Pomaklar: Dinî Gelenekler, Bayramlar ve Gündelik Hayat

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Ramazan, Bayram ve Kandiller
Hıdırellez ve Mevsimlik Gelenekler
Düğün, Doğum ve Cenaze Adetleri

Pomakların dinî ve kültürel hayatı, Rodop dağlarının mevsimlik ritmi, Osmanlı mirası ve İslami esasların birleşmesiyle şekillenmiştir. Ramazan, bayramlar, düğün ve cenaze adetleri camilerle birlikte aile ve köy topluluğu etrafında yaşanır; müzik, mutfak ve giyim ise bölgeye özgü renkler taşır. Bu gelenekler köyden köye farklılık gösterir.

Ramazan, Bayram ve Kandiller

Ramazan ayında Pomak köylerinde teravih namazı camilerde kılınır, iftar sofraları komşularla paylaşılır. Dağ köylerinde ayın gelişi büyük bir dinî ve sosyal hazırlıkla karşılanır: evler temizlenir, ihtiyaç sahipleri için yiyecek ayrılır ve çocuklara oruç hakkında bilgi verilir. İftar sofrasında çorba, ekmek, peynir, yoğurt ve zeytin bulunur; tatlı olarak irmik helvası, baklava veya yerel şerbetli tatlılar yapılır. Kandil gecelerinde camilerde Kur’an okunur, mevlid programları düzenlenir.

Ramazan ve Kurban bayramlarında sabah erken saatte bayram namazı kılınır; ardından mezarlık ziyareti yapılır ve evlerde bayramlaşma başlar. Büyüklerin elini öpmek, çocuklara harçlık vermek ve komşuları ziyaret etmek yaygındır. Kurban Bayramı’nda kesilen hayvanın eti fakirlerle, akrabalarla ve komşularla paylaşılır. Bulgaristan’da bazı bölgelerde Hristiyan komşular da bayram ziyaretlerine katılır; bu karşılıklı komşuluk kültürü Rodoplar’ın özelliklerindendir.

Hıdırellez ve Mevsimlik Gelenekler

Pomak köylerinde, Balkan ve Anadolu Müslüman topluluklarının ortak geleneği olan Hıdırellez (6 Mayıs) kutlanır. Doğanın canlanışını simgeleyen bu günde yeşilliğe çıkılır, yemek pişirilir, dilekler tutulur ve ateş yakılarak üzerinden atlanır. Bu gelenek İslam öncesi mevsim inançlarının Hz. Hızır ve İlyas anlatılarıyla birleşmesinin örneği olarak yorumlanır. Dinî çevrelerde bu kutlamaya farklı yaklaşımlar vardır: bir kısım âlim bunu kültürel bir eğlence olarak görür, bir kısmı ise bazı uygulamaları dine aykırı sayar. Bu fark, Pomak köylerinde de tartışma konusudur.

Yılın diğer dönemlerinde yayla dönüşü, hasat, koyun kırkımı ve yeni ev yapımı gibi vesilelerle komşuların yardımlaştığı “imece” geleneği devam eder. Bu dayanışma, dinî öğretideki komşu hakkı anlayışıyla örtüşür.

Düğün, Doğum ve Cenaze Adetleri

Pomak düğünleri aile ve köy topluluğunun geniş katılımıyla birkaç gün sürebilir. Bulgaristan’ın Gotse Delçev yöresindeki Ribnovo köyünde gelinin yüzünün renkli pullar ve boyalarla süslendiği düğün uygulaması etnografik açıdan dikkat çeker. Bu uygulama bütün Pomaklarda görülmez ve dinî bir hüküm değil, yerel bir folklor unsurudur. Düğünlerde nikâh imam huzurunda kıyılır; ayrıca resmî nikâh da yapılır. Davul ve zurna, gaida (Rodop gayda) gibi çalgılar eşliğinde halk oyunları oynanır.

Bebek doğduğunda ezan okunur, yeni doğan için dua yapılır ve isim konur. Sünnet düğünleri çocuk için önemli bir geçiş töreni sayılır. Cenaze töreninde ölünün yıkanması, kefenlenmesi ve cenaze namazından sonra defin yapılır. Mezarlıklarda Kur’an okunur, taziye evlerinde komşular yemek gönderir. Bu uygulamalar İslami esaslara dayanırken yerel alışkanlıklarla zenginleşmiştir.

Mutfak, Giyim ve Müzik

Rodop mutfağı, dağ ikliminin sunduğu malzemelere dayanır: patates, fasulye, mısır, süt ürünleri, kuzu ve koyun eti. Patatnik (patates ve baharatla yapılan yöresel yemek), tarhana ve yoğurtlu çorbalar bilinen örneklerdir. Domuz eti yenmez; Müslüman köylerde bu kural genel olarak uygulanır. Bayramlarda baklava, helva ve sütlü tatlılar hazırlanır.

Geleneksel giyimde kadınlarda renkli şalvarlar, başörtüleri ve işlemeli yelekler öne çıkar; erkeklerde ise yünlü giysiler ve fes ya da takke kullanılır. Müzikte Rodop şarkıları, ağır ve uzun söyleyişli türkülerle bilinir. Gaida ve kaval gibi çalgılar bölgeye özgüdür. Bu müzik geleneği Bulgar halk müziğinin de önemli bir parçasıdır ve bölgenin çok katmanlı kimliğini yansıtır.

Din Eğitimi ve Komşuluk

Pomak köylerinde çocuklar yaz kurslarında veya hafta sonu derslerinde Kur’an okumayı öğrenir. Komünist dönemde dinî eğitim sınırlandığı için büyükanne ve büyükbabalar çocuklara gizlice dua ve sûre öğretmiştir. 1990’dan sonra camilerdeki kurslar yeniden canlanmış, medreseler açılmıştır. Köylerde Hristiyan ve Müslüman komşuluğu, ortak panayırlar ve çarşılarla sürer. Bu çok kültürlü ortam, bölgenin hoşgörü geleneğinin önemli bir bölümünü oluşturur.

Daha geniş bağlam için Pomaklar tarihi, başlangıç için İslam’la tanışma, ilim hayatı için âlim ve mutasavvıflar ve güncel durum için günümüzdeki toplumsal yapı yazılarına bakabilirsiniz. Arnavut örneği için Arnavutlar günümüzde yazısı da faydalıdır.

Gelenekleri Değerlendirirken

Bu yazıda anlatılan uygulamalar köyden köye, nesilden nesile değişir. Bazı gelenekler dinî değil, kültürel nitelikte olduğundan farklı yaklaşımlarla karşılanır. Okurun, bir uygulamanın dinî bir hüküm mü yoksa yerel bir örf mü olduğunu ayırt etmesi için ilmihal kaynaklarına ve Diyanet’in açıklamalarına başvurması önerilir. Ayrıca bölgedeki topluluklar hakkında genelleme yapmaktan kaçınmak gerekir.

Sofra Âdâbı ve Mevsimlik Hazırlıklar

Rodop köylerinde sofra, aile ve misafir ilişkilerinin merkezidir. Yemeğe besmeleyle başlanır, büyüklerden önce yemeğe el uzatılmaz ve sofradan “elhamdülillah” diyerek kalkılır. Misafire ilk ikram çoğunlukla kahve, yoğurt veya ayrandır; evin hanımı tarafından hazırlanan peynir, ekmek ve turşular sofraya konur. Kış hazırlıkları sonbaharda başlar: biber, domates ve fasulye kurutulur, turşu kurulur, et ve peynir saklanır, odun taşınır. Bu hazırlıklar komşuların birbirine yardımıyla yapılır ve dayanışma duygusunu canlı tutar. Dağ iklimi, ürün çeşidini sınırladığı için yemekler sade ama doyurucudur.

Kadın Emeği, El Sanatları ve Çeyiz

Pomak kadınları geleneksel olarak yün eğirme, dokuma, örgü ve işlemeyle uğraşır. Çeyiz sandığına konan çorap, işlemeli yastık yüzü, kilim ve havlular kızın hazırlık yıllarının ürünüdür. Rodoplar’da el örgüsü renkli yün çoraplar ve yelekler hem günlük kullanımda hem hediye olarak önem taşır. Bayram ve düğün öncesinde evler badana edilir, halılar yıkanır, bayramlık kıyafetler hazırlanır. Bu emek, ailenin sosyal itibarını gösterir. Günümüzde bu el sanatları turizm ve festivaller sayesinde yeniden değer kazanmakta, bazı kooperatifler ürünleri şehirlerde satmaktadır.

Dinî Hoşgörü ve Ortak Mekânlar

Rodoplar’da Müslüman ve Hristiyan köyler çoğu zaman birbirine bir iki saatlik yürüyüş mesafesinde yer alır. Pazar günleri ortak pazarlarda alışveriş yapılır, panayırlarda müzik dinlenir, bayramlarda tebrikleşilir. Bu komşuluk, tarihî olarak zaman zaman siyasi gerilimlerle zedelense de gündelik hayatın temel özelliği olarak sürmüştür. Camilerin yanında kilise çanlarının duyulması bölgenin sıradan bir manzarasıdır. İslami öğreti de komşu hakkına ve farklı inançlara saygıya vurgu yapar. Bu çerçevede Pomak toplumu, kendi inancını yaşarken çevresiyle barış içinde yaşamayı önemser.

Sıkça Sorulan Sorular

Pomaklar hangi bayramları kutlar?

Ramazan ve Kurban bayramlarını kutlarlar. Bunlara ek olarak bazı köylerde Hıdırellez gibi mevsimlik geleneksel kutlamalar da sürdürülür.

Ribnovo düğünleri neden ünlüdür?

Güneybatı Bulgaristan’daki Ribnovo köyünde gelinin yüzünün renkli süslemelerle boyandığı geleneksel Pomak düğünleri, etnografik açıdan ilgi çeker. Uygulama topluluğun bütününü temsil etmez.

Pomak mutfağında öne çıkan yemekler nelerdir?

Patates ve süt ürünlerine dayalı Rodop yemekleri, patatnik, tarhana, yoğurt, peynir, pilav ve bayram tatlıları öne çıkar. Yöreye göre değişir.

Pomaklarda cenaze nasıl yapılır?

İslami usullere göre yıkama, kefen ve cenaze namazı sonrası defin yapılır. Taziye günlerinde Kur’an okunur ve yemek verilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 10 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Pomaklar" md.; Ali Eminov, Turkish and Other Muslim Minorities in Bulgaria (1997); Bulgaristan Başmüftülüğü (muslim-bg.org)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →