Zemzem Kuyusu: Tarihi, Abdülmuttalib’in Kazısı ve Fazileti

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kuyunun Kaynağı
Cürhüm'ün Gömmesi
Abdülmuttalib'in Yeniden Kazması

Zemzem, Mekke’de Kâbe’nin yaklaşık yirmi metre güneydoğusunda bulunan kuyudur. İslam kaynaklarına göre Hz. Hâcer ve İsmâil için kaynayan bu su, Cürhüm tarafından örtüldükten sonra Peygamberimiz’in dedesi Abdülmuttalib tarafından yeniden bulunmuş ve hacılara hizmet vermeye devam etmiştir.

Kuyunun Kaynağı

Hz. Hâcer ve oğlu İsmâil’in hikâyesi, zemzemin kökenini açıklar. Rivayete göre melek ya da Cebrâil’in kanadıyla yere vurmasıyla su çıkmıştır; Hâcer suyun akışını sınırlamak için etrafını toprakla çevirmiş ve “zemî, zemî” (dur, dur) demiştir. Zemzem adının bu olaydan ya da suyun çokluğunu belirten bir sözcükten geldiği söylenir. Ayrıntılar için Hz. Hâcer ve Zemzem’in çıkışı yazısına bakılabilir.

Cürhüm’ün Gömmesi

Tarih kaynaklarında, Cürhüm kabilesi Mekke’den çıkarılırken kuyuyu toprakla doldurup izini kaybettirdiği, bu sırada Kâbe’ye ait bazı değerli eşyaları (kılıçlar, zırhlar, altın ceylan heykelleri) kuyuya gömdüğü anlatılır. Bu rivayet, Abdülmuttalib’in bulduğu eşyalarla ilişkilendirilir. Kuyunun uzun süre kapalı kalması ve kaybolması, Mekkelilerin su ihtiyacını diğer kuyularla karşılamasına yol açmıştır.

Abdülmuttalib’in Yeniden Kazması

İbn Hişâm’ın aktardığına göre Abdülmuttalib bir rüyada tekrar tekrar zemzemi kazması emredilmiş ve kuyunun yerinin işaret edildiği anlatılmıştır. Oğlu Hâris ile birlikte kazmaya başlamış, Kureyş’in karşı çıkmasına rağmen devam etmiş ve sonunda kuyunun taş duvarını bulmuştur. Kazıda altın ceylanlar ve kılıçlar çıkmış; Abdülmuttalib bunlardan Kâbe kapısına altın levha yaptırmıştır. Bu hadise, Abdülmuttalib’in Mekke’deki saygınlığını artırmış ve zemzem hizmeti (sikâye) ona ve onun ailesine geçmiştir. Bu rivayetin ayrıntılarında kaynaklara göre farklılıklar vardır.

Hadislerde Zemzemin Fazileti

Müslim’de, Ebû Zer’in Mekke’de bir ay zemzemden başka yiyecek bulamadığı hâlde zayıf düşmediğini, Peygamberimiz’in “O mübarek bir sudur, doyurucu bir yiyecektir” buyurduğunu aktaran hadis yer alır. Başka rivayetlerde “Zemzem suyu, içildiği niyet içindir” ifadesi geçer (İbn Mâce, Menâsik); bu rivayetin senedi hakkında hadis âlimleri farklı hükümler vermiştir. Bu yüzden suyu içerken dilek tutmak mümkündür, ancak bunun yalnızca zayıf bir rivayete dayandığı bilinmelidir.

Peygamberimiz’in hacda zemzemden içtiği, bazı rivayetlere göre ayakta içtiği ve ardından Safâ ile Merve arasında say yapmaya gittiği anlatılır. Bu uygulama, hacda zemzem içmenin sünnet kabul edilmesine dayanak olmuştur.

Bugünkü Durumu

Zemzem kuyusu yaklaşık otuz metre derinliktedir ve saniyede onlarca litre su verdiği bildirilir. Önceleri Mescid-i Haram’ın içinde Kâbe’nin yakınında yer alırdı; tavaf alanını genişletmek için üzeri kapatılmış, suya erişim alt katlardan ve özel çeşmelerden sağlanır hâle gelmiştir. Su bugün Mescid-i Haram’da ve Mescid-i Nebevî’de hacılara ve ziyaretçilere dağıtılır. Kuyunun yeri ve su kaynağı hakkındaki bilimsel çalışmalar, suyun yüksek mineral içeriği olduğunu belirtse de sağlık ve şifa iddiaları konusunda kesin tıbbi bir hüküm bulunmaz.

Edep: Zemzem içerken kıbleye dönmek, bismillâh demek ve doyuncaya kadar içmek tavsiye edilir.
Taşıma: Suyun hacılar tarafından ülkelerine götürülmesi sünnete uygun bir tutumdur; Hz. Âişe’nin zemzem taşıdığı rivayet edilir.

İlgili okumalar için Mescid-i Haram’ın tarihi, Safâ ve Merve, Hacerülesved, Kâbe’nin içi ve Arafat maddeleri önerilir.

Sikâye Görevi ve Mekke Toplumu

Cahiliye döneminde Kâbe’ye ait hizmetler Kureyş içinde paylaşılmıştı: hicâbe (kapıcılık), livâ (sancak), dârü’n-nedve (meclis) ve sikâye (hacılara su verme). Sikâye, zemzemin bulunmasından sonra Abdülmuttalib’in ailesine geçmiş, daha sonra Peygamberimiz’in amcası Abbas’a intikal etmiştir. Fetih günü Peygamberimiz, Kâbe’nin anahtarını Osman b. Talha’ya bırakmış, sikâye görevini ise Abbas’ın elinde tutmuştur. Bu uygulama, hacılara su vermenin Mekke’de itibarlı bir hizmet olduğunu gösterir.

Peygamberimiz’in Veda Haccı’nda Abdülmuttalib oğullarına zemzem hizmetinde bulunurken “Çekin, siz hayır üzeresiniz; insanlar sizi yenmeseydi ben de sizinle birlikte çekerdim” dediği ve onların getirdiği suyu içtiği rivayet edilir (Müslim, Hac). Bu rivayet, zemzem hizmetinin ibadet çerçevesinde değerini ve sünnete dayandığını gösterir.

İslam tarihinde zemzem kuyusunun etrafında çeşitli yapılar inşa edilmiş, Osmanlı döneminde kuyuya bir kubbe yapılmıştır. Modern dönemde ise suyun hijyen ve dağıtım düzeni geliştirilmiş, Medine ve Mekke’ye bağlı özel tesislerle hacılara şişelerle ve dağıtım noktalarında ücretsiz sunulur hâle gelmiştir. Böylece Hâcer’in arayışıyla başlayan bu su, bin yıllar sonra bile milyonlarca kişiye hizmet etmektedir.

Q: Zemzem kuyusunu kim buldu? ## Kaynaklara göre Hz. Hâcer için çıkmış, Cürhüm tarafından örtülmüş, Abdülmuttalib tarafından yeniden kazılmıştır.
Q: Zemzem suyu neden mübarek sayılır? ## Hadislerde “mübarek ve doyurucu” olarak nitelendiği için; ayrıca peygamberimizin ve ashabının uygulamasına dayanarak.
Q: Zemzem içerken dilek tutulur mu? ## “İçildiği niyet içindir” rivayeti zayıf kabul edildiğinden dilek tutmak serbesttir, ancak bunun bir delili yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 11 Haziran 2026 · Kaynaklar: İbn Hişâm, es-Sîre (Abdülmuttalib'in zemzemi kazması); Müslim, Fezâilü's-sahâbe (Ebû Zer hadisi); Buhârî, Enbiyâ; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Zemzem" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →