Hacerülesved Nedir? Cennetten İndirildiği Rivayeti ve Tarihi

Hacerülesved, “siyah taş” demektir. Kâbe’nin güneydoğu köşesinde yerden yaklaşık bir buçuk metre yüksekte bulunan, tavafın başlangıç ve bitiş noktasını belirleyen taştır. Rivayete göre cennetten indirilmiş, Peygamberimiz tarafından yerine konmuş ve tavafta öpülmesi sünnettir.

Taşın Özellikleri

Hacerülesved, günümüzde birkaç parçaya ayrılmış hâlde, gümüş bir çerçeve içinde durur. Parçaların boyutu küçüktür ve çevresi aşınmıştır. Taşın cinsi hakkında jeologlar farklı görüşler ileri sürmüştür; bazıları gök taşı, bazıları volkanik cam ya da bazalt olarak değerlendirmiştir. Kesin bir bilimsel tespit yapılamadığı için taşın malzemesi hakkındaki hükümler tahmin düzeyindedir.

Cennetten İnme Rivayeti

Tirmizî’de İbn Abbas’a dayanan bir rivayette Peygamberimiz’in “Hacerülesved cennetten indi; sütten daha beyazdı, ama Âdemoğullarının günahları onu karalttı” buyurduğu aktarılır (Tirmizî, Hac). Tirmizî bu hadisi hasen-sahih olarak değerlendirmiştir; fakat bazı hadis âlimleri senedi eleştirmiştir. Bu nedenle rivayet kabul edilmekle birlikte, taşın tek başına bir kutsiyet taşıdığı görüşüne gidilmez. İslam âlimleri taşın saygı görmesinin sebebini, Peygamberimiz’in onu öpmesi ve ibadet düzeninin bir parçası olması olarak açıklar.

Hz. Ömer’in Sözü

Buhârî’de Hz. Ömer’in Hacerülesved’i öperken şöyle dediği rivayet edilir: “Biliyorum ki sen sadece bir taşsın; ne fayda verirsin ne zarar. Eğer Peygamber’i seni öperken görmeseydim seni öpmezdim.” Bu söz, taşa herhangi bir kutsal güç atfetmenin İslam’da bulunmadığını, öpme eyleminin Peygamberimiz’in sünnetine uyma amacı taşıdığını net biçimde ifade eder. Hz. Ali’nin ise taşın faydasının kıyamet günü şahitlik etmesi olduğunu söylediği bir rivayet vardır; bu rivayetin kuvveti tartışmalıdır.

Yerine Konulması

Peygamberimiz peygamberlikten önce, Kureyş’in Kâbe’yi yenilediği sırada taşı yerine koyma anlaşmazlığında hakemlik yapmıştır. Her kabilenin temsilcisi örtüyü tutmuş, Peygamberimiz taşı bizzat yerine yerleştirmiştir. Bu olay, Peygamberimiz’in peygamberlik öncesindeki güvenilirliğinin ve adaletinin örneği olarak anlatılır.

Karmatîler Olayı

Tarihî kaynaklara göre 930 yılında Karmatîler (Bahreyn’deki bir ayrılıkçı grup) Mekke’ye saldırıp hacıları öldürmüş ve Hacerülesved’i yerinden sökerek götürmüşlerdir. Taşın yaklaşık yirmi iki yıl sonra, 951-952’de iade edildiği aktarılır. Taşın bu süreçte parçalandığı, bugünkü yapısının bunun sonucu olduğu söylenir. Tarihler ve ayrıntılar kaynaklarda küçük farklılıklarla aktarılır.

Tavafta Öpme Adabı

• İstilâm: Taşa el sürmek ve öpmek ya da elin sürüldüğü yeri öpmek.
• İşaret: İzdiham varsa uzaktan eliyle işaret edip “Bismillâhi Allâhu ekber” demek.
• Kimseye zarar vermeme: Öpme gayretiyle başkalarını itmek ve incitmek caiz değildir.

Bu adab, Peygamberimiz’in sünnetine uyma çerçevesinde değerlendirilir. Öpmek mümkün olmadığında işaretle yetinmek yeterlidir. Taş hakkındaki doğru inanç, onun bir taş olduğu, ibadetin Allah’a yapıldığı ve öpmenin sünnete bağlılık ifadesi olduğudur.

Taşın bulunduğu bağlamı görmek için Kâbe’nin bölümleri ve Kâbe’nin içi yazılarına, tavaf sonrası ibadetler için Zemzem Kuyusu ve Safâ ve Merve maddelerine, çevredeki yapı için Mescid-i Haram’ın tarihi ve kisve yazılarına bakılabilir.

Hacerülesved Hakkında Yaygın Yanlışlar

Halk arasında Hacerülesved’in “ak olarak indiği, günahlar yüzünden karardığı”, “kıyamet günü gözleri ve dili olacağı” gibi anlatılar yaygındır. Bunların bir kısmı hadis kitaplarında rivayet edilmiştir; Tirmizî ve İbn Mâce’de bulunan rivayetlerde Peygamberimiz’in taşın kıyamette gören gözleri ve konuşan dili olacağını, kendisini hak ile öpenler lehine şahitlik edeceğini söylediği geçer. Hadis âlimleri bu rivayetlerin bazılarının senedini zayıf bulmuştur. Dolayısıyla bu bilgiler iman esası olarak sunulmamalı, rivayet ve fazilet bağlamında dikkatle aktarılmalıdır.

Taşın şifa ya da bereket kaynağı olduğuna dair anlayışlar da meşru dinî temele dayanmaz. İslam akaidinde fayda ve zarar yalnızca Allah’tandır. Bu yüzden taşa sürünüp bir şey dilemek, onu bir tılsım gibi görmek ya da öpülmediği için ibadetin eksik sayılması doğru değildir. Tavafın sıhhati için taşı öpmek şart değildir.

Taşın boyutu, rengi ve parçaları hakkında seyyahlar farklı tasvirler yapmıştır. Osmanlı seyyahlarından Evliya Çelebi gibi isimler de Hacerülesved’i anlatmıştır. Ancak güvenilir bilimsel tespitler, taşa yakından erişim olmadığı için sınırlı kalır; bu nedenle taşın tam ölçüsü ve yapısı kesin biçimde bilinmemektedir. Bu konuda en güvenilir bilgiler, çerçevesi dışında kalan görünür parçalara dair tarihî tasvirlerdir.

Q: Hacerülesved gerçekten cennetten mi geldi? ## Tirmizî’de bu yönde bir rivayet vardır; hadis âlimleri senedi konusunda farklı değerlendirmeler yapmıştır. İnanç esası olarak değil, rivayet olarak aktarılır.
Q: Hacerülesved öpülmek zorunda mı? ## Hayır. Öpmek sünnettir; mümkün değilse işaret etmek yeterlidir.
Q: Hacerülesved neden parçalanmıştır? ## Tarihî kaynaklara göre Karmatîler’in götürmesi, taşıma ve çeşitli saldırılar sırasında parçalanmıştır. Ayrıntılar rivayetlere göre değişir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 7 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Hac (Hz. Ömer'in Hacerülesved'i öpmesi); Tirmizî, Hac; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hacerülesved" maddesi; Ezrakî, Ahbâru Mekke

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →