Mescid-i Nebevî’nin Tarihi: Hurma Kütüklerinden Bugüne

Bu yazıda öğrenecekleriniz

İlk İnşa ve Yeri
Peygamberimiz Dönemindeki Genişletme
Halifeler ve Emevîler

Mescid-i Nebevî, Peygamberimiz’in Medine’ye hicretinin ardından inşa ettiği ilk mescittir. Hurma kütükleri direklerle ve hurma dallarıyla örtülen sade bir yapı olarak başlamış, daha sonra halifeler, sultanlar ve krallar tarafından defalarca genişletilerek bugünkü büyük mescit hâline gelmiştir.

İlk İnşa ve Yeri

Peygamberimiz, Medine’ye geldiğinde devesi Kasvâ’nın bir arsada çöktüğü, bu yerin Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin evine yakın olduğu ve arsanın iki yetime (Sehl ve Süheyl) ait bulunduğu rivayet edilir. Peygamberimiz arsayı satın almış (Buhârî, Salât), mescidin yapımına kendisi de katılmıştır. Yapı yaklaşık yetmiş zira uzunluğunda, altmış zira genişliğindeydi. Duvarları kerpiç ve taştandı, direkleri hurma gövdelerinden, çatısı ise hurma dallarıyla örtülüydü. Kıble başlangıçta Kudüs yönündeydi; sonraki dönemde Kâbe’ye çevrilmiştir.

Peygamberimiz Dönemindeki Genişletme

Hayber seferinden sonra (hicrî 7), cemaatin artması üzerine mescit genişletilmiştir. Ayrıca mescidin bir kısmında Suffe, yani fakir sahabîlerin barındığı bölüm bulunuyordu. Peygamberimiz’in eşlerinin odaları mescidin doğu tarafında sıralanıyordu. Peygamberimiz’in vefatından sonra Hz. Âişe’nin odasına defnedildiği bilinir; bu oda sonraki dönemde mescidin bir parçası olacaktır.

Halifeler ve Emevîler

Hz. Ömer döneminde (hicrî 17) mescit genişletilmiş ve zemini çakıl taşlarıyla döşenmiştir. Hz. Osman (hicrî 29) mescidi işlemeli taş ve alçıyla yeniden inşa etmiş, tavanı abanoz ağacıyla örtmüştür. Emevî halifesi Velîd b. Abdülmelik döneminde (hicrî 88-91) Medine valisi Ömer b. Abdülazîz, mescidi yeniden yaptırmıştır. Bu yeniden inşada Peygamberimiz’in eşlerinin odaları da mescide katılmış, Peygamberimiz, Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in kabirlerinin bulunduğu oda mescidin içinde kalmıştır. Bu dönemde mimaride kubbe ve mihraplar eklenmiş, Şam ve Mısır’dan getirilen sanatçılar çalıştırılmıştır.

Abbâsî ve Memlûk Dönemleri

Abbâsî halifeleri Mehdî ve diğerleri mescidi genişletmiştir. Hicrî 654 yılında çıkan yangın mescide büyük zarar vermiştir. Memlûk sultanı Kayıtbay, 886 yılında (1481) yıldırım düşmesi sonucunda yeniden çıkan yangından sonra mescidi yeniden inşa ettirmiştir. Peygamberimiz’in kabrinin üzerindeki Yeşil Kubbe’nin ilk yapısı da Memlûk döneminde ahşap olarak inşa edilmiş, daha sonra Osmanlı döneminde yenilenmiştir.

Osmanlı Dönemi

Osmanlı sultanları mescidin bakımına büyük özen göstermiştir. Kanûnî Sultan Süleyman, Sultan III. Murad ve diğerleri birçok onarım yaptırmıştır. 19. yüzyılda Sultan Abdülmecid (1848-1860) mescidi baştan inşa ettirmiş; kırmızı taşlar, ince mermerler ve Osmanlı hat sanatı eserleriyle bugünkü kısmen görülen yapıyı oluşturmuştur. Yeşil Kubbe, Sultan II. Mahmud döneminde 1818’de yeniden yapılmış ve 1837’de yeşile boyanmıştır. Osmanlı yapısı olarak bilinen bölümler, bugün Suudi genişletmeleri içinde korunan Ravza ve çevresinde görülür.

Suudi Dönemi

Suudi yönetimi 1950’lerden itibaren mescidi genişletmeye başlamış; Kral Fahd döneminde (1985-1994) büyük bir genişletme gerçekleştirilmiş, çok sayıda kubbe, minare ve katlı alanlar eklenmiştir. Yaklaşık yarım milyon kişinin aynı anda namaz kılabileceği bir alana ulaşılmıştır; ayrıca açılıp kapanabilen şemsiyeler ve klima sistemleri kurulmuştur. Bugünkü kapasite bayramlarda ve hacı mevsimlerinde daha da artmaktadır. Rakamlar kaynaklara göre farklılık gösterebilir.

Fazileti

Buhârî ve Müslim’de Peygamberimiz’in “Benim şu mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram hariç diğer mescitlerde kılınan bin namazdan daha hayırlıdır” buyurduğu bildirilir. Bu hadis, Medine’deki mescidin değerini gösterir. Üç mescit hakkındaki hadis ve ilgili hükümler Üç Mescit Hadisi yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Mescid içindeki özel bölüm için Ravza-i Mutahhara, Medine’deki diğer yapılar için Medine’deki tarihî mescitler ve Uhud Dağı ve Şehitliği, Mekke’deki tarihî yerler için Mekke’de görülmesi gereken yerler ve Cennetü’l-Muallâ yazılarına bakılabilir.

Mescidin Toplumsal ve İlmî İşlevi

Mescid-i Nebevî, yalnızca namaz kılınan bir yer olarak değil, İslam toplumunun ilk karar merkezi, meclisi ve okulu olarak da hizmet vermiştir. Peygamberimiz elçileri burada kabul etmiş, mahkeme işlerine burada bakmış, savaş kararlarını burada istişare ederek almıştır. Suffe bölümünde yoksul sahabîler barınmış, Kur’an ve ilim öğrenmişlerdir; Ebû Hüreyre bunlar arasında anılır. Bu özellikleriyle mescit, İslam’ın eğitim ve sosyal yardım kurumlarının erken bir örneğidir.

Mescidin minberi, Peygamberimiz’in Cuma hutbelerini okuduğu ahşap bir kürsüdür ve üç basamaktan oluşur. Önceleri bir hurma kütüğüne dayanarak hutbe okuyan Peygamberimiz’in minber yapılınca kütüğün hasretle inlediği ve Peygamberimiz’in onu kucaklayarak sakinleştirdiği rivayeti Buhârî’de geçer. Bu olay “Hannâne direği” mucizesi olarak bilinir ve ayrıca ele alınmıştır. Minberin yeri bugün Ravza’nın sınırlarından biridir.

Mescidin minareleri ilk dönemde yoktu; Emevî döneminde eklenmiş, zamanla sayıları artmıştır. Bugün mescidin on civarında minaresi bulunur. Osmanlı döneminde yapılan Bâbü’s-Selâm girişi ve Reyyân Kapısı gibi kapıların adları da bu tarihî süreçten kalmadır. Mescit içindeki hat levhaları, Osmanlı hattatlarının eserleridir ve bugünkü mescidin sanat değerini artırır.

Q: Mescid-i Nebevî’yi kim yaptı? ## Peygamberimiz, Hicretten sonra sahabeyle birlikte inşa etmiştir; sonraki dönemlerde halifeler ve sultanlar tarafından genişletilmiştir.
Q: Yeşil Kubbe ne zaman yapıldı? ## İlk kubbe Memlûk döneminde yapıldı; bugünkü yapı Osmanlı sultanı II. Mahmud döneminde 1818’de yenilenmiş ve sonra yeşile boyanmıştır.
Q: Mescid-i Nebevî’de namazın fazileti nedir? ## Hadise göre burada kılınan bir namaz, Mescid-i Haram hariç diğer mescitlerde kılınan bin namazdan daha hayırlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 14 Haziran 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Salât ve Menâkıbü'l-ensâr (mescidin inşası); İbn Hişâm, es-Sîre; Semhûdî, Vefâü'l-vefâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mescid-i Nebevî" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →