Hudeybiye Antlaşması: Maddeleri ve Fetih Suresi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Umre Niyeti ve Yolculuk
Müzakereler
Antlaşmanın Maddeleri

Hudeybiye Antlaşması, hicri 6. yılın Zilkâde ayında (miladi 628) Peygamberimizin umre için Mekke’ye giderken Hudeybiye mevkiinde Kureyş ile yaptığı on yıllık barış antlaşmasıdır. Maddeleri Müslümanlar aleyhine görünse de Kur’an bu antlaşmayı “apaçık bir fetih” olarak niteledi ve sonraki gelişmeler Mekke’nin fethini hazırladı.

Umre Niyeti ve Yolculuk

Peygamberimiz rüyasında Müslümanların Mescid-i Haram’a güvenle girdiğini gördü. Zilkâde’de yaklaşık bin dört yüz ile bin beş yüz sahabeyle umre için yola çıktı. Kurbanlık develer (hedy) önden sevk edildi ve silah olarak yalnızca yolcu kılıçları alındı; bu, savaş amacı taşımadıklarının göstergesiydi. Mekke’den haber yayılınca Kureyş, Halid b. Velid komutasında bir süvari birliğiyle yolu kesmek istedi. Peygamberimiz, Hudeybiye’ye (Mekke’ye yaklaşık yirmi kilometre) ulaştığında devesi Kasvâ çöktü ve kalkmadı. Peygamberimiz, “Onu Fil’i alıkoyan alıkoydu” buyurarak Kureyş’in barış taleplerine olumlu karşılık vereceğini söyledi (Buhârî, Şurût 15).

Müzakereler

Kureyş çeşitli elçiler gönderdi: Büdeyl b. Verkâ, Mikrez b. Hafs, Hulays b. Alkame ve Urve b. Mes’ûd. Urve, Müslümanların Peygamberlerine bağlılığını görünce Kureyş’e dönüp “Kisrâ ve Kayser’in saraylarını gördüm, hiçbirine bu kadar saygı gösterilmiyor” dedi. Peygamberimiz Hz. Ömer’i, sonra Hz. Osman’ı elçi olarak Mekke’ye göndermeyi uygun gördü. Hz. Osman’ın öldürüldüğü söylentisi çıkınca Müslümanlar bir ağacın altında biat etti (Rıdvan Biatı). Haberin asılsız çıkması üzerine Kureyş barış için Süheyl b. Amr’ı gönderdi.

Antlaşmanın Maddeleri

İki taraf arasında on yıl boyunca savaş yapılmayacak.
Müslümanlar bu yıl umre yapmadan Medine’ye dönecek, gelecek yıl üç gün Mekke’de kalarak umre yapacak (silah olarak sadece kınlı kılıç).
Kureyş’ten izinsiz Müslümanlara sığınan geri verilecek; Müslümanlardan Kureyş’e sığınan geri verilmeyecek.
Diğer kabileler dilediği tarafın müttefiki olabilecek. Huzâa kabilesi Müslümanların, Benî Bekir ise Kureyş’in müttefiki oldu.

Antlaşma yazılırken “Bismillâhirrahmânirrahîm” yazıldığında Süheyl bunun yerine “Bismikallâhümme” yazılmasını, “Muhammed Resûlullah” ifadesi yerine “Muhammed b. Abdullah” yazılmasını istedi. Peygamberimiz kabul etti. Hz. Ali “Resûlullah” kelimesini silmeyi reddedince Peygamberimiz bizzat sildi (Buhârî, Şurût 15).

Sahabenin Tepkisi

Antlaşma şartları, özellikle Müslümanların aleyhine görünen madde nedeniyle sahabenin bir kısmını üzdü. Hz. Ömer, “Biz hak üzere değil miyiz?” diye itiraz etti. Peygamberimiz, “Ben Allah’ın kuluyum ve Resûlüyüm, O’na isyan etmem; O beni zayi etmez” buyurdu. Hz. Ebû Bekir de aynı sözleri tekrarlayarak Hz. Ömer’i yatıştırdı. Ebû Cendel olayı sahabenin sabrını zorladı: Süheyl’in oğlu Müslüman Ebû Cendel zincirlerle Hudeybiye’ye geldi ve geri verildi. Peygamberimizin kurbanlarını kesip tıraş olması gerektiğinde sahabe tereddüt etti; Ümmü Seleme’nin önerisiyle Peygamberimiz önce kendisi yapınca hepsi uyguladı (Buhârî, Şurût 15).

Fetih Suresi ve Sonuçlar

Dönüş yolunda Fetih Suresi indi: “Şüphesiz biz sana apaçık bir fetih verdik” (Fetih 1). Sahabi bunu önce anlayamamış, sonra Hudeybiye’nin gerçekten büyük bir kazanç olduğu anlaşıldı. İki yıl içinde Müslümanların sayısı, barış ortamında tebliğin yayılması nedeniyle birkaç kat arttı. Peygamberimiz hükümdarlara davet mektupları gönderdi (Hükümdarlara davet mektupları). Hayber seferi yapıldı. Kureyş’in Huzâa’ya saldırarak antlaşmayı ihlali sonucu Mekke fethi gerçekleşti (Mekke fethinde genel af). Ebû Basîr ve arkadaşlarının Kureyş kervanlarını rahatsız etmesi sonucu Kureyş, geri verme maddesinin kaldırılmasını istedi.

Fıkhî ve Siyasî Dersler

Hudeybiye, uzun vadeli kazanç için kısa vadeli ödün verme ilkesinin örneği olarak anılır. Fıkıhçılar, bu olaydan antlaşmanın şartlarının bazen görünürde aleyhe olsa da maslahata uygun olabileceği, ihramlıyken engellenen kimsenin kurbanını kesip çıkabileceği (ihsar) hükümlerini çıkarır. Diplomasi alanında ise Peygamberimizin sabrı ve müzakere yetisi örnek gösterilir. Peygamberimizin diğer antlaşmaları için Peygamberimizin yaptığı antlaşmalar yazısı okunabilir.

Antlaşmanın Hukuki Değerlendirmesi

Hudeybiye’deki “geri verme” maddesi hukuk açısından dikkat çekicidir. Antlaşma Mekke’den kaçan erkeğin geri verilmesini öngörüyordu; Kadınlar için ise Mümtehine 10 ayeti kadınların geri verilmeyeceği hükmünü getirdi ve Peygamberimiz bu ayet doğrultusunda hareket etti. Böylece antlaşmanın metni ile vahiy arasındaki ilişki nasıl işlediği ortaya çıktı. Ayrıca Ebû Basîr olayında Peygamberimiz onu Kureyş elçilerine teslim etti; Ebû Basîr yolda elçilerden birini öldürüp kaçınca, Peygamberimiz “Ne kötü bir savaş çıkaracak, yanında adamları olsaydı” buyurdu. Ebû Basîr, Medine’ye dönmeyip sahil yolunda Kureyş kervanlarını vurdu; Mekke’den kaçan Müslümanlar ona katıldı. Bu durum Kureyş’i, maddenin kaldırılmasını isteyecek noktaya getirdi.

Hudeybiye’nin Tarihî Önemi

Hudeybiye, Kureyş’in Müslümanları siyasi bir güç olarak resmen tanıdığı ilk andır. Antlaşmanın ardından yapılan Hayber seferi, davet mektupları ve heyetlerin gelişi, tebliğin geniş alana yayıldığını gösterir. Hz. Halid b. Velid, Amr b. Âs ve Osman b. Talha gibi önemli kişiler bu barış döneminde Müslüman oldu. İki yıl içinde Müslüman sayısı bin dört yüzden on bine yükseldi. Bu yönüyle Hudeybiye, Mekke’nin fethini hazırlayan stratejik bir adımdır. Aynı dönemin ilk umre ziyareti için Kazâ Umresi yazısı okunabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hudeybiye Antlaşması ne zaman yapıldı?

Hicri 6’da, Zilkâde ayında (miladi 628) yapıldı.

Antlaşma kaç yıllıktı?

On yıllık barış öngörülmüştü.

Fetih Suresi neden “apaçık fetih” der?

Antlaşma tebliğin yayılmasına ve sonraki fetihlere yol açtığı için böyle nitelendi.

Antlaşmayı kim imzaladı?

Müslümanlar adına Peygamberimiz, Kureyş adına Süheyl b. Amr müzakere etti.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 26 Eylül 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; Buhârî, Şurût 15; Müslim, Cihâd; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hudeybiye" md.; Fetih Suresi (kuran.diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →