Kâbe’nin Tarihi: Âdem’den Günümüze İnşa ve Tamirleri

Kâbe, Mekke’de Mescid-i Haram’ın ortasında bulunan, müslümanların namazda yöneldiği kutsal yapıdır. İslam kaynaklarına göre İbrâhîm ve oğlu İsmâil tarafından yükseltilmiş, daha sonra Cürhüm, Kureyş, İbnü’z-Zübeyr, Haccâc ve Osmanlılar döneminde onarılmış ve yeniden inşa edilmiştir.

İlk İnşa Meselesi

Âl-i İmrân Suresi’nin 96. ayeti, insanlar için kurulan ilk evin Mekke’deki mübarek ev olduğunu bildirir. İbn Abbas ve diğer bazı müfessirlerden aktarılan rivayetlere göre Kâbe’nin ilk temelleri Âdem tarafından atılmış, Nûh Tufanı’nda yıkılmış, sonra İbrâhîm tarafından yenilenmiştir. Bu anlatılar sağlam hadis delili taşımaz; bunun yanında Kur’an, yenilenme olayını açık biçimde İbrâhîm ve İsmâil’e nisbet eder: “Hani İbrâhîm, İsmâil ile birlikte Beytullah’ın temellerini yükseltiyordu” (2/127).

İbrâhîm ve İsmâil Dönemi

Rivayetlere göre İbrâhîm duvarları yükseltirken, İsmâil taş taşıyordu. Bir taş (Makām-ı İbrâhîm), yüksek yerlere çıkarken üzerine basılan taş olarak anlatılır. Kâbe’nin ölçülerine dair kesin bilgiler tarihî kaynaklarda yer alır ancak değişiktir; yüksekliği yaklaşık dokuz zira (kol) olduğu, çatısının bulunmadığı, kapısının yerden yüksek olmadığı gibi rivayetler aktarılır. Hacerülesved’in köşeye yerleştirildiği de anlatılır.

Cürhüm, Amâlika ve Kusay

İsmâil’den sonra Kâbe’nin bakımı Cürhüm kabilesine, sonra Huzâa kabilesine, ardından Kureyş’in atası Kusay b. Kilâb’a geçmiştir. Kusay, Mekke’de yönetimi toplayan ve Dârü’n-Nedve’yi kuran kişidir. Bu dönemde Kâbe’nin etrafı putlarla dolmuş, hac ve tavaf şirk uygulamalarıyla karışmıştır. Bu anlatılar siyer ve Ezrakî gibi tarih kitaplarında bulunur.

Kureyş’in Yeniden İnşası

Peygamberimiz’in yaklaşık otuz beş yaşlarında olduğu sırada, sel baskınları ve yangın nedeniyle hasar gören Kâbe, Kureyş tarafından yeniden inşa edilmiştir. Hacerülesved’in yerine konması konusunda çıkan anlaşmazlık, Peygamberimiz’in hakemliğiyle çözülmüştür: Bir örtüye taşı koymuş, her kabileden bir kişi örtünün kenarından tutmuş, taşı Peygamberimiz yerine koymuştur. Kureyş, helal kazancını yetersiz bulduğu için temelin bir kısmını dışarıda bırakmıştır; bu bölüm Hatîm olarak bilinir. Kapı da yerden yüksek yapılmıştır.

Peygamberimiz’in Hz. Âişe’ye, kavmi yeni Müslüman olmasaydı Kâbe’yi İbrâhîm’in temelleri üzerine yeniden inşa edeceğini söylediği rivayet edilir (Buhârî; Müslim). Bu hadis, Kâbe’nin bugünkü şekliyle ilişkili tartışmalarda sıkça anılır.

İbnü’z-Zübeyr, Haccâc ve Sonrası

Emevî döneminde Mekke kuşatması sırasında Kâbe hasar görünce, Abdullah b. Zübeyr yapıyı hadisteki arzuya uygun olarak yeniden inşa etmiş, Hatîm’i içine alıp iki kapı koymuştur. Daha sonra Haccâc b. Yûsuf, Abdülmelik b. Mervân’ın emriyle Kâbe’yi Kureyş dönemindeki planına döndürmüştür. Abbâsî halifesi Hârûnürreşîd ve Mehdî’nin Mâlik b. Enes’e Kâbe’yi İbnü’z-Zübeyr’in şekline çevirme konusunda danıştığında, Mâlik’in bunun Kâbe’nin sürekli değiştirilmesine yol açacağı için uygun olmadığını söylediği rivayet edilir. Bu yüzden bugünkü yapı Haccâc dönemindeki planı korur.

Daha sonra Memlûk ve Osmanlı dönemlerinde de tamirat yapılmıştır. Özellikle 1630’daki sel baskınından sonra IV. Murad döneminde Kâbe’nin duvarları yeniden yapılmış; günümüzdeki mimari büyük ölçüde bu onarıma dayanır. 1996’da Suudi yönetimi tarafından yapılan restorasyon, çatı ve iç yapıyı yenilemiştir.

Kâbe’nin Mimari Özeti

• Yükseklik: Yaklaşık 13-14 metre.
• Taban ölçüleri: Yaklaşık 11 x 12-13 metre; ölçüler kaynaklara göre değişebilir.
• Malzeme: Mekke dağlarından çıkarılan gri taşlar.

Kâbe’nin her bölümü ayrıca ele alınmıştır: Kâbe’nin bölümleri, kisve ve iç mekân yazıları ile Kâbe’nin kıble özelliğiyle ilgili Mescid-i Kıbleteyn ve Üç Mescit Hadisi maddeleri okunabilir.

Kâbe’nin Kıble Oluşu ve Önemi

Müslümanlar, Hicretten yaklaşık on altı ya da on yedi ay sonra kıble Kudüs’ten Kâbe’ye çevrilene kadar Mescid-i Aksâ’ya yönelerek namaz kılmıştır. Bu olay Bakara Suresi’nde “Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir” ayetiyle bildirilir (2/144). Böylece Kâbe, ümmetin birliğini sembolize eden ortak bir yön olmuştur. Kıblenin değişimi, Mescid-i Kıbleteyn yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Fetih günü Peygamberimiz Kâbe’yi putlardan temizlemiş, çevresindeki üç yüz altmış kadar putu devirmiş ve “Hak geldi, batıl yok oldu” ayetini okumuştur (İsrâ, 17/81). Ardından Kâbe’nin anahtarını yeniden Osman b. Talha’ya teslim etmiştir. Bu olay, Kâbe’nin hizmetlerinin ehline emanet edilmesi ilkesinin örneği olarak anlatılır.

Kâbe’nin etrafındaki Mescid-i Haram’ın genişlemesi, hacıların sayısının artmasıyla aşamalı olarak gerçekleşmiştir. Hz. Ömer döneminde çevresindeki evler satın alınarak alan genişletilmiş, Hz. Osman döneminde yeniden genişletilmiştir. Abbâsîler, Osmanlılar ve Suudi yönetimi de ayrı ayrı büyük çaplı genişletmeler yaptırmıştır. Ayrıntılar Mescid-i Haram’ın tarihi yazısında bulunur.

Q: Kâbe’yi kim yaptı? ## Kur’an, İbrâhîm ve İsmâil’in temelleri yükselttiğini bildirir. Daha önceki inşa anlatıları rivayet niteliğindedir.
Q: Kâbe kaç kez yeniden yapıldı? ## Kesin sayı yoktur; Cürhüm, Kureyş, İbnü’z-Zübeyr, Haccâc ve Osmanlı dönemlerinde önemli yenilemeler yapılmıştır.
Q: Kureyş neden Hatîm’i dışarıda bıraktı? ## Rivayetlere göre helal para yetmediği için temelin bir kısmı yapıya dahil edilmemiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Bakara Suresi (2/125-127) ve Âl-i İmrân Suresi (3/96); Ezrakî, Ahbâru Mekke; İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kâbe" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →