. Peygamber her yıl kurban kesmiş, bunu ashabına da tavsiye etmiştir. İbn Ömer’in rivayetine göre Peygamber on yıl Medine’de kaldı ve her sene kurban kesti (Tirmizî, Edâhî 1; hadis hasen kabul edilir). Kurban Hz. İbrahim’in oğlunu Allah’a adamasından kalma bir sünnet ve Allah’a yaklaşma vesilesidir. Kurbanın hikmeti için kurbanın hikmeti: Hz. İbrahim’den günümüze yazısı okunabilir.

Kurbanın Hükmü: Vacip mi Sünnet mi?

Hanefî mezhebinde İmam Ebû Hanîfe’ye göre kurban, şartları taşıyan kişiye vaciptir. Delil olarak Kevser Suresi’ndeki emir ve Ebû Hüreyre’den gelen rivayet gösterilir: “Kim imkân bulur da kurban kesmezse mescidimize yaklaşmasın” (İbn Mâce, Edâhî 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned). Bu hadisin merfu mu mevkuf mu olduğu konusunda hadis âlimleri tartışmıştır; bununla birlikte Hanefîler hadisi ve emir sigasını vucûp delili olarak değerlendirir. İmam Ebû Yûsuf ve diğer üç mezhep imamı (Mâlik, Şâfiî, Ahmed b. Hanbel) ise kurbanın sünnet-i müekkede olduğunu söyler. Onlara göre Hz. Peygamber’in “Biriniz kurban kesmek isterse … saçını ve tırnağını kesmesin” sözündeki “isterse” ifadesi (Müslim, Edâhî 41) kurbanın farz veya vacip olmadığını gösterir. Bu görüş farkı, cevap verirken mezhep esaslarının önemini gösterir.

Vacip Olma Şartları (Hanefî)

• Müslüman olmak: Kurban bir ibadettir; ibadet ancak Müslüman için geçerlidir.
• Mukim olmak: Yolcu (seferî) kişiye kurban vacip değildir. Yolculuk, 90 km civarı mesafeye gitmek niyetiyle şehir dışına çıkmakla başlar. Bayramda seferî olan kişi, isterse kesebilir ama vacip değildir.
• Hür olmak: Günümüzde kölelik olmadığı için pratik karşılığı yoktur.
• Akıllı olmak: Akıl hastası kişiye vacip değildir.
• Ergenlik çağına ermiş olmak: Hanefî mezhebinde küçük çocuklar kurbanla yükümlü değildir; velisinin onlar adına kesmesi gerekmez, fakat kesmesi güzel bir davranıştır.
• Nisap miktarı mal sahibi olmak: Kurban nisabı, zekât nisabı kadar mala sahip olmaktır; ancak zekâttan farkı, malın üzerinden bir yıl geçmesi şartının aranmamasıdır.

Kurban Nisabı

Hanefî fıkhına göre kurban nisabı; temel ihtiyaçlar (barınma, ev eşyası, giysi, geçim aracı), vadesi gelmiş borçlar ve bayram günleri geçimi dışında 80,18 gram altın (20 miskal) veya bu değerde para ve mal varlığıdır. Altın dışında gümüş, para, ticaret malı, ihtiyaç fazlası eşya ve arazi nisaba dahildir. Nisap değeri, güncel altın fiyatına göre her yıl Diyanet tarafından duyurulur. Bayramın birinci gününden son gününe kadar (10-12 Zilhicce) herhangi bir zamanda nisaba sahip olan kişi, kurban kesmekle yükümlüdür. Örneğin bayramın ikinci günü zengin hâle gelen kişiye de kurban vacip olur. Temel ihtiyaç fazlası eşya şu şekilde hesaplanır: Evi, ev eşyasını ve oturduğu konutu kapsamaz; fakat ihtiyaç dışında bulundurulan ikinci ev, atıl arazi ve sermaye nisaba dahildir.

Aile Fertleri ve Kurban

Hanefî mezhebine göre kurban, nisap sahibi her bir kişi için ayrı vaciptir. Aile reisinin kesmesi, nisap sahibi eş ve ergen çocukların yerine geçmez. Hem eşi hem kendisi nisap sahibi ise her biri ayrı kurban kesmelidir. Diğer mezheplerde ise ailenin tamamı adına bir kurban yeterli kabul edilir; Hz. Peygamber’in ve sahabenin aileleri adına bir koyun kestiği rivayet edilir (Tirmizî, Edâhî 7; İbn Mâce, Edâhî 3). Bu rivayetler, cumhurun görüşünü desteklerken Hanefîler bunu sünnet kurban için kabul edilmiş bir ruhsat olarak yorumlar. Büyükbaş hayvana yedi hisse ortak olmak da mümkündür; ayrıntı için büyükbaş hayvana ortak olmak yazısına bakılabilir.

Kurbanı Terk Etmenin Hükmü ve Kaza

Kurban kesmeyen nisap sahibi için, bayram günleri geçtikten sonra kurban yerine geçecek bir kurbanlık hayvan veya değeri fakirlere tasadduk edilir. Hanefî mezhebine göre kurban vaktinde kesilemezse kazası yoktur; ancak kurbanlık alınmış olup kesilmemişse hayvan veya bedeli tasadduk edilir. Kurban yerine para bağışlamanın hükmü için kurban yerine parasını bağışlamak olur mu? yazısı okunabilir. Kurban kesim vakti konusunda ayrıntı için kurban kesim vakti: bayramın hangi günleri? yazısına bakılabilir.

Kurban Nisabını Hesaplarken Dikkat Edilecekler

Kurban nisabını hesaplarken kişinin kendi durumunu dürüstçe değerlendirmesi gerekir. Altın, gümüş, nakit para, banka hesapları, hisse senetleri, ticaret malları ve ihtiyaç fazlası taşınmazlar toplanır. Bundan vadesi gelmiş borçlar ve zorunlu giderler düşülür. Kalan miktar 80,18 gram altının değerini aşıyorsa kişi nisap sahibi sayılır. Maaşlı bir kimsenin aylık geliri ihtiyaçlarını karşılayacak kadar ise ve birikimi yoksa genellikle nisap sahibi olmaz. Fakat birikim, altın veya yatırım varlığı bulunuyorsa hesap yeniden yapılmalıdır. Konutlar ve oturulan ev nisaba dâhil edilmez; fakat kullanılmayan ikinci bir ev veya arsa dâhil edilir.

Taksitli borçlar konusunda Hanefî fıkhında vadesi gelmiş kısım düşülür. Uzun vadeli kredi taksitlerinin tamamı düşülmeyebilir. Kişinin durumu bu açıdan belirsizse bölgesindeki müftülüğe danışması uygun olur. Ayrıca bayram günlerinin geçimini karşılayacak miktar da ihtiyaçlar arasında sayılır. Nisap sahibi olduğu hâlde kurban kesmeyen kimse, bayramdan sonra bir kurban değeri kadar parayı fakirlere sadaka verebilir; bu, kurban vacibinin kazası olarak kabul edilir.

Kurbanın Toplumsal Boyutu

Kurban, ibadet olmanın yanında toplumsal dayanışma ve paylaşma vesilesidir. Etin üçte birinin yoksullara, üçte birinin akraba ve komşulara ayrılması, toplumsal bağları güçlendirir. Kur’an’da “Onlardan yiyin; kanaat edene ve isteyene de yedirin” (Hac 22/36) buyrulur. Bu ilke sebebiyle kurbanın amacı yalnız bir ritüelin yerine getirilmesi değil, fakirlerin sofrasına bereket taşınmasıdır. Dağıtım ayrıntıları için kurban etinin dağıtımı: üçte bir kuralı yazısı okunabilir. Müslüman bu bayramda hem Allah’a yaklaşır hem de çevresine merhamet eder. Kurbanın bu iki yönü birlikte düşünüldüğünde bayramın ruhu daha iyi anlaşılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kurban kesmek farz mı?

Hanefî mezhebine göre vaciptir, diğer mezheplere göre sünnet-i müekkededir.

Kurban nisabı kaç gram altındır?

Temel ihtiyaçlar ve borçlar dışında 80,18 gram altın değerinde mal varlığı kurban nisabıdır.

Yolcu kurban keser mi?

Hanefîlere göre yolcuya kurban vacip değildir; isterse kesebilir.

Aile adına tek kurban yeterli mi?

Hanefî mezhebinde nisap sahibi her kişi için ayrı vaciptir. Diğer mezheplerde bir kurban aile adına yeterlidir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 5 Eylül 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerim: Kevser Suresi (108/2), Hac Suresi (22/34-37); İbn Mâce, Edâhî 2; Ahmed b. Hanbel, Müsned (imkân bulup kurban kesmeyen hadisi); Buhârî, Edâhî 1-4 (kurban uygulamaları); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kurban" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →