Tenvin ve Sakin Nun Kuralları: İzhâr, İdgam, İklâb ve İhfâ

Tenvin veya sakin nundan sonra gelen harfe göre dört kuraldan biri uygulanır: boğaz harflerinden biri gelirse nun açıkça okunur (izhâr), “yermelûn” harflerinden biri gelirse nun o harfe katılır (idgam), “be” harfi gelirse nun mîme çevrilir (iklâb), geriye kalan on beş harften biri gelirse nun gizlenerek genizden okunur (ihfâ). Kur’an’ın hemen her satırında bu kurallardan biriyle karşılaşılır.

Sakin nun ve tenvin nedir?

Sakin nun, harekesi olmayan, cezimli nun harfidir. Tenvin ise kelime sonundaki iki üstün, iki esre ve iki ötredir; yazıda nun görünmez ama okunuşta “en, in, ün” şeklinde bir nun sesi duyulur. Sesleri aynı olduğu için ikisi aynı kurallara tabidir. Aralarındaki fark, tenvinin yalnızca isimlerin sonunda bulunması ve üzerinde durulduğunda düşmesidir.

1. İzhâr: açıkça okumak

Tenvin veya sakin nundan sonra boğaz harflerinden biri gelirse nun sesi hiçbir katma ve gizleme yapılmadan, açıkça okunur. Boğaz harfleri altıdır: hemze, he, ayın, ha, ğayın, hı. Sebebi, nunun çıkış yeri ile boğazın birbirine uzak olmasıdır; dil iki sesi de rahatça ayrı ayrı çıkarır. “Min âmene”, “en’amte”, “min havf”, “min ğıllin” örneklerinde izhâr vardır. Burada dikkat edilecek nokta, nunun üzerinde gereğinden fazla durup gunneyi uzatmamaktır.

2. İdgam: bir harfi diğerine katmak

İdgam, iki harfi tek ve şeddeli bir harf gibi okumaktır. Tenvin ve sakin nundan sonra ya, ra, mim, lam, vav, nun harflerinden biri gelirse idgam yapılır. Bu altı harf “yermelûn” kelimesinde toplanmıştır. İdgam ikiye ayrılır.

Gunneli idgam (idgam-ı maa’l-gunne)

Harf ya, mim, nun, vav (“yemnû”) harflerinden biriyse, nun bu harfe katılırken genizden gelen ses (gunne) korunur ve yaklaşık bir buçuk elif miktarı tutulur. “Men yekûlü”, “min mâlin”, “min velîyyin” örnekleri bu türdendir.

Gunnesiz idgam (idgam-ı bilâ-gunne)

Harf lam veya ra ise nun tamamen bu harfe dönüşür ve genizden ses getirilmez. “Min ledün” ifadesi “milledün”, “min rabbihim” ifadesi “mirrabbihim” şeklinde okunur.

Önemli bir istisna vardır: idgam için iki harfin ayrı kelimelerde olması gerekir. Sakin nun ile bu harfler aynı kelimede bulunursa idgam yapılmaz, izhâr yapılır. Kur’an’da bunun dört örneği vardır: dünyâ, bünyân, kınvân, sınvân.

3. İklâb: nunu mîme çevirmek

Tenvin veya sakin nundan sonra be harfi gelirse nun, mîm sesine çevrilir ve gunne ile okunur. İklâbın tek harfi be’dir. Mushaflarda bu yerlerde nunun üzerine çoğunlukla küçük bir mîm işareti konur. “Min ba’di” ifadesi “mim ba’di”, “semîun basîr” ifadesi “semîum basîr” şeklinde okunur. Dudaklar mîmde çok sıkı kapatılmaz, ses genizden hafifçe tutulur.

4. İhfâ: gizleyerek okumak

Yukarıdaki harflerin dışında kalan on beş harften biri gelirse ihfâ yapılır. İhfâ, nunu izhâr ile idgam arasında bir hâlde, dil ucunu nunun çıkış yerine tam değdirmeden genizden seslendirmektir. İhfâ harfleri şunlardır: te, se, cim, dal, zel, ze, sin, şın, sad, dad, tı, zı, fe, kaf, kef. “Entüm”, “min kablü”, “en sadde”, “min şerri”, “innâ enzelnâhü” örneklerinde ihfâ vardır. Türkçedeki “renk”, “denk”, “İstanbul” kelimelerinde n sesinin hafifçe genze kayması, ihfâyı anlamak için yardımcı olabilir.

Kuralları kolay ezberleme yolu

• Boğaz harfi mi? Öyleyse izhâr.
• “Yermelûn” harflerinden mi? Öyleyse idgam; lam ve ra ise gunnesiz.
• Be mi? Öyleyse iklâb.
• Hiçbiri değilse ihfâ.

En kalabalık grup ihfâ olduğu için ihfâ harflerini ezberlemek yerine diğer üç grubun harflerini bilmek yeterlidir.

Sakin mîmin kuralları ile karıştırmayın

Tenvin ve sakin nun hükümlerine çok benzeyen üç kural da harekesiz mîm harfi için geçerlidir ve yeni öğrenenler bunları sıkça karıştırır. Sakin mîmden sonra be harfi gelirse mîm, dudaklar hafifçe kapatılıp gunne ile tutularak okunur; buna ihfâ-i şefevî (dudak ihfâsı) denir. “Termîhim bi-hicâratin” ifadesi bunun örneğidir. Sakin mîmden sonra yine mîm gelirse iki mîm birbirine katılır ve gunneli okunur; buna idgam-ı misleyn denir: “lehüm mâ”, “kem min” gibi. Bu iki harfin dışındaki yirmi altı harften biri geldiğinde ise mîm açıkça okunur; buna da izhâr-ı şefevî denir. Özellikle mîmden sonra vav ve fe harfleri geldiğinde, mahreçleri yakın olduğu için mîmi yutmamaya özen göstermek gerekir: “aleyhim ve le’d-dâllîn”, “hüm fîhâ” örneklerinde olduğu gibi.

Ayrıca şeddeli nun ve şeddeli mîm harfleri her durumda gunne ile, yaklaşık bir buçuk elif miktarı tutularak okunur: “inne”, “sümme”, “cennet” kelimelerinde olduğu gibi. Bu kuralı bilmek, gunnenin yalnızca tenvin ve sakin nuna mahsus olmadığını gösterir.

Sık Sorulan Sorular

Gunne ne demektir?

Gunne, genizden (burun boşluğundan) gelen sestir. Nun ve mîm harflerinin aslî sıfatıdır. İhfâ, iklâb ve gunneli idgamda bu ses belirgin biçimde tutulur. Burnunuzu kapattığınızda ses kesiliyorsa gunne yapıyorsunuz demektir.

İhfâ yapmazsam anlam bozulur mu?

Hayır, ihfâ yerine nunu açık okumak anlamı bozmaz; bu, gizli hata (lahn-ı hafî) kapsamındadır. Ancak Kur’an’ı nakledildiği güzellikte okumak için bu kuralları uygulamaya çalışmak gerekir.

Bu kurallar kelime ortasında da geçerli mi?

İzhâr, iklâb ve ihfâ hem kelime içinde hem iki kelime arasında uygulanır. İdgam ise yalnızca iki ayrı kelime arasında yapılır; aynı kelimede bulunduklarında izhâr ile okunur.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: İsmail Karaçam, Kur'ân-ı Kerîm'in Faziletleri ve Okunma Kaideleri; TDV İslâm Ansiklopedisi, "İdgam", "İhfâ", "İzhâr", "İklâb" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı, Tecvid ders kitapları