Mescid-i Aksâ’nın Tarihi: İlk Kıble ve Kutsal Mekân

Mescid-i Aksâ, Kudüs’te bulunan ve Müslümanların ilk kıblesi olan mescittir. Kur’an’da İsrâ Suresi’nin ilk ayetinde zikredilir; Peygamberimiz’in miraç yolculuğunun Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksâ’ya uzanan bölümü bu mescitte gerçekleşmiştir. Mescit, İslam’ın üç kutsal mescidinden biri kabul edilir.

Kur’an ve Hadislerdeki Yeri

İsrâ Suresi’nin ilk ayeti şöyledir: “Kulunu bir gece, kendisine âyetlerimizden bir kısmını göstermek için, Mescid-i Haram’dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ’ya götüren Allah’ın şanı yücedir.” Buhârî ve Müslim’de Ebû Zer’den gelen rivayette, yeryüzünde ilk kurulan mescidin sorulduğu, Peygamberimiz’in “Mescid-i Haram” cevabını verdiği, ardından hangisi diye sorulunca “Mescid-i Aksâ” buyurduğu ve aralarındaki sürenin kırk yıl olduğu belirtilir. Bu rivayet, mescidin kuruluşunun çok eskiye dayandığını gösterir. Rivayetin kırk yıl sayısı hakkında tarihî açıklamalarda farklı yorumlar yapılmıştır.

İlk Kıble

Peygamberimiz hicretten sonra yaklaşık on altı ya da on yedi ay Kudüs’e (Mescid-i Aksâ’ya) yönelerek namaz kılmıştır. Kıblenin Kâbe’ye çevrilmesi Bakara Suresi’nde bildirilmiştir (2/144). Bu nedenle Mescid-i Aksâ, “ilk kıble” olarak anılır. Kıble değişimi, Mescid-i Kıbleteyn yazısında ele alınmıştır.

Hz. Ömer’in Fethi

Kudüs, hicrî 15 veya 16 (636-637) yılında Hz. Ömer döneminde barış yoluyla Müslümanların eline geçmiştir. Şehrin Bizans patriği Sophronios, kenti ancak halifenin bizzat gelerek teslim almasını şart koşmuş; Hz. Ömer şehre gelmiş, halka can ve mal güvenliği veren bir ahidname (Eliya Ahdnamesi) imzalamıştır. Bu ahidnamenin metni Taberî’de aktarılır. Hz. Ömer, Haram bölgesinde bulunan çöplüklerin temizlenmesini istemiş ve kıble tarafında bir mescit yaptırmıştır. İlk yapı ahşap ve sade biçimdeydi.

Emevî Dönemi

Emevî halifesi Abdülmelik b. Mervân, 691-692 yıllarında Kubbetü’s-Sahra’yı inşa ettirmiş; oğlu Velîd’in (705-715 arası) bugünkü Mescid-i Aksâ’nın (Kıble Camii) ana yapısını tamamlattığı kabul edilir. Zaman içinde depremler binayı yıkmış, Abbâsîler ve Fâtımîler dönemlerinde yeniden yapılmış ve küçültülmüştür.

Haçlı Dönemi ve Selâhaddîn

1099’da Haçlılar Kudüs’ü ele geçirdiğinde mescit, Tapınak Şövalyeleri tarafından kullanılmış; bir bölümü kiliseye ve depoya dönüştürülmüştür. 1187’de Selâhaddîn Eyyûbî Kudüs’ü geri aldığında yapı temizlenmiş, yeniden mescit olarak düzenlenmiştir. Nûreddîn Zengî’nin yaptırdığı ahşap minberin buraya yerleştirildiği anlatılır; bu minber 1969 yangınında yanmıştır.

Osmanlı Dönemi

Yavuz Sultan Selim 1517’de Kudüs’ü Osmanlı topraklarına kattıktan sonra şehrin hizmeti Osmanlı sultanlarına geçmiştir. Kanûnî Sultan Süleyman döneminde surlar yenilenmiş, mescit ve çevresinde sebiller ve çeşmeler yaptırılmıştır. Osmanlı sultanları, Kubbetü’s-Sahra’ya çini kaplama ve mescit onarımları yaptırmıştır. Osmanlı dönemi, Kudüs’ün Harem-i Şerif’inin korunduğu ve vakıflarla desteklendiği bir dönem olarak anılır.

