Romanya Müslümanları İslam’la Nasıl Tanıştı? Tarihî Süreç ve Kaynaklar

Romanya’da İslam esas olarak Dobruca bölgesinde, Osmanlı idaresiyle birlikte 15. yüzyıldan itibaren yayıldı. Türk ve Tatar iskânı, Sarı Saltuk gibi tasavvufî izler ve Tuna kıyısındaki kaleler bu sürecin öne çıkan unsurlarıdır. Eflak ve Boğdan prenslikleri ise Osmanlı’ya bağlı kalmakla birlikte Hristiyan yapısını korudu.

Dobruca’nın Osmanlı’ya Katılışı

Dobruca, Karadeniz ile Tuna arasında kalan, tarih boyunca farklı güçlerin geçiş yolu olan bir bölgedir. Osmanlı Devleti bölgeye 14. yüzyılın sonlarında girmeye başladı; Çelebi Mehmed döneminde 1417 civarında Dobruca resmen Osmanlı toprağı haline geldi. Silistre ve Tulça çevresindeki kaleler, Tuna savunmasının önemli noktalarıydı. Bölge, Rumeli Eyaleti ve daha sonra Silistre Eyaleti içinde idare edildi. Osmanlı yönetimi altında Dobruca, Balkanlar’ın Müslüman nüfusunun yoğun olduğu kuzey ucunu oluşturdu.

Türk ve Tatar İskânı

Osmanlı idaresi Anadolu’dan Türkmen ve yörük gruplarını Dobruca’ya yerleştirdi. 13. yüzyıldan itibaren Selçuklu ve Türkmen unsurlarının bölgeye geldiği, 1260’larda Sarı Saltuk’la birlikte bazı Türkmen grupların Dobruca’ya yerleştiği anlatılır. Daha sonraki yüzyıllarda, özellikle 18. ve 19. yüzyıllarda Kırım Hanlığı’nın çöküşü ve Rus ilerleyişi nedeniyle büyük Kırım Tatar kitleleri Dobruca’ya yerleşti. Bu iskân bölgedeki Müslüman nüfusu artırdı. Şehirlerde camiler, mektepler ve çarşılar kuruldu.

Sarı Saltuk ve Babadağ

Sarı Saltuk, Dobruca ve Balkanlar’da halk arasında anlatılan menkıbelerin kahramanı bir velidir. Kaynaklarda 13. yüzyılda yaşadığı, Bizans toprağında İslam’ı yaydığı anlatılır; tarihî kimliği ve doğum-ölüm tarihleri konusunda kesin bilgi yoktur. Babadağ’daki Sarı Saltuk Türbesi ve Gazi Ali Paşa Camii (1610) bölgenin bilinen mekânlarındandır. Menkıbeler, halkın İslam’la tanışmasında tasavvuf çevrelerinin rolünü gösterir. Bu anlatılar Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde de yer alır.

Şehirler ve Camiler

Köstence (Constanţa), Mangalya (Mangalia), Tulça, Babadağ, Mecidiye ve Hırşova gibi şehirler Osmanlı camileriyle şekillendi. Mangalya’daki Esmahan Sultan Camii (16. yüzyıl, Sokollu Mehmed Paşa’nın eşi Esmahan Sultan’a atfedilir) bölgenin en eski camilerinden biridir. Köstence’deki Büyük Mahmudiye Camii (1822) ve 1910’larda Romanya Kralı I. Carol döneminde yapılan Carol I Camii bölgenin dinî mimarisini yansıtır. Bu yapılar Müslüman cemaatin hâlâ kullandığı mekânlardır.

Ada Kale: Tuna’daki Türk Adası

Orşova yakınlarında Tuna Nehri üzerinde bulunan Ada Kale, Osmanlı ile Avusturya arasındaki sınır çatışmalarında önemli bir konumdaydı. Berlin Antlaşması’ndan sonra bile statüsü belirsiz kaldı; sonunda Romanya’ya katıldı. Adanın Türk sakinleri tütün, lokum ve el sanatlarıyla tanınırdı. 1970’lerde Demirkapı barajı projesi nedeniyle ada sular altında kaldı ve nüfusu başka yerlere taşındı. Bugün ada Türk diasporası için hatıra ve nostalji sembolüdür.

Eflak ve Boğdan’da İslam

Eflak ve Boğdan prenslikleri Osmanlı’ya vergi veren ve siyasi bağımlılığı olan ancak içişlerinde özerk Hristiyan devletlerdi. Bu nedenle bu bölgelerde Müslüman toplulukların kalıcı yerleşimi sınırlı kaldı. Tüccarlar, devlet görevlileri ve askerler bölgede geçici olarak bulundu. Bükreş ve Yaş gibi şehirlerde Müslüman tüccar mahalleleri, hanlar ve küçük camiler vardı. Bu nedenle Romanya’da İslam’ın tarihi esas olarak Dobruca ve Tuna kıyılarıyla sınırlıdır.

1878 ve Sonrası

1878 Berlin Kongresi ile Dobruca Romanya’ya verildi. Müslüman nüfus bu yeni devletin vatandaşı oldu. Dinî ve kültürel kurumlar yeni hukuki çerçevede düzenlendi. Daha sonraki yüzyılda Müslüman cemaatin durumu için Romanya Müslümanları tarihi, gelenekleri için kültür ve gelenekler, ilim hayatı için âlimler ve mutasavvıflar, bugünkü durum için günümüz yazılarına bakabilirsiniz. Komşu Bulgaristan için Bulgaristan Müslümanlarının İslam’la tanışması yazısı da yararlıdır.

Kaynak Notu

Dobruca’nın erken Osmanlı dönemi için tahrir defterleri, vakfiyeler ve seyyah anlatıları ana kaynaklardır. Sarı Saltuk gibi menkıbevi konular tarihî belge ile halk hafızası arasında dikkatle ayrılmalıdır. Yukarıdaki tarihler yaklaşık olarak değerlendirilmeli, ayrıntılı bilgi için akademik monografilere ve TDV İslâm Ansiklopedisi maddelerine başvurulmalıdır.

Karadeniz Limanları ve Ticaret Ağları

Köstence (Kostence) ve Mangalya, Karadeniz’in batı kıyısında Osmanlı ticaretinin önemli limanlarıydı. Buradan Rumeli ile İstanbul, Kırım ve Anadolu kıyıları arasında tahıl, hayvan, deri ve tuz taşınırdı. Limanlarda faaliyet gösteren Müslüman tüccarlar, kaptanlar ve zanaatkârlar şehirlerin camilerini ve mahallelerini canlı tuttu. Ticaret yolları aynı zamanda dinî fikirlerin ve tarikatların yayılmasına da aracılık etti. Tuz ve balık ticareti Dobruca köylerinin geçim kaynağıydı ve yerli halkın şehir hayatıyla temasını artırdı.

Tuna boyunda Silistre, Hırşova, Maçin ve Tulça kaleleri hem askerî hem ticarî merkezlerdi. Bu kalelerde görevli askerler ve memurlar ailelerini de getirdiği için Müslüman mahalleler oluştu. Osmanlı döneminde kalelerin etrafında kurulan mahalle mescitleri, bugünkü Müslüman toplulukların tarihî kökenini oluşturur. Savaşlar sırasında bu kaleler defalarca el değiştirdi ve nüfus hareketlerine yol açtı.

Kırım Tatarlarının Gelişi

Kırım Hanlığı’nın 1783’te Rusya’ya ilhak edilmesinden sonra ve özellikle 1850’li yıllarda Kırım Savaşı sonrasında, yüz binlerce Kırım Tatarı Osmanlı topraklarına göç etti. Bunların önemli bir kısmı Dobruca’ya yerleşti. Tatar köyleri, Tulça, Babadağ, Köstence ve Mecidiye çevresinde kuruldu. Tatarlar hayvancılık, tarım ve at yetiştiriciliğinde uzmanlıklarıyla tanındı. Kendi dil ve gelenekleriyle Müslüman nüfusa katıldılar ve camilerin sayısını artırdılar.

Bu göç, Dobruca’nın İslam tarihini önemli ölçüde değiştirdi. Çünkü yeni gelen toplulukların kendi din görevlileri, mektepleri ve tarikat bağlantıları vardı. Kırım’dan gelen hocalar, çocuklara Kur’an öğretmek için köy mektepleri açtı. Bugünkü Tatar kimliğinin temelinde bu göç yatar.

Mimari Miras ve Camiler

Dobruca’daki Osmanlı camileri sade ve dengeli mimarisiyle dikkat çeker. Mangalya’daki Esmahan Sultan Camii, kare planlı kubbeli yapısı ve taş minaresiyle 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin taşra örneklerindendir. Babadağ’daki Gazi Ali Paşa Camii (1610) ise büyük kubbesi ve geniş avlusuyla bölgenin en önemli camilerinden biridir. Köstence’deki Büyük Mahmudiye Camii (1822), II. Mahmud’un adını taşır ve minaresinden şehir manzarası izlenir. Bu yapıların bir kısmı hâlâ ibadete açıktır, bir kısmı ise müze veya kültür merkezi olarak kullanılır.

Bu camilerin çevresinde mezarlıklar, çeşmeler ve medreselerin kalıntıları bulunur. Bölgenin sıcak ve rüzgârlı iklimi ile ekonomik güçlükler, eserlerin bakımını zorlaştırmıştır. Türkiye’nin TİKA gibi kurumları restorasyon projeleriyle bu mirasın korunmasına destek olmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Romanya’da İslam hangi bölgede yayıldı?

Esas olarak Dobruca (Constanţa ve Tulcea çevresi) ve Tuna kıyısında; Eflak ve Boğdan Osmanlı’ya vergi veren prensliklerdi ve doğrudan Osmanlı eyaleti olmadığından İslam burada yayılmadı.

Sarı Saltuk kimdir?

13. yüzyılda Dobruca’ya yerleştiği anlatılan, halk arasında velî olarak bilinen menkıbevi bir şahsiyettir. Babadağ’daki türbesi ziyaret edilir.

Ada Kale nedir?

Tuna Nehri üzerinde, Orşova yakınlarında bulunan ve uzun süre Osmanlı idaresinde kalmış küçük bir Türk adasıdır. 1970’lerde Demirkapı barajı nedeniyle sular altında kalmıştır.

Romanya’daki Müslümanlar kimlerdir?

Başta Türkler ve Kırım Tatarları olmak üzere az sayıda Arap, Roman ve Romen yeni Müslüman bulunur; çoğu Dobruca’da yaşar.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 6 Ağustos 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Dobruca" ve "Romanya" maddeleri; Mihai Maxim, L'Empire ottoman au nord du Danube (1999); Romanya Müslüman Kültü Müftülüğü (Muftiatul Cultului Musulman din România), cultulmusulman.ro

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →