Medine’deki Yahudi Kabileleri: Kaynuka, Nadir ve Kurayza

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Medine Yahudilerinin Durumu
Kaynuka Olayı (hicri 2)
Nadir Olayı (hicri 4)

Medine’de Peygamberimizin hicretinden önce Kaynuka, Nadir ve Kurayza adlı üç büyük Yahudi kabilesi yaşıyordu. Medine Vesikası ile Müslümanlarla ortak yaşam ve savunma sözleşmesi yapıldı; ancak sonraki yıllarda her üç kabileyle de antlaşmanın ihlali iddiasıyla çatışmalar yaşandı ve kabilelerin sürgün edilmesi veya cezalandırılması gündeme geldi.

Medine Yahudilerinin Durumu

Yahudi toplulukları Medine’ye muhtemelen Roma dönemi sonrasında Hicaz’a göç etmişti. Kaynuka kabilesi kuyumculuk ve çarşı ticaretiyle uğraşır, Hazreçlilerin müttefikiydi. Nadir ve Kurayza ise hurma ziraatı ile tanınan, Evs ve Hazrec kabileleri arasındaki Buâs savaşı gibi çatışmalarda iki farklı kampta yer alan topluluklardı. Mevcut bölünme Medine halkının kabile yapısını yansıtıyordu. Peygamberimiz Medine’ye geldiğinde şehirde farklı grupları kapsayan bir sözleşme yaptı; sözleşmenin ayrıntıları Medine Vesikası yazısında verilmiştir. Yahudilerle ilişkiler başlangıçta barışçıl ve ticari düzeyde seyretti; ancak kıble değişimi, siyasi gerilimler ve Mekkeli müşriklerle yazışmalar ilişkileri zorlaştırdı (Kıblenin değişmesi).

Kaynuka Olayı (hicri 2)

Bedir Savaşı’ndan sonra Kaynuka çarşısında bir Müslüman kadının uğradığı hakaret, yani başörtüsünün bir kuyumcu tarafından hile ile açılması ve buna tepki gösteren bir Müslümanın öldürülmesi üzerine olaylar büyüdü (İbn İshak rivayeti). Peygamberimiz Kaynuka’yı antlaşmanın ihlalinden dolayı kuşattı. Kuşatma yaklaşık on beş gün sürdü. Hazrec reisi Abdullah b. Übey, Kaynuka’nın müttefiki olarak araya girdi ve ısrarla af talep etti. Sonunda Kaynuka mallarını bırakıp Medine’den ayrılmayı kabul etti; Şam’daki Ezriat bölgesine gittiler. Bu olay, Medine’de antlaşmaya uymayanlara karşı uygulanan ilk yaptırım olarak anılır. Münafıkların rolü için Medine münafıkları yazısına bakılabilir.

Nadir Olayı (hicri 4)

Bi’r-i Maûne olayında Amiroğulları’ndan iki kişinin yanlışlıkla öldürülmesi nedeniyle diyet yardımı istemek için Peygamberimiz Benî Nadir yurduna gitti. Rivayete göre Nadir ileri gelenleri yardım sözü verdi, ancak Peygamberimizin oturduğu duvarın üzerinden bir taş atarak suikast planladı. Vahiy yoluyla durumu öğrenen Peygamberimiz oradan ayrıldı. Ardından Nadir’e on gün süre vererek Medine’yi terk etmelerini istedi. Abdullah b. Übey’in “yardım edeceğiz” vaadine güvenen Nadir direnince kuşatıldı ve sonunda mallarını (silahlar hariç) develerine yükleyerek Hayber’e ve Şam’a göçtü. Haşr Suresi bu olayı anlatır; ganimetin paylaşımı (fey) hükmü de bu surede bildirilir (Haşr 6-7). Nadir arazilerinden gelen gelir, Muhacirlerin ihtiyaçlarına ayrıldı.

Kurayza Olayı (hicri 5)

Hendek Savaşı’nda (hicri 5) Müşrik ittifakı Medine’yi kuşattığında, Nadir ileri gelenlerinden Huyey b. Ahtab Kurayza’yı Müslümanlarla yaptıkları antlaşmayı bozmaya ikna etti. Kurayza’nın bu tavrı Medine’nin arka tarafını açığa düşürdü. Kuşatma kalkınca Peygamberimiz Kurayza’yı yaklaşık yirmi beş gün kuşattı. Kurayza, müttefikleri Evs kabilesinin lideri Sa’d b. Muâz’ın hakemliğini kabul etti. Sa’d, Tevrat hükümlerine uygun olarak savaşçı erkeklerin öldürülmesine, kadın ve çocukların esir edilmesine hükmetti. Rivayetlerde idam edilenlerin sayısı 400 ile 900 arasında değişir; modern tarihçilerin bazıları bu rakamları abartılı bulur ve rivayetlerin sonraki dönem eklemelerini taşıdığını ileri sürer. Kurayza meselesi, hem klasik hem modern araştırmalarda en çok tartışılan olaylardan biridir; hükmün Tevrat’a göre verilmiş olması ve hakemin Kurayza’nın kendi talebiyle seçilmesi, Müslüman kaynaklarda savunma gerekçesi olarak aktarılır.

Hayber ve Sonrası

Nadir’in sürgün edildiği Hayber, Müslümanlar için tehdit oluşturmaya devam etti. Hicri 7’de Hayber seferi yapıldı ve bölge fethedildi; Yahudiler ziraat ortakçılığı esasıyla bölgede kalmalarına izin verildi. Peygamberimizin vefatına yakın dönemde Arap Yarımadası’nda tek din politikasının uygulanması konusunda hadisler vardır (Müslim, Cihâd; “Arap Yarımadası’nda iki din bırakılmaz”). Hz. Ömer zamanında Hayber Yahudileri Şam’a nakledildi. Bu uygulamalar siyasi, askerî ve dinî nedenlerle açıklanır; modern bir tartışma konusudur. Genel olarak İslam hukuku Yahudi ve Hristiyanları zimmî statüsünde koruma altına aldı (Fetihlerde eman ve zimmet antlaşmaları).

Tarihyazımında Yaklaşımlar

Medine Yahudileri konusunda İslam kaynakları olayların meşruiyetini antlaşma ihlali üzerinden açıklar. Oryantalist yaklaşımların bir kısmı olayları siyasi hesaplaşma olarak yorumlar, bir kısmı kabilelerin güvenlik tehdidi oluşturduğunu savunur. Yahudi kaynakları ise bu dönem için sınırlı bilgi içerir. Bu nedenle tarihçilik, farklı kaynak türleri arasında karşılaştırma yapmayı, olayları dönemin Arap kabile hukuku ve siyasi koşullarıyla ele almayı gerektirir. Sonuç olarak, olayların ahlakî değerlendirmesinde kaynakların ve yorumların çeşitliliği kabul edilmeli, kitlesel suçlamalardan kaçınılmalıdır.

Kaynakların Sınırları

Kaynuka, Nadir ve Kurayza olaylarını anlatan en erken kaynaklar Müslüman müelliflerin eserleridir: İbn İshak (İbn Hişâm aracılığıyla), Vâkıdî ve İbn Sa’d. Bu eserlerde olayların gerekçesi çoğunlukla antlaşmanın bozulması olarak sunulur. Yahudi taraftan çağdaş bir anlatım bulunmadığı için olayların diğer yüzü bilinmez. Bu sebeple modern araştırmacılar rivayetleri senet ve içerik yönünden eleştirel biçimde ele alır. Bazı hadis âlimleri, özellikle Kurayza’daki idam sayılarını nakleden rivayetlerin zayıf senetli olduğunu belirtmiştir. Tarihî bilgiye ulaşmak için bu eleştirel çabanın sürmesi gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

Medine’de hangi Yahudi kabileleri vardı?

Kaynuka, Nadir ve Kurayza başlıca üç kabileydi.

Kaynuka neden sürüldü?

Çarşıdaki bir olay üzerine antlaşmanın ihlali gerekçesiyle kuşatıldı ve sürgün edildi.

Haşr Suresi neden inmiştir?

Benî Nadir’in sürgünü ve fey malının paylaşımı sebebiyle indiği rivayet edilir.

Kurayza’ya kim hakemlik yaptı?

Evs kabilesinin lideri Sa’d b. Muâz hakem seçildi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 15 Haziran 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; Vâkıdî, Kitâbü'l-Megâzî; Haşr Suresi (kuran.diyanet.gov.tr); Buhârî, Meğâzî; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kaynuka", "Nadîr", "Kurayza" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →