Kazâ Umresi: Hudeybiye Sonrası İlk Umre ve Remel

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Antlaşmanın Hükmü ve Yolculuk
Mekke'nin Boşaltılması
Remelin Sebebi

Kazâ Umresi (Umretü’l-kazâ), Hudeybiye Antlaşması gereği hicri 7. yılın Zilkâde ayında (miladi 629) yaklaşık iki bin Müslümanın Mekke’ye girerek üç gün boyunca yaptığı umredir. Adı, bir önceki yıl yapılamayan umrenin “karşılığı” ve antlaşmaya göre kararlaştırılan umre anlamında “kazâ”dır.

Antlaşmanın Hükmü ve Yolculuk

Hudeybiye’de Müslümanlar umre yapmadan dönmüş, ertesi yıl üç gün Mekke’de kalmak üzere anlaşılmıştı. Peygamberimiz hicri 7’de Zilkâde ayında umre için yola çıktı. Hudeybiye’de bulunanların hepsi, bir de yeni Müslümanlar bu umreye katıldı; sayı yaklaşık iki bin olarak anılır. Silah olarak yalnızca kılıç alındı; kılıçlar kın içinde tutuldu. Antlaşmaya riayet için Peygamberimiz Kureyş’e güven vermek istedi. Ancak Müslümanlar Mekke’ye gelirken ihtiyatla davranmak için yanlarında silah yüklü bir süvari birliği de gönderdi; bu birliğin Mekke’ye girmeyip Ye’cec mevkiinde kaldığı rivayet edilir. Bu uygulama, antlaşmaya sadık kalınmasına rağmen güvenlik tedbirinin alınmasını gösterir.

Mekke’nin Boşaltılması

Kureyş ileri gelenleri, Müslümanların Mekke’ye girişini görmek istemediği için şehri terk edip çevredeki tepelere (Cebel-i Hindi, Kuaykıan) çıktı. Üç gün boyunca Müslümanlar Mescid-i Haram’da tavaf ve sa’y yaptı. Mekke halkının bir kısmı da yüksek yerlerden Müslümanları izledi. Peygamberimiz Kasvâ üzerinde tavaf etti; Abdullah b. Revâha devenin yularını tutarak “Ey küffarın oğulları, yol verin!” mısralarını okudu. Hz. Ömer bunu eleştirince Peygamberimiz, “Bırak onu, bu söz onlara okların darbesinden daha etkilidir” buyurdu (Tirmizî, Edeb 69). Bu rivayet sahih bulunmuştur.

Remelin Sebebi

Kureyş, Müslümanların Medine’nin hummasıyla yıpranıp zayıf düştüğünü söylemişti. Peygamberimiz bu sözü duyunca sahabeyi tavafın ilk üç şavtında omuz açarak (iztiba) hızlı yürümeye (remel) çağırdı; “Allah, bugün onlara kendi kuvvetinizi gösterene rahmet etsin” buyurdu (Buhârî, Hac 55; Müslim). Daha sonra bu uygulama sünnet olarak devam etti. Hanefî ve diğer mezheplere göre ilk tavaf ve ziyaret tavafında erkekler için remel ve iztiba sünnettir. Remel, İslam’ın ilk kuvvet gösterisi olduğu kadar bir ibadet şekli olarak kaldı. Bu uygulamanın sebebi ortadan kalksa da sünnet olarak sürmesi, ibadetin hatıra değeri taşıdığını gösterir.

Meymûne ile Evlilik

Peygamberimiz bu umre sırasında Meymûne bint el-Hâris ile evlendi. Meymûne, Hz. Peygamber’in akrabası ve Abdullah b. Abbâs’ın teyzesiydi. Nikâhın ihramlı iken kıyıldığını bildiren İbn Abbâs rivayeti ile Meymûne’nin kendisinden ve Ebû Râfi’den gelen ihramsız olarak kıyıldığını bildiren rivayet arasında âlimler farklı değerlendirmeler yapmıştır. Hanefîler ihramlı nikâhı caiz görürken, cumhur Meymûne’nin kendi rivayetini esas alarak ihramlının evlenmeyeceğini kabul eder. Düğün, Mekke’den ayrıldıktan sonra Serif mevkiinde yapıldı. Bu evlilik Kureyş ile akrabalık bağlarını güçlendirdi. Peygamberimizin evlilikleri hakkında Peygamberimizin eşleri yazısı okunabilir.

Fetih Suresi’nin Müjdesi

Fetih 27, “Andolsun Allah, Resûlüne rüyasını gerçekten doğru çıkardı: Allah dilerse güven içinde, başlarınızı tıraş etmiş veya kısaltmış olarak, korkusuzca Mescid-i Haram’a gireceksiniz” der. Bu ayet, Hudeybiye yolculuğunda gelen rüya müjdesinin bu umreyle gerçekleştiğini bildirir. Böylece Hudeybiye’deki sabrın karşılığı görülmüş oldu. Sahabe, Kureyş’in sessizce Mekke’yi terk ettiğini ve Müslümanların güvenle ibadet ettiğini görünce antlaşmanın değerini daha iyi anladı. Bu umrenin ardından Mekke’de Müslüman olanların sayısı arttı; Halid b. Velid ve Amr b. Âs bu yıl Medine’ye gelip İslam’ı kabul etti.

Hz. Hamza’nın Kızı Meselesi

Peygamberimiz Mekke’den ayrılırken şehitlerin efendisi Hz. Hamza’nın küçük kızı “Amcacığım!” diyerek peşlerinden koştu. Hz. Ali onu alıp Hz. Fâtıma’ya teslim etti. Medine’de Hz. Ali, Câfer b. Ebî Tâlib ve Zeyd b. Hârise çocuğun velayeti konusunda tartıştı. Peygamberimiz çocuğun teyzesi Esmâ bint Umeys (Câfer’in eşi) yanında kalmasına hükmetti ve “Teyze anne yerindedir” buyurdu (Buhârî, Sulh 6). Bu olay velayet hukukunda teyzenin hakkı konusunda delil sayılır. Kazâ umresinin hükümleri ve siyer çerçevesi için Hudeybiye Antlaşması yazısı birlikte okunmalıdır.

Sonuç ve Mekke Fethine Giden Süreç

Kazâ Umresi, Müslümanlarla Kureyş arasındaki barışın güçlenmesi bakımından önemli bir adımdı. Birkaç ay sonra Mûte seferi, ardından Kureyş’in Huzâa’ya saldırarak antlaşmayı bozması ile Mekke’nin fethi gerçekleşti. Bu umre aynı zamanda Müslümanların Mekke’ye saygı ve nezaketle girmesinin örneğidir. Kâbe’nin ve Mekke halkının kutsallığı dikkate alınmış, hiçbir kimseye zarar verilmemiştir.

Kazâ Umresi’nin Diğer Sonuçları

Bu umre sırasında Mekke’ye giren Müslümanların nezaketi ve disiplini, Mekke halkında olumlu izlenim bıraktı. Üç günün sonunda Kureyş temsilcisi Huveytıb b. Abdüluzzâ gelerek antlaşma gereği süre dolduğu için Mekke’den ayrılmalarını hatırlattı. Peygamberimiz antlaşmaya riayet ederek Mekke’den çıktı. Bu davranış Kureyş’in güvenini artırırken, Müslümanların sözlerine bağlı olduğunu gösterdi. Mekke’nin fethi için Mekke fethinde genel af yazısı okunabilir. Peygamberimizin mühürlü mektupları için ise Peygamberimizin mührü yazısına bakılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kazâ Umresi ne zaman yapıldı?

Hicri 7. yılın Zilkâde ayında (miladi 629) yapıldı.

Remel nedir ve neden yapılır?

Tavafın ilk üç şavtında erkeklerin hızlı yürümesidir; Kureyş’e güçlerini göstermek için başlamıştır.

Kazâ umresi eksik kalan umrenin kazası mıydı?

Fıkhî anlamda kaza değil, antlaşma gereği yapılan umredir; bu nedenle “umretü’l-kazâ” denir.

Peygamberimiz bu umrede evlendi mi?

Evet, Meymûne bint el-Hâris ile evlendi.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Umre 7, Hac 55; Müslim, Hac; İbn Hişâm, es-Sîretü'n-nebeviyye; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umretü'l-Kazâ" md.; Fetih 27 (kuran.diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →