Kubbetü’s-Sahra: Kaya Kubbesi’nin Tarihi ve Mimarisi

Kubbetü’s-Sahra, Kudüs’teki Harem-i Şerif’te bulunan sekizgen planlı, altın kubbeli İslam yapısıdır. Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervân tarafından 691-692 yıllarında yaptırılmıştır. İçinde, Müslümanların “Sahre-i Mü’azzeze” dediği kutsal kaya bulunur. Yapı bir mescit değil, kaya üzerine inşa edilmiş bir mabet olarak anılır.

İnşası ve Tarihî Bağlam

İslam kaynaklarında Kubbetü’s-Sahra’nın yapımı Abdülmelik b. Mervân’a nispet edilir. İnşaat hicrî 72 (691-692) yılında tamamlanmıştır. Yapının üzerindeki kitabeler bunu doğrular. Kaynaklar, yapımın amaçlarını farklı yorumlar: Bir görüşe göre bu yapı, Kudüs’ün Bizans’ın Kutsal Kabir Kilisesi karşısında Müslümanlar için önemli bir sembole dönüştürülmesini amaçlamış; diğer bir görüşe göre ise Mirâc hatırasını canlandırmak için yapılmıştır. Çok eski dönemlerde bu alanda Süleyman Mâbedi’nin bulunduğu kabul edilir; bu hususlar tarihî araştırma konusudur.

Mimari Özellikler

Yapı, sekizgen bir gövde üzerinde, çevresi ahşap kasnaklı bir kubbeyle örtülü, merkezi planlı bir mimariye sahiptir. İçeride iki halka hâlinde mermer sütunlar ve dört ayak, kubbeyi taşır. Yapının dış yüzeyi Osmanlı döneminde Kanûnî tarafından yenilenmiş, çini kaplamalarla bezenmiştir. Kubbe, tarihte kurşunla kaplanmış, daha sonra alüminyum ve 1990’lı yıllarda altın kaplamalı levhalarla yenilenmiştir. Bu yenileme, kubbenin bugünkü parlak görünümünü doğurmuştur. İç yüzeylerde altın yaldız, mozaik ve Kur’an ayetleri yazılıdır. Özellikle İsrâ Suresi ve İhlâs Suresi gibi bölümlerle tevhid vurgusu yapılan yazılar yer alır.

Sahre-i Mü’azzeze

Yapının ortasında, kayalık bir çıkıntı bulunur. Bu kaya İslam geleneğinde, Peygamberimiz’in miraç yolculuğunda göğe yükseldiği yer olarak anılır. Bu rivayetin kuvvetli bir hadis senedi bulunmamaktadır; hadis kitaplarında miracın Mescid-i Aksâ ile ilişkisi bildirilir, ancak “Sahre”den çıkıldığına dair açık bir delil yoktur. Bazı Müslüman âlimler, kayaya ilişkin dinî değerin tarihî ve kültürel hatıradan geldiğini belirtir. Kayanın altında “Bi’ru’l-Ervâh” (Ruhlar Kuyusu) adı verilen bir mağara bulunur. Bu mağara hakkında anlatılan bilgiler halk anlatılarına dayanır.

Osmanlı Dönemi ve Onarımlar

Osmanlı sultanları Kubbetü’s-Sahra’ya özel bir ilgi göstermiştir. Kanûnî Sultan Süleyman döneminde (1545-1552 arası) yapının dış cephesi çinilerle kaplanmış ve bu çiniler yapının görsel kimliğinin parçası olmuştur. Daha sonraki dönemlerde çeşitli onarımlar yapılmıştır. II. Mahmud ve Abdülmecid dönemlerinde de bakım çalışmaları yürütülmüştür. 20. yüzyılda Ürdün hükümeti, yapının altın kaplama çalışmasını finanse etmiştir. Bu nedenle bugünkü görünüm, farklı dönemlerin eklemelerini bir arada taşır.

Mescid-i Aksâ ile Karıştırılması

Kubbetü’s-Sahra, sıkça Mescid-i Aksâ ile karıştırılır. Altın kubbeli yapı çoğu fotoğrafta Kudüs’ün sembolü olarak yer aldığından birçok kişi onu Mescid-i Aksâ zanneder. Oysa Mescid-i Aksâ, Harem-i Şerif’in güney kısmında yer alan gri kurşun kubbeli Kıble Camii’dir. Bu farka dair ayrıntılar Mescid-i Aksâ ile Kubbetü’s-Sahra Farkı yazısında ele alınmıştır.

Dinî ve Kültürel Önemi

• İslam mimarisinin ilk büyük anıtlarından biri: Mimari ve sanat tarihi bakımından önemlidir.
• Kudüs’ün sembolü: Şehrin ufuk çizgisinin en tanınmış unsuru.
• Dinî hatıra: Miraç ve peygamberler hatırasıyla ilişkilendirilen yer.

Yapı, Kudüs’teki diğer önemli eserlerle birlikte değerlendirilmelidir: Mescid-i Aksâ’nın tarihi, Kudüs ve Harem-i Şerif, Burak Duvarı ve Medine’de ziyaret edilecek yerler yazıları ilgili okumalardır.

Sahre ve Peygamberler Hatırası

Yahudi, Hıristiyan ve İslam geleneklerinde Kudüs’teki kayaya farklı anlamlar yüklenir. İslam âlimleri bu kayayı, Harem-i Şerif’in tarihî bir parçası olarak görür; ancak onun kendi başına bir ibadet nesnesi olmadığını, Kâbe’ye yönelmenin esas olduğunu vurgular. Hz. Ömer’in fetihten sonra bu alana geldiğinde, Kâbe’nin kıble olduğu için kayanın arkasında kalacak şekilde namaz kılmaya özen gösterdiği rivayet edilir. Bu rivayet, kayanın kutsallığının ibadet yönünü belirlemediğini gösteren bir örnek olarak anılır.

Emevî dönemi kaynaklarında Abdülmelik’in bu yapıyı Mekke’de İbnü’z-Zübeyr ile süren siyasî mücadele sırasında, hacıların Kudüs’e yönlendirilmesi için yaptırdığı yönünde bir iddia vardır. Bu iddia, birçok tarihçi tarafından eleştirilmiş ve yapının yazıtlarında yer alan tevhid ve peygamberlik vurgularının dinî bir niyet taşıdığı belirtilmiştir. Yazıtlar, Hıristiyanlık inancındaki teslis anlayışına itirazı içeren ifadelerle bilinir ve Kur’an ayetlerinin erken tarihli bilinen en eski yazılı örneklerinden bazılarını içerir.

Yapının çevresindeki mermer sütunlar ve süslemeler, Bizans ve Sasani sanat geleneklerinin etkisini yansıtırken, İslam sanatının ilk yıllarında bu iki mirasın sentezlendiğini gösterir. Bu nedenle Kubbetü’s-Sahra, hem dinî hem sanat tarihi bakımından dünyanın en çok incelenen yapılarından biridir.

Q: Kubbetü’s-Sahra’yı kim yaptırdı? ## Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervân; yapı hicrî 72 (yaklaşık 691-692) yılında tamamlanmıştır.
Q: Kubbetü’s-Sahra mescit midir? ## Bir mescit olarak değil, kutsal kaya üzerine inşa edilmiş bir anıt yapı olarak anılır; namaz kılınan mescit Kıble Camii’dir.
Q: Kubbenin altın rengi nereden gelir? ## Kubbe, 20. yüzyıl sonunda altın kaplamalı levhalarla yenilenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kubbetü's-Sahra" maddesi; Beşşârî (Makdisî), Ahsenü't-Tekâsîm; Buhârî ve Müslim (İsrâ ve Mirâc rivayetleri); Oleg Grabar, The Shape of the Holy (mimarî inceleme)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →