Zekât Nedir, Kimlere Farzdır?

Zekât Nedir?

Zekât, sözlükte “artmak, bereketlenmek, temizlenmek” anlamlarına gelir. Dinî bir terim olarak zekât, dinen zengin sayılan bir müslümanın, malının belirli bir kısmını her yıl Allah rızası için Kur’an’da belirtilen kimselere vermesidir. Zekât, İslam’ın beş temel şartından biridir ve malî bir ibadettir.

Kur’an-ı Kerim’de zekât, otuzdan fazla yerde namazla birlikte anılır. Bu da iki ibadetin önemini ve birbirini tamamladığını gösterir. Tevbe Suresi’nde Hz. Peygamber’e, müminlerin mallarından onları temizleyecek ve arındıracak bir sadaka alması emredilir.

Zekât Kimlere Farzdır?

Bir kimseye zekâtın farz olması için şu şartların bulunması gerekir:

1. Müslüman olmak.
2. Akıllı ve ergenlik çağına girmiş olmak. Hanefî mezhebine göre çocukların ve akıl hastalarının mallarından zekât gerekmez. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise onların mallarından velileri tarafından zekât verilir.
3. Hür olmak.
4. Nisap miktarı mala sahip olmak. Nisap, bir kimsenin zengin sayılması için gereken asgari mal miktarıdır.
5. Malın temel ihtiyaçlardan fazla olması. Oturulan ev, ev eşyası, binek aracı, meslek aletleri, kitaplar ve giyecekler gibi temel ihtiyaçlar zekâta tâbi değildir.
6. Borçlardan fazla olması. Kişinin borçları düşüldükten sonra kalan mal nisaba ulaşmalıdır.
7. Malın artıcı (nâmî) olması. Para, altın, gümüş, ticaret malı ve hayvanlar gibi gerçekte veya hükmen artma özelliğine sahip mallar zekâta tâbidir.
8. Üzerinden bir yıl geçmesi (havelân-ı havl). Nisaba ulaşan malın üzerinden kamerî (hicrî) takvime göre bir yıl geçmesi gerekir. Toprak ürünlerinde bu şart aranmaz; ürün hasat edildiğinde öşrü verilir.

Zekâta Tâbi Mallar

• Altın ve gümüş: Her türlü altın ve gümüş. Kadınların kullandığı ziynet eşyasının zekâtı konusunda farklı görüşler vardır: Hanefîlere göre ziynet eşyasından da zekât verilir; Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise âdet ölçüsünde kullanılan ziynet eşyasından zekât gerekmez.
• Nakit para ve benzerleri: Türk lirası, döviz, banka hesapları, alacaklar ve kıymetli evrak.
• Ticaret malları: Satmak amacıyla alınıp elde tutulan her türlü mal, dükkândaki stoklar.
• Hayvanlar: Yılın yarısından fazlasında meralarda otlayan deve, sığır, koyun ve keçi.
• Toprak ürünleri: Tarım ürünlerinden verilen zekâta öşür denir.

Zekâtın Oranı

• Para, altın, gümüş ve ticaret malları: Kırkta bir (yüzde 2,5).
• Toprak ürünleri: Yağmur veya kaynak suyuyla sulanan araziden onda bir (yüzde 10); emek ve masrafla sulanan araziden yirmide bir (yüzde 5).
• Hayvanlar: Hayvanın türüne ve sayısına göre hadislerde belirlenmiş özel ölçüler vardır.
• Madenler ve define: Hanefîlere göre beşte bir (yüzde 20).

Zekâtın Hikmetleri

1. Malı temizler: Zekât, malın içindeki ihtiyaç sahiplerinin hakkını ayırarak malı arındırır.
2. Nefsi arındırır: İnsanı cimrilik ve mal hırsından kurtarır, cömertliği geliştirir.
3. Bereket getirir: Zekât verilen mal eksilmez; aksine bereketlenir.
4. Sosyal adaleti sağlar: Zenginle fakir arasındaki uçurumu azaltır, kıskançlık ve düşmanlığı önler.
5. Şükrün ifadesidir: Allah’ın verdiği nimetlere karşı kulun şükrüdür.

Zekât Vermemenin Hükmü

Zekâtın farz olduğunu inkâr eden kişi dinden çıkar. Farz olduğunu kabul ettiği hâlde vermeyen kişi ise büyük günah işlemiş olur. Tevbe Suresi’nde altın ve gümüşü biriktirip Allah yolunda harcamayanlar için şiddetli bir azap haber verilir. Hz. Ebû Bekir, zekât vermeyi reddedenlere karşı kararlı bir tutum sergilemiş ve “Namazla zekâtın arasını ayıranlarla mücadele edeceğim” demiştir.

Zekât Ne Zaman ve Nasıl Verilir?

• Zekât, malın üzerinden bir yıl geçtikten sonra geciktirilmeden verilmelidir.
• Zekâtı yıl dolmadan önceden vermek caizdir.
• Zekâtın Ramazan ayında verilmesi şart değildir; ancak sevabın kat kat olduğu bu ayda verilmesi yaygın bir gelenektir.
• Zekât verirken “zekât” olduğunu söylemek şart değildir; kalben zekât niyeti yeterlidir.
• Zekât, ihtiyaç sahibine mülk olarak verilmelidir. Cami, okul, yol yapımı gibi hizmetlere doğrudan zekât verilmez (Hanefî âlimlerinin görüşü böyledir).

Zekâtın hesaplanmasına ve kimlere verileceğine dair ayrıntılar ilgili yazılarda ele alınmıştır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Bakara Suresi (2/43, 2/110); Tevbe Suresi (9/34-35, 9/60, 9/103); Buhârî, Zekât 1; Müslim, Îmân 32; Buhârî, Zekât; Müslim, Zekât; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Kitâbü'z-Zekât"; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi', "Kitâbü'z-Zekât"; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" md.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →