III. Haçlı Seferi: Arslan Yürekli Richard ve Selâhaddîn

III. Haçlı Seferi (1189-1192), Selâhaddîn Eyyûbî’nin Hıttîn zaferi ve Kudüs’ü alması üzerine Avrupa krallarının düzenlediği seferdir. Akka alındı, Arsuf’ta savaş yapıldı; ancak Kudüs geri alınamadı ve taraflar 1192’de Remle Antlaşması ile barış yaptı.

Sefere Giden Yol

1187’de Kudüs’ün Müslümanların eline geçmesi Avrupa’da büyük tepki doğurdu. Papa VIII. Gregorius sefer çağrısı yaptı. Dönemin üç büyük hükümdarı sefere katılmaya karar verdi: Alman-Roma İmparatoru Frederick Barbarossa, Fransa Kralı II. Philippe Auguste ve İngiltere Kralı I. Richard (Aslan Yürekli). Sefer için Avrupa’da “Selâhaddîn Zekâtı” adı verilen özel bir vergi toplandı. Yola çıkmadan önce kral ve soylular arasındaki çekişmeler, seferin ilk başarısızlık işaretleriydi. Hıttîn Savaşı yazısında seferin başlangıcındaki durum anlatılmıştır.

Barbarossa’nın Ölümü

Alman ordusu 1189’da Macaristan ve Balkanlar üzerinden Anadolu’ya girdi. Konya’da Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan’ın oğulları ile çatışma yaşadı ve Konya’yı kısa süreliğine aldı. 1190’da Kilikya’daki Salef (Göksu) Nehri’ni geçerken Barbarossa’nın boğularak öldüğü rivayet edilir. Ölümünden sonra ordu dağıldı; Almanların çoğu geri döndü, bir kısmı Akka’ya ulaştı. Barbarossa’nın ölümü seferin Alman cephesini bitirdi ve sefer Fransa-İngiltere eksenli kaldı.

Akka Kuşatması

Haçlılar 1189’dan itibaren Akka’yı kuşattı; Selâhaddîn ordusu da Haçlıların arkasını kuşatarak onları sıkıştırdı. İki yıl süren bu garip durum, “kuşatanın kuşatılması” olarak anılır. 1191 yazında Richard ve Philippe Auguste’ün gelişiyle Haçlılar şehri yoğun bombardımanla sıkıştırdı. Akka garnizonu Temmuz 1191’de teslim oldu. Müslümanlara verilen fidye ve esirlerin serbest bırakılması konusunda anlaşma yapıldı; ancak ödemelerde gecikme yaşanınca Richard, yaklaşık 2700 Müslüman esirin idam edilmesini emretti. Bu olay Müslüman kaynaklarda ve Batılı yazarlarda tartışılır; Bahâeddin İbn Şeddâd ayrıntılı bir anlatım verir.

Arsuf ve Sahil Boyu Seferi

Philippe Auguste hastalık ve siyasi nedenlerle Fransa’ya döndü. Richard, ordunun başında sahil boyunca Yafa’ya doğru ilerledi. Eylül 1191’de Arsuf yakınlarında Selâhaddîn’in ordusu Haçlı ordusuna saldırdı; ağır zırhlı şövalyelerin disiplinli hücumu Müslüman okçulara üstünlük sağladı. Arsuf, Haçlıların bölgede önemli bir zaferi oldu, ama Selâhaddîn’in ordusu dağılmadı. Richard Kudüs’e yürüdü, fakat yakınında iki kez durdu; çünkü şehrin ele geçirilse bile savunulamayacağını biliyordu. Selâhaddîn’in ekinleri ve su kaynaklarını tahrip eden geri çekilme taktiği ordunun ilerlemesini zorlaştırıyordu.

Remle Antlaşması

2 Eylül 1192’de imzalanan Remle Antlaşması, üç yıl üç ay üç gün süreli ateşkes olarak anılır. Antlaşmaya göre Yafa’dan Sur’a kadar uzanan sahil bölgesi Haçlılarda kaldı; Kudüs Müslümanlara ait oldu; Hristiyan hacıların Kudüs’ü ziyaret etmesine izin verildi. Richard ve Selâhaddîn arasında karşılıklı saygı ilişkisi vardı; Richard hasta olunca Selâhaddîn ona şeftali ve buz gönderdi, ayrıca hekimini yolladığı rivayet edilir. Bu anlatımlar, dönemin şövalyelik ve fütüvvet anlayışının ortak değerler olarak yansımasıdır. Antlaşmadan kısa süre sonra Richard Avrupa’ya döndü ve yolda esir düştü.

Sonuçlar

III. Haçlı Seferi Kudüs’ü geri alamadı, ancak Akka merkezli bir Haçlı krallığının varlığını yaklaşık yüz yıl daha garanti etti. Selâhaddîn’in ölümü (1193) sonrası Eyyûbî devleti parçalandı. Sonraki seferler, Mısır’ı hedef alan yeni stratejilerle IV. Haçlı Seferi ile devam etti. Haçlıların genel kronolojisi için Haçlı Seferleri, seferin ilk aşaması için I. Haçlı Seferi yazısına bakılabilir. Anadolu cephesinde ise Miryokefalon sonrası Selçuklu devleti istikrar kazanmıştı.

Selâhaddîn’in Müslüman Dünyasındaki Zorlukları

Selâhaddîn’in Akka’yı koruyamaması, ordusundaki yorgunluk ve beylerin sadakat sorunlarıyla ilgilidir. Ordu Mısır, Suriye, Cezire ve Anadolu’dan gelen birliklerden oluşuyordu; her emir komutayla kendi çıkarlarını gözeten emirler sahaya sürülüyordu. Uzun süren kuşatma ve bölgesel seferler, savaş mevsimi sonunda askerlerin evlerine dönme isteğini artırdı. Bahâeddin İbn Şeddâd, sultanın sürekli sabırla bu durumu yönettiğini ve gerektiğinde beylerle bizzat görüştüğünü aktarır. Bu iç sıkıntılar, Haçlıların sahil bölgesinde yerleşik kalmasının nedenleri arasında anılır.

Seferin Siyasi ve Kültürel Yansımaları

Seferden sonra Avrupa’da Richard, “Aslan Yürekli” lakabı ve şövalyelik romantizmiyle hatırlandı; Selâhaddîn ise Batı edebiyatında cömert ve adil düşman figürü oldu. Dante’nin İlahi Komedya’sında Selâhaddîn’in cennet girişindeki bilge ruhlar arasında anılması bu algının örneklerindendir. Doğu’da ise Selâhaddîn, cihad ve birlik sembolü hâline geldi. Her iki tarafın hatırası farklı olsa da seferin ortak sonucu, Doğu Akdeniz’de uzun süreli bir güç dengesi kurulmasıdır. Bu dengeyi Memlükler 1291’de sona erdirecektir.

Seferin Yükü ve Kaynaklar

Seferi anlatan çağdaş kaynaklar iki taraftan da zengindir. Müslüman tarafında Bahâeddin İbn Şeddâd ile İmâdüddîn el-İsfahânî, Selâhaddîn’in yanında bulunmuş görgü tanıklarıdır. Haçlı tarafında ise Richard’ın hizmetindeki Ambroise ve diğer vakanüvisler olayları kayda geçirmiştir. İki tarafın anlatısı Akka katliamı ve Arsuf sonuçları gibi konularda ayrışır; bu nedenle her iki bakışın birlikte okunması gerekir. Savaş sırasında Müslümanların kayıpları ve Haçlıların hastalık kayıpları (tifüs, dizanteri) çok yüksekti. Akka’daki Haçlı kampında yaşanan salgınlarda Alman Teutonik Şövalyeleri’nin temelini oluşturan hastane örgütü kuruldu.

Sıkça Sorulan Sorular

III. Haçlı Seferi’nin liderleri kimlerdi?

Frederick Barbarossa, Philippe Auguste ve Aslan Yürekli Richard’dır; Barbarossa yolda öldü.

Akka ne zaman düştü?

Temmuz 1191’de Haçlılara teslim oldu.

Remle Antlaşması neyi öngörüyordu?

Sahil bölgesi Haçlılarda kalacak, Kudüs Müslümanlarda olacak ve hacıların ziyareti serbest olacaktı.

Selâhaddîn Richard’la görüştü mü?

Doğrudan görüşme olmadı; elçiler yoluyla müzakere yürütüldü ve karşılıklı hediyeleşme gerçekleşti.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Bahâeddin İbn Şeddâd, en-Nevâdirü's-Sultâniyye; İbnü'l-Esîr, el-Kâmil fi't-târîh; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Haçlı Seferleri" ve "Selâhaddîn-i Eyyûbî" md.; Steven Runciman, A History of the Crusades

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →