Zekât Kimlere Verilir, Kimlere Verilmez?

Zekâtın Verileceği Yerler

Zekâtın kimlere verileceği Kur’an-ı Kerim’de açıkça belirlenmiştir. Tevbe Suresi’nin 60. ayetinde, sadakaların (zekâtların) Allah’tan bir farz olarak fakirlere, yoksullara, zekât toplamakla görevli olanlara, kalpleri İslam’a ısındırılacak olanlara, kölelere, borçlulara, Allah yolunda olanlara ve yolda kalmışlara ait olduğu bildirilir. Bu sekiz grup, zekâtın “masrif”i olarak adlandırılır.

Sekiz Sınıfın Açıklaması

1. Fakirler

Hanefî mezhebine göre fakir, nisap miktarı malı bulunmayan veya bir miktar malı olsa da ihtiyaçlarını tam olarak karşılayamayan kimsedir.

2. Miskinler (Yoksullar)

Hiçbir şeyi olmayan, fakirden daha muhtaç durumdaki kimselerdir. Şâfiî mezhebinde ise tanım tersinedir: Fakir, miskinden daha muhtaçtır. Her iki durumda da bu iki grup, zekâtın öncelikli olarak verileceği kimselerdir.

3. Zekât Memurları (Âmilûn)

Devlet adına zekâtı toplamak ve dağıtmakla görevli kişilerdir. Bunlara zenginler de olsa emeklerinin karşılığı olarak zekâttan pay verilir.

4. Müellefe-i Kulûb

Kalpleri İslam’a ısındırılmak istenen kimselerdir. Hanefî âlimlerine göre Hz. Ömer döneminde müslümanların güçlenmesiyle bu grubun payı uygulamadan kalkmıştır. Diğer bazı âlimler ise ihtiyaç hâlinde bu payın verilebileceğini söyler.

5. Köleler (Rikâb)

Hürriyetine kavuşmak için efendisiyle anlaşma yapmış kölelere yardım etmek içindir. Bazı çağdaş âlimler, esir düşmüş müslümanların kurtarılmasını da bu kapsamda değerlendirmiştir.

6. Borçlular (Gārimûn)

Meşru bir sebeple borçlanmış ve borcunu ödeyemeyecek durumda olan kimselerdir. Borcu düşüldükten sonra nisap miktarı malı kalmayan kişiye zekât verilebilir.

7. Allah Yolunda Olanlar (Fî sebîlillâh)

Klasik fıkıh kitaplarında bu kavram öncelikle Allah yolunda cihad eden ve ihtiyaç içinde olan kimseleri ifade eder. Hanefî âlimleri, ilim tahsil eden ihtiyaç sahibi öğrencileri ve hacca gidip yolda kalanları da bu kapsamda değerlendirmişlerdir.

8. Yolda Kalmışlar (İbnü’s-sebîl)

Memleketinde malı olduğu hâlde bulunduğu yerde parasız kalmış yolculardır. Bu kişilere, memleketine dönmesine yetecek kadar zekât verilebilir.

Zekât Verilemeyecek Kimseler

• Usûl: Anne, baba, dede ve nineler. Kişi onlara bakmakla zaten yükümlüdür.
• Fürû: Çocuklar ve torunlar.
• Eş: Koca karısına zekât veremez. Ebû Hanîfe’ye göre kadın da kocasına zekât veremez; İmameyn ve Şâfiîlere göre ise kadın muhtaç kocasına zekât verebilir.
• Zenginler: Nisap miktarı mala sahip olanlar.
• Zenginin küçük çocukları.
• Hz. Peygamber’in soyundan gelenler (Hâşimîler): Klasik fıkıhta onlara zekât verilmediği kabul edilir; bazı Hanefî âlimleri ise günümüzde beytülmalden pay alamadıkları için zekât verilebileceğini söylemiştir.
• Gayrimüslimler: Âlimlerin çoğunluğuna göre gayrimüslimlere zekât verilmez; ancak nafile sadaka verilebilir.

Akrabaya Zekât

Usûl, fürû ve eş dışındaki akrabalara zekât verilebilir. Kardeşler, amca, dayı, hala, teyze ve bunların çocukları ihtiyaç sahibi iseler zekâtı onlara vermek daha faziletlidir. Hz. Peygamber, yoksula verilen sadakanın bir sadaka, akrabaya verilen sadakanın ise hem sadaka hem de sıla-i rahim olduğunu bildirmiştir.

Zekât Verilemeyecek Yerler

Zekâtın bir kişiye mülk olarak verilmesi gerekir. Bu nedenle Hanefî mezhebine göre cami, okul, köprü, hastane inşası gibi genel hizmetlere, ölünün kefenine veya borcuna doğrudan zekât verilemez. Bu tür hayır işlerine nafile sadaka ve bağışla katkıda bulunmak gerekir. Bununla birlikte ihtiyaç sahibi öğrencilere burs olarak zekât vermek caizdir.

Zekâtı Yanlış Kişiye Vermek

Araştırma yaparak zekâta ehil olduğuna kanaat getirdiği kişiye zekât veren kimse, sonradan o kişinin zengin olduğunu öğrenirse, Ebû Hanîfe ve İmam Muhammed’e göre zekâtı geçerlidir; tekrar vermesi gerekmez. Ancak hiç araştırmadan verdiği kişinin ehil olmadığı anlaşılırsa zekâtını yeniden vermelidir.

Zekât Verirken Dikkat Edilecekler

• Zekâtı gizli vermek, alanın onurunu korumak açısından daha faziletlidir.
• Zekât verilen kişiyi başa kakmamak, incitmemek gerekir. Bakara Suresi’nde sadakaları başa kakarak ve incitmeyle boşa çıkarmamak öğütlenir.
• Zekâtı bulunduğu yerdeki ihtiyaç sahiplerine vermek önceliklidir; ancak daha muhtaç olanlar veya akrabalar başka yerdeyse oraya göndermek de caizdir.
• Güvenilir kurumlar aracılığıyla zekât verilecekse, kurumun zekâtı doğru yerlere ulaştırdığından emin olunmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Tevbe Suresi (9/60); Bakara Suresi (2/264, 2/271, 2/273); Tirmizî, Zekât; Nesâî, Zekât; Buhârî, Zekât; Müslim, Zekât; Diyanet İşleri Başkanlığı, İlmihal I: İman ve İbadetler, Ankara; Mevsılî, el-İhtiyâr li-ta'lîli'l-Muhtâr, "Kitâbü'z-Zekât"; Kâsânî, Bedâiu's-sanâi'; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zekât" md.

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →