📖 Dinî Terim · ☪️ Akaid
Cebriyye
جبرية
Okunuşu: Cebriyye
Kısaca
İnsanın hiçbir iradesi olmadığını, fiillerinde zorlanmış olduğunu savunan anlayış.
Açıklama
Cebriyye, zorlama anlamındaki cebr kelimesinden gelir. İnsanın fiillerinde hiçbir tercih hakkı bulunmadığını, rüzgârın önündeki yaprak gibi hareket ettiğini savunan erken dönem anlayışıdır. Ehl-i sünnet bu görüşü reddeder; çünkü kulun hiçbir iradesi yoksa sorumluluk, emir, yasak, ceza ve mükâfat anlamsız hâle gelir. Kur’an’da insanın kazandığının kendi lehine, işlediğinin aleyhine olduğu bildirilir. Cebriyye’nin karşı ucu, kulun kendi fiillerini yarattığını savunan anlayıştır. Ehl-i sünnet ikisinin arasında bir yol benimsemiştir. Günlük hayatta hataları kadere yükleyip sorumluluktan kaçma tutumu, bu anlayışın yaygın bir yansımasıdır.
Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: · Kaynaklar: Genel kelam kaynakları
Kaynak: Genel kelam kaynakları
İlgili Terimler
- KaderAllah’ın olacak her şeyi ezelî ilmiyle bilip ölçüyle takdir etmesi.
- Cüz’î İradeİnsanın kendi tercihini yapabilme gücü; sorumluluğun temelini oluşturan sınırlı irade.
- Kesb (Kelamda)Kulun, Allah’ın yarattığı fiili kendi iradesiyle sahiplenmesi.
- KaderiyyeKulun kendi fiillerini yarattığını savunan erken dönem anlayışı.
Bu tanım bilgilendirme amacıyla, klasik kaynaklardaki bilgiler esas alınarak hazırlanmıştır. Fıkhî konularda Hanefî mezhebi esas alınmıştır. Şahsınıza ait bir durumda kesin hüküm için müftülüğe veya Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Alo 190 hattına danışınız.