Sadaka ve Sadaka-i Câriye

Sadaka Nedir?

Sadaka, Allah rızası için ihtiyaç sahiplerine veya hayır işlerine yapılan her türlü yardımdır. Kelime, “doğruluk” anlamındaki “sıdk” kökünden gelir. Âlimler, sadaka vermenin kişinin imanındaki samimiyetinin (sıdkının) bir göstergesi olduğunu belirtirler.

Kur’an’da “sadaka” kelimesi bazen farz olan zekâtı, bazen de gönüllü olarak yapılan yardımları ifade eder. Günlük kullanımda ise sadaka denince genellikle farz olmayan, gönüllü (nafile) yardımlar anlaşılır.

Sadaka ile Zekât Arasındaki Farklar

• Hüküm: Zekât farzdır; nafile sadaka ise gönüllüdür.
• Miktar: Zekâtın oranı bellidir; sadakanın belirli bir miktarı yoktur.
• Zaman: Zekât yılda bir defa hesaplanır; sadaka her zaman verilebilir.
• Kime verileceği: Zekât sadece Kur’an’da sayılan sekiz sınıfa verilir; sadaka ise anne baba, çocuklar ve gayrimüslimler de dahil herkese ve her türlü hayır işine verilebilir.
• Nisap: Zekât için nisap şarttır; sadaka için zengin olmak gerekmez.

Sadakanın Fazileti

Kur’an’da Allah yolunda harcanan malın, yedi başak bitiren ve her başakta yüz tane bulunan bir tohuma benzediği bildirilir. Allah dilediğine kat kat verir. Hz. Peygamber de sadakanın malı eksiltmediğini bildirmiş, müminleri yarım hurma ile de olsa sadaka vererek kendilerini ateşten korumaya teşvik etmiştir.

Sadaka Sadece Para Değildir

Sahih hadislerde her iyiliğin sadaka olduğu bildirilmiştir. Maddi imkânı olmayan kişi de sadaka sevabı kazanabilir:

• Güler yüz göstermek.
• Güzel söz söylemek.
• Yoldan eziyet veren bir şeyi kaldırmak.
• Yolunu kaybetmiş birine yol göstermek.
• İnsanlar arasını düzeltmek.
• Birinin yükünü taşımasına yardım etmek.
• Tesbih, tahmid, tekbir ve tehlil getirmek.
• İyiliği emredip kötülükten sakındırmak.
• Kötülükten el çekmek.

Sadaka-i Câriye Nedir?

Sadaka-i câriye, “akan, devam eden sadaka” demektir. Kişi vefat ettikten sonra da faydası ve sevabı devam eden hayırlardır. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: İnsan öldüğünde üç şey dışında ameli kesilir: Sadaka-i câriye, kendisinden faydalanılan ilim ve kendisine dua eden hayırlı evlat.

Sadaka-i câriye örnekleri

• Cami, mescit veya Kur’an kursu yaptırmak ya da bunlara katkıda bulunmak.
• Okul, yurt, kütüphane yaptırmak veya destek olmak.
• Su kuyusu açtırmak, çeşme yaptırmak.
• Hastane, sağlık ocağı yapımına katkı sağlamak.
• Ağaç dikmek. Hz. Peygamber, müslümanın diktiği ağaçtan insan veya hayvanların yediği her şeyin onun için sadaka olacağını bildirmiştir.
• Öğrencilere burs vermek, faydalı kitaplar bastırıp dağıtmak.
• Kur’an-ı Kerim ve dinî eserlerin çoğaltılmasına katkıda bulunmak.
• Vakıf kurmak veya mevcut hayır vakıflarına bağışta bulunmak.

Gizli ve Açık Sadaka

Bakara Suresi’nde sadakaları açıktan vermenin güzel olduğu, ancak gizlice fakirlere vermenin daha hayırlı olduğu bildirilir. Hz. Peygamber, kıyamet günü Arş’ın gölgesinde gölgelenecek yedi sınıf insan arasında, sağ elinin verdiğini sol eli bilmeyecek kadar gizli sadaka veren kişiyi de saymıştır. Bununla birlikte başkalarını teşvik etmek amacıyla, riyadan uzak kalmak şartıyla sadakayı açıktan vermek de caizdir.

Sadaka Verirken Uyulacak Adap

1. İhlas: Sadakayı yalnızca Allah rızası için vermek, gösterişten kaçınmak.
2. Helal maldan vermek: Allah temizdir ve ancak temiz olanı kabul eder.
3. Sevilen maldan vermek: Âl-i İmrân Suresi’nde sevdiğiniz şeylerden harcamadıkça iyiliğe erişemeyeceğiniz bildirilir.
4. Başa kakmamak: Verdiği sadakayı hatırlatarak alanı incitmemek.
5. Yakınlardan başlamak: Önce ailesinin ve yakın akrabasının ihtiyaçlarını gözetmek.
6. İsrafa düşmemek: Kendini ve ailesini muhtaç duruma düşürecek şekilde vermemek.
7. Güler yüzle vermek: Sadakayı alan kişinin onurunu korumak.

Ölüler Adına Sadaka

Ehl-i Sünnet âlimlerine göre vefat etmiş yakınlar adına verilen sadakaların sevabı onlara ulaşır. Sahih hadislerde, annesi vefat eden bir sahabinin onun adına sadaka vermesinin annesine fayda verip vermeyeceğini sorduğunda Hz. Peygamber’in olumlu cevap verdiği bildirilmiştir. Bu nedenle vefat etmiş anne baba ve yakınlar adına su kuyusu açtırmak, kitap bağışlamak gibi hayırlar yapmak güzel bir davranıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/261-264, 2/271); Âl-i İmrân Suresi (3/92); Müslim, Vasiyyet 14; Müslim, Birr 69; Buhârî, Zekât 10; Müslim, Zekât 66; Buhârî, Ezân 36; Müslim, Zekât 91; Buhârî, Vesâyâ; Müslim, Zekât; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Sadaka" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →