Burak Duvarı (Ağlama Duvarı): Tarihi, Anlamı ve Osmanlı Dönemi

Burak Duvarı, Harem-i Şerif’in batı duvarının bir bölümüdür. Müslümanlar, Peygamberimiz’in miraç gecesi Burak’ı bu duvara bağladığına dair rivayet nedeniyle bu isimle anar. Yahudiler ise aynı duvara “Ağlama Duvarı” (Kotel) der ve burayı ibadet yeri olarak kullanır. Konu hem dinî hem de siyasi hassasiyetler taşır.

Duvarın Konumu ve Yapısı

Burak Duvarı, Harem-i Şerif alanını çevreleyen istinat duvarlarının batı kısmının yaklaşık elli metrelik bölümüdür. Duvarın alt sıraları büyük kesme taşlardan oluşur ve bunların Hirodes dönemi (MÖ 1. yüzyıl) inşaat tekniğini yansıttığı belirtilir. Üst kısımları ise Emevî, Memlûk ve Osmanlı dönemlerinde yapılan eklemelerle yükseltilmiştir. Duvarın kuzey ve güney uzantıları ise Harem alanını çevreleyen yapıların bir parçasıdır.

İslam Geleneğindeki Burak İsmi

Müslim’de Enes’ten rivayet edilen hadise göre Peygamberimiz, miraç gecesi Mescid-i Aksâ’ya vardığında Burak’ı, peygamberlerin hayvanlarını bağladıkları halkaya bağlamıştır. Hadis, bağlama yerinin bu duvarda olduğunu belirtmez; sonraki dönemlerde bu yer, Harem’in batı duvarındaki bir noktayla ilişkilendirilmiştir. Müslüman tarihçiler bu isimlendirmeyi orta çağdan itibaren kullanmış, zamanla “Burak Duvarı” adı yerleşmiştir. Mücîrüddîn el-Uleymî gibi Kudüs tarihçilerinin eserlerinde de bu ilişkilendirme geçer. Bu bağlama noktasının duvarın neresinde olduğu konusunda kaynaklar arasında farklı yorumlar vardır.

Yahudiler İçin Önemi

Yahudi geleneğinde bu duvar, Süleyman Mâbedi’nin (Tapınak) kalıntısı olarak kabul edilir. Orta Çağ’dan itibaren Yahudiler burada dua etmiş, Tapınağın yıkılışını anmak üzere ağlayarak yakarışta bulunmuşlardır; bu sebeple duvara “Ağlama Duvarı” adı verilmiştir. Yahudi kaynaklarına göre buranın dualar için tercih edilmesi, Tapınak Dağı’na ibadet amacıyla girmenin dinî bakımdan çekinceler doğurmasıyla da ilişkilidir.

Osmanlı Dönemi

Osmanlı idaresi altında duvarın önündeki dar sokak Yahudilerin ibadet için ziyaret ettiği yer olarak kabul edilmiş; Kanûnî Sultan Süleyman döneminde bu uygulamaya izin verildiği anlatılır. Duvarın hemen ardındaki bölge ise vakıf mülkiyetindeydi. Mağribîler Mahallesi ve Ebû Medyen Vakfı olarak bilinen vakıf arazisi duvarın önünde yer alıyordu. Osmanlı dönemi boyunca duvarın kullanımına ilişkin çeşitli kararlar alınmış, 19. yüzyılda ve 20. yüzyıl başında bölgede yaşanan anlaşmazlıklar yerel yönetim kararlarıyla çözülmeye çalışılmıştır.

20. Yüzyıl ve Sonrası

1917’de Osmanlı egemenliğinin sona ermesinden sonra, Britanya Mandası döneminde duvar çevresindeki kullanım hakları gerginliklere konu olmuş, 1929 olayları gibi çatışmalar yaşanmıştır. 1967’den sonra Mağribîler Mahallesi yıkılarak duvarın önünde geniş bir meydan açılmıştır. Bu meydan bugün ibadet ve ziyaret alanı olarak kullanılmaktadır. Duvarın ve çevresindeki alanın statüsü, uluslararası alanda tartışmalı olup, farklı dinî ve siyasi tarafların farklı iddiaları bulunmaktadır. Bu yazı, bu tartışmaların siyasi boyutuna girmeden tarihî ve dinî bilgi vermeyi amaçlar.

Tarafsız Bir Bakış

• İslam geleneği: Duvarı Harem-i Şerif’in bir parçası ve Burak’ın bağlandığı yer olarak değerlendirir.
• Yahudi geleneği: Duvarı Tapınak’ın kalıntısı ve dua yeri olarak kabul eder.
• Tarihçiler: Duvarın Roma dönemi istinat duvarının bir bölümü olduğunu belirtir ve çeşitli dönemlere ait eklemeleri ayırt eder.

Alanın İslam tarihi içindeki yeri için Kudüs ve Harem-i Şerif, Mescid-i Aksâ ile Kubbetü’s-Sahra Farkı, Osmanlı’nın Kudüs’teki eserleri, Halîlürrahman Camii ve Mekke’deki Cin Mescidi yazılarına bakılabilir.

Yazılı Kaynaklardaki İzler

Kudüs’ün Orta Çağ Müslüman kaynakları, Harem-i Şerif’in batı duvarındaki Burak hatırasından söz eder. Bunlar arasında Nâsır-ı Hüsrev, Mukaddesî (Makdisî) ve Mücîrüddîn el-Uleymî gibi coğrafyacı ve tarihçiler bulunur. Mücîrüddîn’in 15. yüzyılda kaleme aldığı Kudüs tarihi, kapılar, duvarlar ve halkın uygulamaları hakkında ayrıntılı bilgi verir. Bu eserlerden duvarın her zaman halkın ilgisini çeken bir nokta olduğu anlaşılır. Yahudi kaynaklarında ise 11. yüzyıldan itibaren batı duvarında duaya dair kayıtlar bulunur. Bu iki gelenek paralel biçimde gelişmiş ve aynı duvara farklı anlamlar yüklemiştir.

Mağribîler Mahallesi, Selâhaddîn’in oğlu el-Efdal tarafından 1193 civarında kurulan vakıfla ilişkilendirilir; bu vakıf Kuzey Afrikalı Müslümanların barınması ve hizmetleri için ayrılmıştır. Duvarın önündeki yerleşim yüzyıllarca bu vakfa bağlı mülk olarak kaldı. Osmanlı şer’iyye sicilleri bu mülkiyet ve kullanım düzenini kayıt altına almıştır. Tarihçiler, bu kayıtların duvarın çevresindeki hukuki durumun anlaşılmasında temel belgeler olduğunu belirtir.

Duvarın Müslümanlar için taşıdığı dinî anlam, Harem-i Şerif’in bütünlüğü ve mirac hatırasıyla ilişkilidir. Dolayısıyla Burak Duvarı’nın korunması, Müslümanların Kudüs’teki dinî mirasına duydukları ilginin bir parçasıdır. Yahudiler için taşıdığı anlam ise duanın ve tarihî hafızanın merkezidir. Her iki toplumun da duvara bağlılığı gerçektir; bu iki hassasiyetin anlayışla ve karşılıklı saygıyla ele alınması gerektiği, hem dinî hem akademik çevrelerde sıkça vurgulanır.

Q: Burak Duvarı neden bu adla anılır? ## Müslüman geleneğe göre Peygamberimiz miraç gecesi Burak’ı bu bölgede bağlamıştır. Bağlandığı noktanın tam yeri konusunda farklı yorumlar vardır.
Q: Ağlama Duvarı ile Burak Duvarı aynı yer midir? ## Evet; aynı duvar, Müslümanlar tarafından Burak Duvarı, Yahudiler tarafından Ağlama Duvarı (Kotel) olarak anılır.
Q: Duvarın tarihî değeri nedir? ## Alt sıraları Roma dönemi istinat duvarına, üst sıraları ise sonraki İslami dönemlere aittir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 19 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Burak" ve "Kudüs" maddeleri; Müslim, Îmân (İsrâ rivayeti, Burak'ın bağlanması); Mücîrüddîn el-Uleymî, el-Üns el-celîl; Kudüs vakıf ve şer'iyye sicilleri üzerine yapılan akademik çalışmalar

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →