Kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye Çevrilmesi: Kıbleteyn Olayı

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kudüs'e Yönelme Dönemi
Ayetin İnişi ve Kıbleteyn Mescidi
Haberin Yayılışı

Kıblenin değişmesi, hicretin ikinci yılında (Receb veya Şaban ayında) Müslümanların namazda yöneldikleri yönün Mescid-i Aksa’dan (Kudüs) Kâbe’ye çevrilmesidir. Olay Bakara Suresi 144. ayetle bildirildi ve Medine’de Yahudi ve münafıkların tepkisine yol açtı.

Kudüs’e Yönelme Dönemi

Mekke’de Peygamberimiz namazını Kâbe ile Kudüs arasında kalacak şekilde, yani Kâbe’yi önüne alıp Kudüs’e yönelerek kılıyordu. Medine’ye hicret edince bu mümkün olmadı; Medine’den Kudüs kuzeyde, Kâbe güneyde olduğu için Müslümanlar yaklaşık on altı ya da on yedi ay Kudüs’e yönelerek namaz kıldı. Buhârî’deki Berâ b. Âzib rivayetinde bu süre “on altı veya on yedi ay” olarak geçer (İmân 30). Peygamberimiz Kâbe’ye dönmeyi arzu ediyordu; Hz. İbrâhîm’in kıblesi olması nedeniyle bu isteği vahye bekliyordu. Yüzünü göğe çevirip beklediği Bakara 144’te anlatılır.

Ayetin İnişi ve Kıbleteyn Mescidi

“Senin yüzünü sık sık göğe doğru çevirdiğini görüyoruz. Seni, hoşnut olacağın kıbleye çevireceğiz. Şimdi yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir” (Bakara 144). Rivayete göre ayet Peygamberimiz Benî Seleme yurdunda Bişr b. Berâ’nın evinde öğle namazını kılarken indi. Namazın iki rekâtını Kudüs’e, geri kalanını Kâbe’ye yönelerek kıldı. Bu mescit “Mescid-i Kıbleteyn” (iki kıbleli mescit) adıyla anıldı. Bazı rivayetlerde olayın Mescid-i Nebevî’de sabah namazı sırasında olduğu da geçer (Buhârî, Salât 31). Aralarındaki farkı âlimler, haberin farklı mescitlere ayrı zamanlarda ulaşmasıyla açıklar. Kuzeye bakan cemaatin saf düzeninin döndürülüp güneye çevrildiği anlatılır.

Haberin Yayılışı

Haber Kubâ halkına sabah namazı sırasında ulaştı. Namaz kılan cemaat, haberi getiren adamın “Dün gece Peygamberimize Kur’an indi ve kıble Kâbe’ye çevrildi” demesi üzerine namazın ortasında dönmüştür (Buhârî, Salât 31). Bu olay, Kubâ Mescidi‘nde yaşandı ve namazın ortasında yönün değiştirilmesinin caiz olduğu bir delil sayıldı. Ayrıca henüz hüküm kendilerine ulaşmayanlar için sorumluluk doğmadığı yorumu da yapıldı. Fıkıhçılar nesih hükmünün haberi duyana kadar işlemeyeceği ilkesine bu hadisi dayanak yapar.

Yahudilerin ve Münafıkların Tepkisi

Kıble değişimi, Medine’deki Yahudi çevreleri rahatsız etti. Önceleri Müslümanların kendi kıblelerine yönelmesini bir yakınlık göstergesi sayan bu çevreler, “Bunlarını yöneldikleri kıbleden ne çevirdi?” diye alay etti. Bakara 142, “İnsanlardan beyinsizler diyecekler ki…” diyerek bu tepkiyi önceden haber verir. Münafıklar da kıble değişiminin Peygamberimiz hakkında şüphe uyandırmasına çalıştı. Bakara 143 ise bu olayın imtihan olduğunu bildirir: “Peygamber’e uyanları, topukları üzerinde geri dönenlerden ayırt etmek için…” Bu gelişmeler Medine’de Yahudi ile ilişkilerin gerginleşmesi bağlamında okunur; ayrıntılar Medine’deki Yahudi kabileleri yazısında verilmiştir. Münafıkların rolü için Medine münafıkları yazısı okunabilir.

Kıblenin Anlamı

Bakara 177, “Yüzlerinizi doğuya ve batıya çevirmeniz iyilik değildir” der; asıl iyiliğin imanda, infak ve sabırda olduğunu bildirir. Bakara 115 ise “Doğu da batı da Allah’ındır” diyerek yönün Allah’ı sınırlandırmadığını ifade eder. Kıble, birlik sembolüdür: Dünya üzerindeki Müslümanlar Kâbe’ye yönelerek bir ortak merkez etrafında toplanır. Kâbe’nin Hz. İbrâhîm ile bağlantısı, İslam’ın İbrahimî geleneğe bağlılığını gösterir. Mescid-i Aksa ise ilk kıble olarak Müslümanlar için kutsallığını korur ve “iki kıbleli mescit” olarak Kudüs’ün manevi önemini hatırlatır.

Fıkhî Hükümler

Kâbe’yi görenler için kıbleye tam yönelmek şarttır; uzakta olanlar için ise Kâbe’nin cihetine yönelmek yeterlidir. Mezhepler bu konuda küçük farklar gösterir: Şâfiîler uzakta olanların da Kâbe’nin kendisine (ayn) yönelmeye çalışmasını, Hanefî ve Mâlikîler ise ciheti yeterli bulmasını esas alır. Kıblenin bilinmediği hâllerde araştırma yapmak (taharri) gerekir; araştırmadan sonra yanlış çıkarsa namaz tekrar edilmez. Kıble tayininde günümüzde pusula, uydu ve Diyanet’in kıble hesaplamaları kullanılır. Bu hükümler Hicret’in ikinci yılındaki değişimle birlikte şekillendi.

Medine’deki Diğer Gelişmelerle İlişkisi

Kıblenin değişmesi, Bedir Savaşı ve Ramazan orucunun farz kılınması gibi hicretin ikinci yılındaki gelişmelerle yakın dönemde oldu. Oruç ve zekâtın farz oluşu yazısında bu dönemin ibadet düzenlemeleri anlatılır. Ayrıca ezanın meşru oluşu ile birlikte Medine’nin ibadet hayatı yeni bir şekil aldı. Bu üç gelişme, Medine’de İslam toplumunun kendi kimliğini belirleyen kurucu adımlardır.

Kıble Değişiminden Çıkan Dersler

Âlimler bu olaydan birkaç sonuç çıkarır. Birincisi, sahabenin emre teslimiyetidir: Haber geldiği anda namazın ortasında yön değiştirmeleri, itaatin hızlı olmasının örneği sayılır. İkincisi, nesih (bir hükmün yerine yenisinin gelmesi) kavramının Kur’an’da bulunduğu ve hikmete dayandığıdır. Üçüncüsü, ibadetin yönünün değil niyetinin ve teslimiyetinin esas olduğudur. Ayrıca kıble değişimi, Müslüman cemaatin ayrı bir kimlik edinmesini sağladı ve önceki ehl-i kitaptan ayrı, ama onların da peygamberi olan İbrâhîm’e bağlı bir çizgi kurdu. Bu çerçevede olay, Medine’deki Müslüman toplumun özgüvenini artırdı.

Sıkça Sorulan Sorular

Kıble ne zaman değişti?

Hicretin ikinci yılında, Receb ya da Şaban ayında değişti.

Müslümanlar ne kadar süre Kudüs’e yöneldi?

Medine’de yaklaşık on altı ya da on yedi ay Kudüs’e yönelerek namaz kıldılar.

Kıbleteyn Mescidi nedir?

Kıblenin değişimi haberinin namaz sırasında geldiği, iki kıbleye yönelinen mescittir.

Kıble değişiminin hikmeti nedir?

İmtihan, Hz. İbrâhîm’in kıblesine dönüş ve Müslüman kimliğinin belirginleşmesi olarak yorumlanır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, İmân 30, Salât 31; Müslim, Mesâcid 11-12; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıble" md.; Bakara 142-150 (kuran.diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →