Hayvanlara Merhamet: İslam’da Hayvan Hakları ve Sorumluluklar

İslam’da hayvanlara merhamet etmek dinî bir sorumluluktur. Hayvanı aç ve susuz bırakmak, gücünün üzerinde çalıştırmak, eğlence için eziyet etmek günahtır; ona iyilik etmek ise sevap kazandırır. Peygamberimiz, susuz bir köpeğe su veren kişinin bağışlandığını, bir kediyi hapsedip aç bırakan kadının ise azabı hak ettiğini haber vererek hayvan haklarının ahirette de hesabı sorulacak bir mesele olduğunu göstermiştir.

Kur’an’da Hayvanlar

Kur’an, hayvanları da insanlar gibi birer topluluk olarak anar: “Yeryüzünde yürüyen hiçbir canlı ve iki kanadıyla uçan hiçbir kuş yoktur ki, sizin gibi birer topluluk olmasın” (En’âm Suresi, 6/38). Bal arısı, karınca, örümcek ve inek gibi hayvanların adıyla anılan sureler vardır. Hayvanların yaratılışındaki faydalar ve güzellikler de Allah’ın nimetleri arasında sayılır (Nahl Suresi, 16/5-8). Bu bakış, hayvanın yalnızca kullanılacak bir eşya değil, emanet edilmiş bir canlı olduğunu hatırlatır.

Sahih Hadislerde Hayvanlara İyilik ve Eziyet

Peygamberimiz (s.a.v.), yolda susuz kalıp kuyuya inen, sonra susuzluktan toprağı yalayan bir köpeği görünce ayakkabısına su doldurup onu sulayan bir adamı anlatmış ve Allah’ın onu bağışladığını bildirmiştir. Sahabe “Hayvanlar sebebiyle de bize sevap var mı?” diye sorunca şöyle buyurmuştur:

“Her canlı ciğer sahibine yapılan iyilikte sevap vardır.” (Buhârî; Müslim)

Aynı şekilde bir kediyi bağlayıp ne yedirip içiren ne de yeryüzünün haşeratından yemesine izin veren bir kadının bu yüzden cezayı hak ettiğini haber vermiştir (Buhârî; Müslim). Efendimiz, hayvanların nişan tahtası yapılmasını, yüzlerine vurulmasını ve damgalanmasını yasaklamıştır (Müslim).

Hayvanın Müslüman Üzerindeki Hakları

• Beslenme ve su: Sahiplenilen hayvanın yiyeceğini ve suyunu düzenli vermek.
• Barınma: Soğuktan, sıcaktan ve tehlikeden korunacağı bir yer sağlamak.
• Gücüne göre yük: Binek veya iş hayvanını takatinin üzerinde çalıştırmamak.
• Tedavi: Hastalanan hayvanı tedavi ettirmek veya ettiremiyorsa ehline teslim etmek.
• Eziyet etmemek: Vurmak, korkutmak, dövüştürmek ve eğlence için acı çektirmek haramdır.
• Kesimde ihsan: “Kestiğiniz zaman güzel kesin; bıçağınızı iyice bileyin ve hayvanı rahatlatın” (Müslim, Sayd 57).

Evde Hayvan Beslemek

Kedi gibi evcil hayvanları beslemek caizdir. Peygamberimiz kediler için “Onlar etrafınızda dolaşan canlılardandır” buyurmuş ve kedinin necis olmadığını bildirmiştir (Ebû Dâvûd, Tahâret 38; Tirmizî, Tahâret 69). Köpek ise av, çobanlık ve bekçilik gibi bir ihtiyaç için beslenebilir; Hanefi mezhebine göre köpeğin bedeni necis değildir, fakat salyası necistir. Ev hayvanı sahiplenen kişi, onun bütün bakımını üstlenmiş olur; bakamayacağı hayvanı sahiplenmemesi daha doğrudur.

Sokak Hayvanlarına Karşı Sorumluluk

Kışın bir kap su bırakmak, artan yemekleri israf etmeden aç hayvanlara vermek ve yaralı bir hayvanı ilgili birimlere bildirmek, hadiste övülen “her canlıya iyilik” kapsamına girer. Bunu yaparken çevreye ve komşulara zarar vermemek, temizliğe dikkat etmek de ayrı bir ahlaki sorumluluktur. Çocuklara hayvan sevgisini öğretmek merhametli bir kalbin temelini atar.

Sık Sorulan Sorular

Zararlı hayvanları öldürmek caiz midir?

İnsana zarar veren akrep, yılan, fare gibi hayvanların öldürülmesine izin verilmiştir. Ancak bu da eziyet etmeden, en kısa ve acısız yolla yapılmalıdır. Zararsız hayvanı sebepsiz öldürmek doğru değildir.

Hayvanlara eziyetin ahirette hesabı var mı?

Evet. Kedi hadisi, bir hayvana yapılan zulmün ahirette cezayı gerektirebileceğini açıkça gösterir. Hak sahibi hayvan da olsa zulüm zulümdür.

Hayvanı fotoğraf veya eğlence için zorlamak doğru mu?

Hayvanı korkutan, acı veren veya doğasına aykırı biçimde zorlayan her türlü eğlence, eziyet yasağının kapsamına girer ve kaçınılmalıdır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: En'âm Suresi (6/38); Nahl Suresi (16/5-8); Buhârî; Müslim (köpeğe su veren adam); Buhârî; Müslim (kediyi hapseden kadın); Müslim, Sayd 57; Ebû Dâvûd, Tahâret 38; Tirmizî, Tahâret 69