Mescid-i Kıbleteyn: İki Kıbleli Mescidin Tarihi ve Önemi

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kıblenin Kudüs Olduğu Dönem
Kıblenin Değişmesi
Kıble Değişimine Verilen Tepkiler

Mescid-i Kıbleteyn, Medine’de bulunan ve “iki kıbleli mescit” anlamına gelen tarihî mescittir. Rivayete göre namaz kılınırken kıble Kudüs’ten Kâbe’ye çevrilmiş, cemaat namazın ortasında yön değiştirmiştir. Olay Bakara Suresi’nin 144. ayetiyle bildirilir.

Kıblenin Kudüs Olduğu Dönem

Peygamberimiz Mekke’de iken Kâbe’yi kıble edinmeye çalışmış, ancak bir rivayete göre Kudüs’ü de gözetmiştir; Medine’ye hicretten sonra yaklaşık on altı ya da on yedi ay boyunca Mescid-i Aksâ’ya (Beytü’l-Makdis) yönelerek namaz kılmıştır (Buhârî, Salât). Bu dönemde Peygamberimiz’in kalbinin Kâbe’ye yönelmeyi arzuladığı, İbrâhîm’in kıblesi olduğu için Kâbe’yi sevdiği ve gökyüzüne bakarak vahiy beklediği Bakara Suresi’nde bildirilir: “Biz senin yüzünü sık sık göğe doğru çevirdiğini görüyoruz. Seni razı olacağın bir kıbleye çevireceğiz” (2/144).

Kıblenin Değişmesi

Berâ b. Âzib’in Buhârî’deki rivayetine göre Peygamberimiz Medine’ye geldiğinde Kudüs’e doğru namaz kıldı ve kıblenin Kâbe olmasını istiyordu. Allah, “Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir” ayetini indirdi. Bunun üzerine Peygamberimiz Kâbe’ye dönerek ilk namazı kıldı. Bazı rivayetlere göre bu namaz ikindi namazıydı; Beni Selime kabilesi mahallesindeki mescitte öğle namazının ikinci rekâtında ayet inmiş ve cemaat yön değiştirmiştir. Bu mescit, olaydan dolayı “Kıbleteyn” adıyla anılmış, zamanla bu ad kalıcı olmuştur. Buhârî ve Müslim’de yer alan rivayetlerde namaz vakitleri ve mescit adı konusunda küçük farklılıklar vardır.

Kıble Değişimine Verilen Tepkiler

Bakara Suresi’nde “İnsanlardan bazı beyinsizler, ‘Onları üzerinde bulundukları kıbleden çeviren nedir?’ diyecekler” ifadesi geçer (2/142). Bu ayet, kıble değişimi sonrasında Yahudilerin ve münafıkların eleştirilerini işaret eder. Ayetlerin devamında Allah, doğu ve batının kendisine ait olduğunu, kıblenin değiştirilmesinin kimlerin Peygamber’e uyup kimlerin dönüp gideceğini ayırt etmek için bir sınav olduğunu bildirir (2/143). Aynı ayette Müslümanların “orta bir ümmet” kılındığı belirtilir.

Mescidin Tarihi ve Bugünü

Beni Selime kabilesine ait olan bu mescit, Medine’nin batısında Akîk vadisi yakınında yer alır. Kıble değişimi sebebiyle önemli kabul edilmiş, dönem dönem onarılmıştır. Osmanlı döneminde de bakım görmüş, 1980’lerde Kral Fahd döneminde yeniden inşa edilmiştir. Bugünkü yapı iki minare ve kubbeleriyle modern bir mescittir. Önceki yapıda iki ayrı mihrap (Kudüs ve Mekke yönünü gösteren) bulunduğu anlatılırdı; yeni yapıda bu özellik kaldırılmış ve yalnızca Kâbe yönünü gösteren mihrap bırakılmıştır.

Kıble Değişiminin Anlamı

Kâbe’nin merkezî rolü: İbrâhîm’in mirasına dönüşü ve Müslümanların kimliğini simgeler.
Allah’ın emrine itaat: Yönelişin ilâhî emre bağlı olduğunu gösterir.
Birlik: Müslümanların tek bir yöne yönelerek ümmet bilincini pekiştirmesi.
Sınav: Peygamberimiz’i takip edenlerle etmeyenlerin ayırt edilmesi.

Mescid, Medine’deki diğer tarihî yerlerle birlikte görülebilir: Kâbe’nin tarihi ve Kâbe’nin bölümleri yazıları kıblenin kaynağını anlatır. Üç Mescit Hadisi, Cin Mescidi ve Halîlürrahman Camii yazıları da ilgili mescit ve mekânlarla bağlantı kurar.

Kıble Meselesinin Fıkhî Boyutu

Kıble değişimi, fıkıhta namazın şartlarından biri olan “istikbâl-i kıble” (kıbleye yönelme) hükmünün dayanağıdır. Kâbe’yi görebilen kimse doğrudan Kâbe’ye yönelmek zorundadır; göremeyen kişi Kâbe yönünü isabet etmeye çalışır. Kıbleyi yanlış tespit edenin namazı konusunda mezhepler farklı hükümler vermiştir. Bu hükümlerin kaynağında Bakara Suresi’ndeki “Nerede olursanız olun, yüzünüzü o yöne çevirin” ayeti (2/144) vardır.

Peygamberimiz’le birlikte namaz kılan bir sahabînin Kubâ halkına uğrayıp kıblenin değiştiğini haber verdiği, onların da sabah namazının içinde Kâbe’ye döndüğü Buhârî’de bildirilir. Bu rivayet, nesih ve haberin ulaşmasına göre amel etmenin hükmü bakımından da önemlidir: Haber ulaşmadan önce kılınan namazlar sahih kabul edilir. Âlimler bu olayı, ayetlerin yürürlüğe giriş zamanının bilgiye ulaşmayla ilişkilendirilmesi örneği olarak anar.

Kıble değişimi Kudüs’ün değerini azaltmış değildir; Mescid-i Aksâ üç mescitten biri olarak kutsallığını korumuştur. Bu konuda Mescid-i Aksâ’nın tarihi yazısına bakılabilir. Peygamberimiz’in Hz. İbrâhîm’e olan bağlılığı da ayetin anlamını tamamlar: Kâbe’ye dönüş, İbrâhîm’in dinine dönüşün sembolü olarak kabul edilir.

Kıblenin Değişmesinin Tarihî ve Manevî Boyutu

Birçok tarihçi ve müfessir, kıble değişiminin Yahudilerle ilişkilerin gerginleştiği döneme denk geldiğini belirtir. Medine’de Yahudi toplulukların bulunduğu bir ortamda, Müslümanların Kudüs’e yönelmesi başlangıçta onlarla ortak bir zemin sağlıyordu. Kıblenin Kâbe’ye çevrilmesi, Müslümanların ayrı bir dinî kimlik kazandığını ve İbrâhîm’in mirasına sahip çıktığını gösterdi. Bu olayın sonuçları, Medine’deki toplumsal ilişkilerde de hissedilmiştir.

Ayrıca kıble değişimi, ibadetin yönünün bizzat ilâhî emre bağlı olduğunu gösterdiği için, Müslümanların bütün ibadetlerini Allah’ın emrine göre düzenlemelerinin bir örneğidir. Bakara Suresi’nde bu durumun “Allah imanınızı boşa çıkaracak değildir” ifadesiyle (2/143) kıble değişiminden önce kılınan namazların da geçerli olduğu bildirilir. Bu ifade, kıble değişiminden önce vefat eden sahabilerin namazlarının boşa gitmediğine dair endişelere cevaptır ve ilâhî rahmetin genişliğini gösterir.

Q: Kıble değişimi ne zaman oldu? ## Hicretten yaklaşık on altı ya da on yedi ay sonra, hicrî 2. yılda gerçekleşmiştir.
Q: Hangi ayet kıblenin Kâbe olduğunu bildirir? ## Bakara Suresi’nin 144. ayetidir.
Q: Mescid-i Kıbleteyn nerededir? ## Medine’nin batısında, Beni Selime mahallesinde yer alır.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Ekim 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/142-150); Buhârî, Îmân ve Salât (Berâ b. Âzib rivayeti); Müslim, Mesâcid; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kıble" ve "Kıbleteyn Mescidi" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →