Merdiven Altından Geçmek ve Batıl İnançlar: İslam’ın Bakışı

Merdiven altından geçmek uğursuzluk getirmez; bu inanç İslam’da yeri olmayan bir batıl inançtır. Güvenlik açısından üzerine eşya düşme riskine dikkat etmek makuldür, ancak bunu şansa veya kadere bağlamak doğru değildir. Müslüman, tevekkül ve tedbir arasındaki dengeyi gözetir.

İnancın Kaynağı

Merdiven altından geçmenin uğursuzluk getirdiği inancı Avrupa’da Orta Çağ’a kadar uzanır. Bir açıklamaya göre duvara dayalı bir merdiven üçgen oluşturur; üçgen ise Hristiyan inancında Kutsal Üçlüyü temsil eder, ondan geçmek ise bu bütünlüğü bozmak olarak algılanır. Başka bir açıklama, idam sehpasına çıkan merdivenin altından geçmenin kötü sayılmasıdır. Bir diğer görüşe göre ise ortaçağda ustalar merdivenlerden aşağıya malzeme düşürürdü, bu yüzden altından geçmek gerçekten tehlikeliydi. Bu açıklamaların hiçbiri kesin olarak kanıtlanmış değildir ama hepsi pratik veya kültürel bir köke işaret eder.

Anadolu’da bu inanç yaygın değildir, daha çok modern dönemde batıdan gelen kültür etkisiyle bilinir hâle gelmiştir. Fakat Anadolu’da başka eşyalara dair benzer uğursuzluk inançları vardır; bunların örnekleri ayna kırılması uğursuzluk getirir mi yazısında görülmektedir.

Tıyare ve Uğursuzluk Hakkında Hz. Peygamber’in Tutumu

Hz. Peygamber’in “Tıyare yoktur” hadisi (Buhârî, Tıb; Müslim, Selâm) bu tür bütün inançların reddi anlamına gelir. Kuş uçuşundan hareketle iş yapıp yapmama kararı, gün veya ay uğursuzluğu, eşya uğursuzluğu gibi bütün durumları kapsar. Hz. Peygamber, bu konuda sahabeye “Tıyare şirktir” demiş ve üç kere tekrar etmiştir; ardından “Bizden her birimizin içine bir şey gelir, ancak Allah onu tevekkülle giderir” ifadesi eklenmiştir (Ebû Dâvûd, Tıb; Tirmizî, Siyer). Bu ifadenin son kısmı bazı rivayetlerde İbn Mes’ûd’un sözü olarak aktarılır.

Hadisin mesajı şudur: İnsanın içine bir endişe gelmesi doğaldır, fakat bunu inanca ve davranışa dönüştürmemek gerekir. Endişe geldiğinde tevekkül edip yola devam etmek, İslam’ın öğrettiği yoldur.

Tedbir ile Batıl İnanç Arasındaki Fark

Merdiven altından geçerken üzerine boya, alet veya merdivenin kendisi düşebilir. Bu nedenle inşaatlarda veya tamirat yapılan yerlerde merdiven altından geçmemek makul bir güvenlik tedbiridir. Burada belirleyici olan, gerekçenin akılcı bir risk değerlendirmesi olmasıdır. Aynı davranış uğursuzluk korkusuyla yapılıyorsa batıl inanç, güvenlik için yapılıyorsa tedbir olur.

İslam, tedbiri teşvik eder: “Önce devenizi bağlayın, sonra tevekkül edin” mealindeki hadis (Tirmizî, Kıyâmet) bu dengeyi anlatır. Tedbir sebeplere sarılmak, tevekkül ise sonucu Allah’a bırakmaktır. Batıl inanç ise sebep olmayan şeyi sebep sanmaktır.

Psikolojik Boyut

Batıl inançlar insanların belirsizlik karşısındaki kontrol arzusundan doğar. Sınav öncesi belirli bir kalemi kullanmak, belirli bir yoldan gitmek gibi alışkanlıklar kaygıyı azaltabilir. Ancak bu davranışlar zamanla zorlayıcı hâle gelebilir; insan merdiven altından geçmemek için uzun yollar kat edebilir. Psikologlar bunu bir tür “sihirli düşünce” olarak adlandırır. İslam ise kaygıya karşı dua, zikir ve tevekkül gibi sağlıklı çözümler sunar.

Çocukların bu tür inançlara nasıl bakacağı önemlidir. Ebeveynler, “uğursuzluk” yerine “tehlike” kavramını kullanmalı, çocukları korkutmadan gerçek riskleri açıklamalıdır. Benzer yanlış inanışlar için sağ ayakla girmek: sünnet ile hurafe ayrımı yazısı da okunabilir.

Pratik Öneriler

• Merdiven altından geçmeyi güvenlik gerekçesiyle değerlendirmek.
• “Tıyare” ifadesi içeren hiçbir davranışa itibar etmemek.
• Kaygı duyulan durumlarda “Allâhümme lâ hayra illâ hayruk…” duasını okumak.
• Hurafelerden etkilenen kişilere sevgiyle ve bilgiyle yaklaşmak.
• Nazar ve benzeri konular için nazar gerçek mi yazısına bakmak.

Sonuç

Merdiven altından geçmek dinen uğursuzluk getirmez. Tevekkül ve tedbir ilkesi çerçevesinde hareket etmek hem inancı hem de güvenliği korur. Batıl inançlardan kaçınmak, Müslümanın akıl ve iman dengesini sağlamasına yardımcı olur.

Günlük Hayatta Batıl İnançların Yaygınlığı

Sosyolojik araştırmalar, batıl inançların eğitim düzeyinden bağımsız olarak toplumun her kesiminde görülebildiğini gösterir. Kara kedi, 13 sayısı, cuma günü 13’ü gibi uğursuzluk işaretleri dünyanın çeşitli yerlerinde yaygındır. Bu durum insanın belirsizlik karşısında anlam arama ihtiyacından doğar. İslam, bu ihtiyaca daha sağlam bir cevap verir: Her şey Allah’ın ilmi ve takdiri çerçevesinde cereyan eder ve insan, gaybı bilmediği için kaygı yerine tevekkülü seçer. Batıl inançlara karşı mücadelede, insanları küçümsemek yerine onlarla empati kurmak ve kaygılarını anlamaya çalışmak daha etkilidir. Eğitimciler ve din görevlileri, bu inançların kökenini anlatarak, dinin sunduğu alternatif manevi desteği tanıtmalıdır. Uğursuzluk inançlarının çocuklardaki etkisi için akşam ezanından sonra çocuğu dışarı çıkarmamak yazısı da bir örnek sunar.

Sıkça Sorulan Sorular

Merdiven altından geçmek günah mı?

Hayır. Merdiven altından geçmenin dinî bir yasağı veya uğursuzluğu yoktur. Güvenlik açısından, üzerine bir şey düşebileceği için dikkatli olmak makuldür.

Bu inanç nereden geliyor?

Antik Mısır ve Hristiyan kültüründe üçgen şeklinin kutsal üçlüyü (teslis) temsil etmesi ve yanlış yöne geçmenin saygısızlık sayılması inancına dayandırılır. Bu açıklama tarihî bir yorumdur ve kesinlik taşımaz.

Batıl inançlara inanmak imanı etkiler mi?

Uğursuzluk inançlarının gerçek etki taşıdığına inanmak, tevhid inancını zedeler. Hz. Peygamber tıyareyi şirk olarak nitelemiştir (Ebû Dâvûd, Tıb; Tirmizî, Siyer).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 1 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Tıyere" ve "Fal" maddeleri; Buhârî, Tıb; Müslim, Selâm ("Tıyare yoktur" hadisi); Diyanet İşleri Başkanlığı, Dinî Soru-Cevap (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →