Kâbe’nin Bölümleri: Hacerülesved, Hatîm, Mültezem ve Altın Oluk

Kâbe’nin köşeleri, kapısı, duvarları ve çevresindeki özel yerler farklı adlarla anılır. Başlıca bölümler Hacerülesved, Rükn-i Yemânî, Mültezem, Hatîm, Altın Oluk (Mîzâbü’r-Rahme), Şâzervân ve Makām-ı İbrâhîm’dir. Tavaf ve duâ adabı bu bölümlerle ilişkilendirilir.

Kâbe’nin Dört Köşesi

Kâbe dört köşeli bir yapıdır ve her köşenin ayrı bir adı vardır:

• Rükn-i Esved (Hacerülesved köşesi): Güneydoğu köşedir, tavaf buradan başlar ve burada biter.
• Rükn-i Yemânî: Güneybatı köşesidir; tavaf sırasında eli sürmek müstehap kabul edilir.
• Rükn-i Şâmî: Kuzeybatı köşe.
• Rükn-i Irâkî: Kuzeydoğu köşe.

Rükn-i Yemânî ile Rükn-i Esved arasında okunan “Rabbenâ âtinâ fi’d-dünyâ haseneten ve fi’l-âhirati haseneten ve kınâ azâbe’n-nâr” duasının Peygamberimiz tarafından okunduğu rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Menâsik).

Hacerülesved

Hacerülesved, Kâbe’nin doğu köşesinde yerden yaklaşık bir buçuk metre yüksekte bulunan siyah taştır. Gümüş bir çerçeveyle çevrilmiştir. Tavafa başlarken öpülmesi veya işaret edilmesi sünnettir. Hakkında ayrıca ayrıntılı bir yazı bulunmaktadır; bu yazıda taşın kökeni ve rivayetleri ele alınır.

Mültezem

Hacerülesved ile Kâbe’nin kapısı arasındaki yaklaşık iki metre genişlikteki duvar kısmıdır. “Mültezem”, sarılınan yer anlamına gelir. Rivayete göre sahabeden bazıları bu bölgeye göğüslerini ve yüzlerini dayayıp dua etmiştir. Âlimler burada dua etmeyi müstehap kabul eder; fakat izdiham sebebiyle başkalarına zarar verilmemelidir.

Hatîm ve Hicr

Hatîm (Hicr), Kâbe’nin kuzeybatı tarafında yarım daire biçimli alçak bir duvarla çevrili alandır. Kureyş’in Kâbe’yi yenilerken dışarıda bıraktığı kısım olduğu ve Kâbe’nin aslî planının bir parçası sayıldığı rivayet edilir. Tavaf sırasında Hatîm’in dışından dönülmesi gerekir; çünkü bu alan Kâbe’den kabul edilir. Hatîm’de namaz kılmak, Kâbe’nin içinde namaz kılmak gibi görülür (Tirmizî, Hac).

Altın Oluk ve Şâzervân

Altın Oluk (Mîzâbü’r-Rahme), Kâbe’nin çatısındaki suyu Hatîm içine akıtan oluktur. Bugünkü olukla ilgili ilk yapılar Abbâsî ve Osmanlı dönemlerine kadar gider. Şâzervân ise Kâbe’nin duvarının dışarıya taşan taban kısmıdır; Kureyş döneminden sonra temelin korunması için yapıldığı söylenir.

Makām-ı İbrâhîm

İbrâhîm’in Kâbe’yi yükseltirken üzerine bastığı taş olduğu rivayet edilen Makām-ı İbrâhîm, Kâbe’nin doğusunda cam bir kafes içinde korunur. Tavaf sonrası iki rekât namazın bu makamın arkasında kılınması sünnettir; kalabalık nedeniyle Mescid-i Haram’ın başka yerlerinde de kılınabilir (Bakara, 2/125).

Kâbe’nin Kapısı ve Zemzem Bölgesi

Kâbe’nin kapısı yerden yaklaşık iki buçuk metre yüksektedir ve altın kaplamalı bir kapıdır. Yılda birkaç kez içeri girilmek üzere açılır. Kapıyla ilgili ayrıntılar, Kâbe’nin içi yazısında ele alınır.

Bölümlerin tarihî gelişimi için Kâbe’nin tarihi, kisve için Kâbe örtüsü ve taşın ayrıntıları için Hacerülesved maddeleri okunabilir. Aynı yapının kıble boyutu ve üç mescit hadisi için Üç Mescit Hadisi faydalıdır.

Tavafta Bu Bölümlerin Yeri

Tavaf, Hacerülesved hizasından başlar ve Kâbe soldan alınarak yedi şavt (tur) dönülür. İlk üç turda erkekler için remel (omuzları sallayarak, kısa adımlarla yürüme) sünnettir; Hacerülesved ve Rükn-i Yemânî arasında Rabbenâ duası okunur. Her turda Hacerülesved’e el sürmek ya da uzaktan işaret etmek mümkündür. Hatîm içinden geçmek ise tavafı geçersiz kılar; çünkü bu alan Kâbe’nin bir parçasıdır.

Tavaf sonunda Makām-ı İbrâhîm’in arkasında iki rekât tavaf namazı kılınır; ardından Zemzem içilir ve Safâ ile Merve arasında say yapılır. Bu sıra, Hâcer ve İbrâhîm kıssasının ibadete yansımış hâlidir. Söz konusu ibadetlerin ayrıntıları mezheplere göre farklılık gösterebilir; kesin hükümler için güvenilir ilmihal kaynaklarına başvurulmalıdır.

Kâbe’nin bölümleri, tarihî rivayetlerle de bağlantılıdır. Örneğin Mültezem’de dua edilmesi, Peygamberimiz’in sahabilere bu konuda uygulamasına dayanır. Ayrıca Kâbe’nin kuzeybatı tarafındaki Hatîm, İsmâil’in ve annesi Hâcer’in kabrinin bulunduğu yer olarak anlatılır; ancak bu rivayetin sağlam bir hadis senedi yoktur ve bu yüzden bilgi olarak değil, anlatı olarak aktarılmaktadır. Konuyla ilgili tarihî ayrıntılar için ayrıca Zemzem Kuyusu’nun tarihi okunabilir.

Tarihî Rivayetlerdeki Bölümler

Kâbe’nin bölümleri, tarih boyunca farklı adlarla ve anlatılarla anılmıştır. Ezrakî ve Fâkihî gibi erken dönem Mekke tarihçileri, Kâbe’nin ölçülerini, kapısının konumunu ve köşelerin adlarını ayrıntılı biçimde kaydetmiştir. Bu kaynaklara göre Kâbe’nin duvarları Kureyş döneminde yaklaşık on sekiz zira yüksekliğindeydi; yüksekliği Haccâc döneminde arttırılmıştır. Çatı ve iç direkler Kureyş’in yenilemesinde ahşap olarak eklenmiş, ilk yapıda çatı bulunmadığı rivayet edilmiştir.

Köşelerden Rükn-i Yemânî’nin Hz. İbrâhîm’in temeline uygun olarak durduğu, Rükn-i Şâmî ve Rükn-i Irâkî köşelerinin ise Hatîm tarafında Kureyş’in temelinden dolayı farklı bir hat izlediği aktarılır. Hacerülesved ve Rükn-i Yemânî’nin İbrâhîm’in temeli üzerinde durması nedeniyle, tavaf sırasında sadece bu iki köşeye el sürmenin sünnet olduğu belirtilir (Buhârî, Hac). Diğer iki köşe ise temelin Kureyş tarafından yapılan eklemesi nedeniyle bu özelliği taşımaz.

Q: Mültezem nedir? ## Hacerülesved ile Kâbe kapısı arasındaki duvar bölümüdür; burada dua etmek müstehap kabul edilir.
Q: Hatîm Kâbe’den sayılır mı? ## Evet. Rivayetlere göre Hatîm Kâbe’nin aslî yapısının bir parçasıdır; bu yüzden tavaf dışından yapılır.
Q: Altın Oluk ne işe yarar? ## Kâbe’nin çatısındaki yağmur suyunu Hatîm’e akıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kâbe", "Hatîm" ve "Mültezem" maddeleri; Ezrakî, Ahbâru Mekke; Buhârî, Hac; Müslim, Hac; Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac ve Umre Rehberi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →