Mina ve Cemerât: Şeytan Taşlamanın Tarihi ve Hükmü

Mina, Mekke ile Müzdelife arasında yer alan ve hacıların bayram günlerinde konakladığı vadidir. Cemerât ise Mina’daki üç taşlama yerinin adıdır. Hacılar burada “şeytan taşlama” olarak bilinen remy ibadetini yapar ve kurban keser; bu uygulamanın İbrâhîm ve İsmâil kıssasına dayandığı kabul edilir.

Mina’nın Konumu ve Önemi

Mina, Mekke’nin yaklaşık beş altı kilometre doğusunda, iki dağ arasında uzanan dar bir vadidir. Hac günlerinde çadırlarla dolan bu bölge, hacıların Arafat’tan döndükten sonra bayramın birinci, ikinci ve üçüncü günlerinde (Hanefîlere göre bazı hâllerde dördüncü gün) kaldığı yerdir. Zilhicce’nin sekizinci günü, yani Terviye günü, hacılar da Mina’ya çıkıp öğleden ertesi sabaha kadar burada kalarak Arafat’a hazırlanır. Bu uygulama Peygamberimiz’in sünnetidir.

Cemerât ve Remy

Cemerât, “küçük taşlar” anlamına gelen cemre kelimesinin çoğuludur. Mina’da üç ayrı yerde bulunur: Cemre-i Ûlâ (küçük), Cemre-i Vüstâ (orta) ve Cemre-i Akabe (büyük). Bayramın birinci günü yalnızca Cemre-i Akabe’ye yedi taş atılır. Sonraki günlerde üç cemreye de sırasıyla yedişer taş atılır. Taşlar nohut büyüklüğünde olmalıdır ve her taşla birlikte “Bismillâhi Allâhu ekber” denir. Atış zamanı ve ayrıntılar mezheplere göre bazı farklılıklar gösterir.

Peygamberimiz’in Kurban Bayramı günü Cemre-i Akabe’yi attığı, ardından kurban kestiği, saçını tıraş ettirdiği ve tavaf-ı ziyaret için Mekke’ye gittiği Câbir hadisinde bildirilir. Bu sıra, haccın düzenini belirler: taşlama, kurban, tıraş, tavaf.

İbrâhîm Kıssası ile Bağlantısı

Hadis kaynaklarında İbn Abbas’a dayanan bir rivayete göre İbrâhîm, oğlu İsmâil’i kurban etmek üzere götürürken şeytan ona üç kez engel olmaya çalışmış; İbrâhîm her seferinde ona taş atarak uzaklaştırmıştır. Bu anlatı Ahmed b. Hanbel ve diğer kaynaklarda geçer ve taşlama ibadetinin hatırası olarak yorumlanır. Rivayetin senedi hakkında âlimler farklı değerlendirmeler yapmıştır; bu yüzden anlatı, ibadetin amacını açıklayan tarihî bir yorum olarak aktarılır. Hac menâsikinin bu bölümü, şeytanın vesvesesine karşı kararlılığın simgesi olarak anlaşılır.

Taşlamanın Hikmeti ve Hükmü

Hanefî mezhebine göre remy vâciptir; Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise duruma göre vâcip ya da rükne yakın sayılır. Taşlamanın amacının şeytana gerçek anlamda zarar vermek değil, Allah’ın emrine boyun eğmek ve Peygamber’in sünnetine uymak olduğu belirtilir. Hz. Âişe’den rivayet edilen bir hadise göre “Beyt’in tavafı, Safâ-Merve arasındaki say ve cemreleri taşlama, Allah’ı zikretmek için konmuştur” (Ebû Dâvûd, Menâsik; Tirmizî). Bu söz, remy’in bir zikir ibadeti olduğunu gösterir.

• Kurban: Temettü ve kıran haccı yapanlar için vâciptir; ifrad yapanlar için müstehaptır.
• Tıraş: Erkekler için başı tıraş etmek ya da kısaltmak ihramdan çıkış için gereklidir.
• Vekâletle taşlama: Hasta ve engelliler, bir başkasına vekâlet vererek taşlama yaptırabilir.

Güvenlik ve Düzenleme

Cemerât, hac mevsiminin yoğun bölgelerindendir. Tarihte çeşitli izdiham olayları yaşanmış, Suudi yönetimi kapsamlı düzenlemeler yapmıştır. Günümüzde Cemerât, çok katlı köprü yapısına dönüştürülmüş ve her cemre için duvar şeklinde havuz bölgeleri kurulmuştur. Zaman aralıkları ve yön trafiği düzenlenmiş, hacılara belirli saatler verilmiştir. Bu önlemler, ibadetin güvenle ifa edilmesini amaçlar. Hacılar, taşlama için başkalarını itmeden, kendilerine uygun zamanı bekleyerek hareket etmelidir.

Haccın diğer menzilleri olan Arafat ve Cebel-i Rahme ile Müzdelife yazılarına, Mekke’deki ibadetler için Safâ ve Merve maddesine, Mekke çevresindeki tarihî mekânlar için Cebel-i Nur ve Hira ile Sevr Dağı yazılarına bakılabilir.

Mina’nın Tarihî Hatıraları

Mina, Peygamberimiz’in birçok önemli olaya sahne olan yerlerden biridir. Akabe biatlarının bir kısmı Mina yakınlarında, Akabe’de gerçekleşmiştir; Medineli ilk müslümanlar burada Peygamberimiz’e biat etmiştir. Bugün Cemre-i Akabe’nin yanında bu olayı hatırlatan bir mescit (Mescid-i Beyat) bulunur. Veda Haccı’nda Peygamberimiz Mina’da da bir hutbe okumuş, hacıların haccın esaslarını öğrenmesini sağlamıştır (Buhârî, Hac).

Mina’daki Mescid-i Hayf, birçok peygamberin namaz kıldığı rivayet edilen bir mescit olarak bilinir. Bu rivayetin senedi zayıf kabul edilmiş, ancak yine de hac ziyaretçileri tarafından uğranan bir yerdir. Mescidin büyük bir kısmı Osmanlı döneminde ve sonrasında defalarca yenilenmiştir. Mina’nın kurban kesim yerleri de Mina’nın ayrı bir bölümünde bulunur ve günümüzde modern kesimhane tesisleri aracılığıyla düzenlenir.

Kurban kesimi İbrâhîm ve İsmâil’in kıssasının canlı bir hatırasıdır. Saffât Suresi’nde İbrâhîm’in oğluna “Ben seni boğazlıyorum” dediği, oğlunun “Emrolunduğunu yap” cevabını verdiği ve Allah’ın büyük bir kurbanla onu fidyelediği anlatılır (37/102-107). Hacdaki kurban, bu teslimiyetin hatırasını yaşatır.

Q: Şeytan taşlama neden yapılır? ## Allah’ın emrine uymak ve İbrâhîm’in şeytana karşı gösterdiği direnci hatırlamak amacıyla yapılır.
Q: Kaç taş atılır? ## Bayramın birinci günü yalnızca Cemre-i Akabe’ye yedi taş atılır. Sonraki günlerde her cemreye yedişer taş atılır.
Q: Taşlama vekâletle yapılabilir mi? ## Evet. Hasta, yaşlı ve engelli hacılar, bir başkasına vekâlet vererek taşlama yaptırabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Müslim, Hac (Câbir hadisi); Ebû Dâvûd, Menâsik; Kur'an-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/203); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mina" ve "Remy" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →