Kuba Mescidi ve İlk Cuma Namazı: Peygamberimiz Medine’ye Varınca

Kısa cevap: Hz. Peygamber (s.a.v.) hicret yolculuğunun sonunda doğrudan Medine şehir merkezine girmemiş, önce şehrin güneyindeki Kuba köyünde birkaç gün konaklamıştır. Burada İslam tarihinin ilk mescidi olan Kuba Mescidi’ni yaptırmış, ardından Medine’ye doğru yola çıkmış ve yol üzerindeki Rânûnâ vadisinde Sâlim b. Avf oğulları yurdunda ilk cuma namazını kıldırmıştır. Yani Medine döneminin ilk işi bir mescid kurmak ve cemaati bir araya getirmek olmuştur.

Kuba’ya Varış: Beklenen Misafir

Medineli Müslümanlar, Resûlullah’ın Mekke’den ayrıldığını duyduktan sonra her sabah şehrin dışındaki Harre denilen taşlık bölgeye çıkar, öğle sıcağı bastırana kadar yolu gözlerdi. Siyer kaynaklarının aktardığına göre, bir gün beklemekten yorulup evlerine döndükleri sırada, yüksekçe bir yerden çevreyi seyreden bir kişi uzaktan beyaz elbiseli yolcuları görmüş ve yüksek sesle beklenen misafirin geldiğini haber vermiştir. Müslümanlar silahlarını kuşanarak karşılamaya koşmuş, Resûlullah’ı Kuba’da karşılamışlardır (Buhârî, Menâkıbü’l-Ensâr).

Kuba, Medine’nin merkezine yaklaşık bir saatlik yürüme mesafesinde, hurma bahçeleriyle çevrili bir yerleşimdi ve Evs kabilesinin Amr b. Avf oğulları kolu burada yaşıyordu. Hz. Peygamber burada Külsûm b. Hidm’in evinde misafir kalmış, halkla görüşmelerini ise Sa’d b. Hayseme’nin evinde yapmıştır. Kaynaklarda Kuba’da kalış süresi hakkında farklı rivayetler vardır; Buhârî’deki rivayette on küsur gece, İbn İshak’ın naklinde ise dört gün zikredilir. Bu tür farklar siyer ilminde olağandır ve olayın özünü değiştirmez.

İslam’ın İlk Mescidi: Kuba

Resûlullah Kuba’da geçirdiği günleri boş geçirmemiş, hemen bir mescid inşasına girişmiştir. Bizzat taş taşıyarak inşaata katılmış, sahabiler de onunla birlikte çalışmıştır. Müfessirlerin çoğuna göre Kur’an-ı Kerim’deki şu övgü Kuba Mescidi hakkındadır: “İlk günden takva üzerine kurulan mescid, içinde namaz kılmana elbette daha layıktır. Orada temizlenmeyi seven adamlar vardır” (Tevbe Suresi, 9/108). Bir kısım rivayetlerde bu ayetin Mescid-i Nebevî’ye işaret ettiği de nakledilir (Müslim, Hac); âlimler iki mescidin de takva temeli üzerine kurulduğunu söyleyerek bu rivayetleri uzlaştırmışlardır.

Hz. Peygamber, Medine’ye yerleştikten sonra da Kuba’yı unutmamış, cumartesi günleri kimi zaman yürüyerek kimi zaman binekle Kuba Mescidi’ni ziyaret edip orada iki rekât namaz kılmıştır (Buhârî, Fazlü’s-Salât fî Mescidi Mekke ve’l-Medîne; Müslim, Hac). Bu sebeple bugün Medine’yi ziyaret eden hacı ve umreciler için Kuba Mescidi’ne gitmek ve iki rekât namaz kılmak güzel görülen ziyaretlerdendir.

Rânûnâ Vadisinde İlk Cuma

Resûlullah bir cuma günü Kuba’dan ayrılarak Medine’ye doğru yola çıktı. Öğle vakti Sâlim b. Avf oğullarının yurdundaki Rânûnâ vadisine ulaştığında cuma namazı vakti girmişti. Burada yaklaşık yüz kişilik bir cemaate hutbe okuyup cuma namazını kıldırdı. Bu, Hz. Peygamber’in kıldırdığı ilk cuma namazıdır. Bugün o yerde “Cuma Mescidi” adıyla anılan bir mescid bulunmaktadır.

Siyer kitaplarında bu ilk hutbenin metni olarak nakledilen rivayetlerin senedleri kuvvetli değildir; ancak özünde takvayı, ahirete hazırlığı ve Allah’ı çokça anmayı öğütlediği aktarılır. Burada dikkat çekici olan, cuma namazının Mekke’de farz kılınmış olmasına rağmen oradaki baskı ortamında topluca eda edilememesi, Medine’de ise daha şehre girmeden ilk fırsatta kılınmasıdır. Nitekim Resûlullah gelmeden önce de Medine’de Es’ad b. Zürâre’nin Müslümanları toplayıp cuma kıldırdığı rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Salât).

Şehre Giriş ve Devenin Çöktüğü Yer

Cumadan sonra Resûlullah devesi Kasvâ’ya binerek Medine’ye girdi. Yol boyunca her kabile devenin yularına yapışıp “Bize buyur ey Allah’ın Resûlü” diyordu. O ise kimseyi kırmamak için güzel bir çözüm buldu ve “Devenin yolunu açın, o memurdur” buyurdu. Deve, Neccâr oğulları mahallesinde boş bir arsaya çöktü. En yakın ev Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin eviydi; Resûlullah kendi odaları yapılıncaya kadar yaklaşık yedi ay onun evinde misafir kaldı.

Halk arasında çokça okunan “Talea’l-bedru aleynâ” ilahisinin bu karşılamada söylendiği yaygın olarak anlatılır. Ancak hadis âlimleri bu rivayetin senedinin kopuk (zayıf) olduğunu, ayrıca ilahide geçen “Veda tepeleri”nin Medine’nin Şam yönünde bulunduğunu belirterek, bu beyitlerin Tebük dönüşünde söylenmiş olabileceğine dikkat çekmişlerdir. İlahiyi okumakta bir sakınca yoktur; yalnız tarihî bilgi olarak bu ihtiyat kaydını bilmek gerekir.

Bu İlk Günlerden Çıkarılacak Dersler

• Önce mescid: Resûlullah daha kendi evi yokken mescid yaptırmıştır. Müslüman toplumun merkezi ibadet ve istişare yeridir.
• Emeğe bizzat katılmak: Peygamberimiz taş taşımış, liderliği uzaktan emir vererek değil, omuz vererek göstermiştir.
• Kimseyi kırmamak: Misafirlik konusunda kabileler arasında kırgınlık çıkmaması için seçimi devenin çökeceği yere bırakması ince bir nezaket örneğidir.
• Cemaat bilinci: İlk fırsatta cuma namazının kılınması, Müslümanların birlikteliğine verilen önemi gösterir.

Sık Sorulan Sorular

İslam’da yapılan ilk mescid hangisidir?

Hz. Peygamber’in bizzat inşasına katıldığı ilk mescid Kuba Mescidi’dir. Hicret sırasında, Medine’ye girmeden önce Kuba köyünde yaptırılmıştır. Yeryüzündeki ilk mabed ise Kur’an’ın ifadesiyle Kâbe’dir (Âl-i İmrân Suresi, 3/96).

Kuba Mescidi’nde namaz kılmanın fazileti var mıdır?

Evet. Resûlullah’ın her cumartesi Kuba’yı ziyaret edip namaz kıldığı sahih rivayetlerle sabittir (Buhârî; Müslim). Ayrıca evinde abdest alıp Kuba Mescidi’ne giderek namaz kılan kimseye umre sevabı gibi sevap verileceğini bildiren rivayet de vardır (İbn Mâce, İkâmetü’s-Salavât; Nesâî, Mesâcid).

İlk cuma namazı nerede kılındı?

Hz. Peygamber’in kıldırdığı ilk cuma namazı, Kuba ile Medine arasındaki Rânûnâ vadisinde, Sâlim b. Avf oğulları yurdunda kılınmıştır. Bugün burada Cuma Mescidi bulunmaktadır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 21 Eylül 2026 · Kaynaklar: Tevbe Suresi (9/108); Buhârî, Menâkıbü’l-Ensâr; Buhârî, Fazlü’s-Salât fî Mescidi Mekke ve’l-Medîne; Müslim, Hac; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Kubâ Mescidi” ve “Hicret” maddeleri