Bugünkü Yapı ve Adlandırma

Bugün Mescid-i Aksâ denildiğinde hem Kıble Camii’ni hem de Harem-i Şerif’in tamamını (yaklaşık 144 dönümlük alan) ifade eden iki kullanım vardır. Bu konunun ayrıntıları Mescid-i Aksâ ile Kubbetü’s-Sahra Farkı yazısında ele alınmıştır. 1969’da Mescid-i Aksâ’da çıkan yangın, minberi ve bazı bölümleri tahrip etmiştir; sonraki dönemde yenileme çalışmaları yapılmıştır. Alanın yönetimi ve ziyaret düzeni siyasi ve hukuki tartışmalara konu olduğundan bu yazıda yalnızca dinî ve tarihî boyuta odaklanılmıştır.

İslam Düşüncesindeki Önemi

• Üç mescit: Hadislerde fazileti nedeniyle üzerine yolculuk edilebilecek üç mescitten biridir.
• Mirac: Peygamberimiz burada peygamberlere imamlık yapmıştır (Müslim, Îmân).
• İlk kıble: İslam’ın ilk yönelişinin sembolüdür.

İlgili yazılar: Kubbetü’s-Sahra, Kudüs ve Harem-i Şerif, Medine’de ziyaret edilecek yerler ve Uhud Dağı.

Mescid-i Aksâ ve Peygamberler

İslam kaynaklarında Mescid-i Aksâ’nın Süleyman Peygamber döneminde yeniden inşa edildiği anlatılır. Nesâî ve İbn Mâce’de Süleyman’ın bu mescidi yaparken Allah’tan üç şey istediği, bunlardan ikisinin verildiği, üçüncüsünün de umulduğu şeklinde bir rivayet vardır; bu rivayetin yorumu konusunda hadis âlimlerinin değerlendirmeleri farklıdır. Çevredeki bölgenin birçok peygamberin yaşadığı ve gömüldüğü yer olması, Kur’an’daki “çevresini mübarek kıldığımız” ifadesinin yorumlanmasında esas alınmıştır. İbrâhîm, Lût, İshâk, Yakub, Dâvûd, Süleyman, Zekeriyyâ, Yahyâ ve Îsâ gibi peygamberlerin bu coğrafyayla ilişkisi, kaynaklarda anlatılır.

Kudüs, Yahudilik ve Hıristiyanlık için de kutsal bir şehirdir. Bu üç dinin bağlıları arasında kutsal mekânlara ilişkin ortak hatıralar ve tartışmalar tarih boyunca olmuştur. İslam geleneği, Kudüs’ü İbrâhîmî ortak mirasın bir parçası olarak görür ve Hz. Ömer’in verdiği ahidname gibi örnekleri, farklı inançlara saygı ilkesinin tarihî dayanağı olarak anar. Bu nedenle Mescid-i Aksâ’yı anlatırken hem Müslümanların bağlılığını hem de şehrin çok kimlikli tarihini hatırlamak gerekir.

Kudüs’ün fethine dair bir hadis olarak, Peygamberimiz’in Tebük Seferi öncesi kıyametin altı alametini sayarken ikincisi olarak Beytü’l-Makdis’in fethini zikrettiği rivayet edilir (Buhârî, Cizye). Bu rivayet, şehrin fethinin erken dönemden beri önemsendiğini gösterir.

Q: Mescid-i Aksâ’yı kim yaptırdı? ## İlk kuruluşu çok eskiye dayanır; İslam döneminde Hz. Ömer ilk mescidi, Emevîler ise bugünkü ana yapıyı inşa ettirmiştir.
Q: İlk kıble neresiydi? ## Mescid-i Aksâ’dır; hicretten yaklaşık on altı veya on yedi ay sonra kıble Kâbe’ye çevrilmiştir.
Q: Mescid-i Aksâ neden önemlidir? ## Kur’an’da zikredilmesi, ilk kıble olması ve miracın bir durağı olması nedeniyle İslam’ın üç kutsal mescidinden biri kabul edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 28 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, İsrâ Suresi (17/1); Buhârî, Salât ve Enbiyâ; Müslim, Îmân ve Mesâcid; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mescid-i Aksâ" ve "Kudüs" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →