Medine’deki Tarihî Mescitler: Kıbleteyn, Cuma, Gamâme

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Kubâ Mescidi
Mescid-i Kıbleteyn
Mescid-i Cuma

Medine’de Peygamberimiz’in namaz kıldığı ya da önemli olaylara sahne olduğu rivayet edilen birçok tarihî mescit bulunur. Bunların başında Kubâ Mescidi, Mescid-i Kıbleteyn, Mescid-i Cuma ve Gamâme Mescidi gelir. Bunlar, hem İslam’ın ilk dönemini hem de hicret sonrasının toplumsal hayatını yansıtır.

Kubâ Mescidi

Kubâ, Medine’nin güneyinde yer alan bir yerleşim yeridir. Peygamberimiz hicret sırasında Medine’ye varmadan önce Kubâ’da yaklaşık dört gün kalmış ve burada İslam’ın ilk mescidini inşa etmiştir. Tevbe Suresi’nin 108. ayetinde “Takvâ üzerine temelleri atılmış mescit, içinde namaz kılmanıza daha lâyıktır” buyrulur; müfessirlerin çoğu bu ifadeden Kubâ Mescidi’nin kastedildiğini söyler, bazıları ise Mescid-i Nebevî’yi kastedildiğini söylemiştir. Tirmizî ve İbn Mâce’de “Kim evinde abdest alıp Kubâ Mescidi’ne gelip orada namaz kılarsa umre sevabı alır” anlamında bir hadis geçer; Tirmizî bu hadisi hasen olarak değerlendirmiştir. Peygamberimiz her hafta Kubâ’ya gidip namaz kıldığı da bildirilir (Buhârî, Fezâilü’l-Medîne).

Mescid-i Kıbleteyn

“İki kıbleli mescit” anlamına gelen bu yapı, kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye çevrildiği yerdir. Berâ b. Âzib’in Buhârî’deki rivayetine göre, Peygamberimiz Medine’ye geldikten sonra on altı ya da on yedi ay Kudüs’e doğru namaz kılmış; sonra kıble Kâbe’ye çevrilmiştir. Bakara Suresi’nin 144. ayeti bu olayı bildirir: “Yüzünü Mescid-i Haram tarafına çevir.” Rivayete göre bu ayet, Beni Selime mahallesindeki bir mescitte öğle namazı sırasında gelmiş ve cemaat namazın ortasında yön değiştirmiştir. Detaylar Mescid-i Kıbleteyn yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Mescid-i Cuma

Peygamberimiz hicret sırasında Kubâ’dan Medine’ye hareket ettiğinde, Rânûnâ vadisinde, Beni Sâlim yurdunda ilk Cuma namazını kıldırdığı rivayet edilir. Bu yerde sonradan bir mescit inşa edilmiş ve Cuma Mescidi adıyla anılmıştır. İlk Cuma hutbesinin burada okunduğu İbn İshâk’ın siyerinde aktarılır; hutbe metninin sıhhati konusunda hadis âlimleri ihtiyatlıdır.

Gamâme Mescidi

Mescid-i Nebevî’nin yakınında yer alan Gamâme Mescidi, Peygamberimiz’in bayram namazlarını kıldırdığı ve yağmur duası (istiskâ) ettiği yer olarak bilinir. “Gamâme” bulut anlamına gelir; Peygamberimiz’in burada yağmur duasının ardından bulut gelmesi nedeniyle bu isimle anıldığı söylenir. Bu isimlendirme bir rivayettir. Mescidin yakınında, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Ali adlarıyla anılan küçük mescitler de bulunur; bu adlar halifelerin burada namaz kıldığı yönündeki anlatılara dayanır.

Fetih Mescidi ve Hendek Bölgesi

Hendek Savaşı’nın yaşandığı Sel’ Dağı yamacında, “Seb’a Mesâcid” (yedi mescit) adıyla bilinen bir grup küçük mescit bulunur. Bunlardan biri Mescid-i Fetih’tir; Peygamberimiz’in Hendek sırasında burada dua ettiği ve duasının kabul edildiği rivayet edilir (Ahmed b. Hanbel; rivayetin senedi tartışmalıdır). Diğer mescitler arasında Selmân-ı Fârisî, Ebû Bekir, Ömer, Ali ve Fâtıma mescitleri anılır. Bu mescitlerin tarihî olarak bu şahıslara ait olduğuna dair kesin bilgi yoktur; adlar sonradan halk arasında yerleşmiş olabilir.

Ziyaret Adabı

Kubâ Mescidi: Hadise dayanarak ziyaret edilmesi ve namaz kılınması müstehap görülür.
Diğer mescitler: Tarihî yerler olarak görülebilir; ancak özel bir sevap beklentisiyle seyahat sünnette yoktur.
Edep: Mescitlerde başka ziyaretçileri rahatsız etmemek, yerlere ve duvarlara bir şey yazmamak.

Bu mescitleri daha geniş bir çerçevede görmek için Mescid-i Nebevî’nin tarihi, Ravza-i Mutahhara, Uhud Dağı, Medine’de ziyaret edilecek yerler ve Kudüs’teki ilk kıble için Mescid-i Aksâ’nın tarihi yazılarına bakılabilir.

Medine’nin Dinî Coğrafyası

Medine, Peygamberimiz’in “Haram” ilan ettiği bir şehirdir. Müslim’de Medine’nin “Ayr ile Sevr arasında” haram kılındığı, yani sınırlarının iki dağ arasında kaldığı bildirilir. Bu bölgede ağaç kesmek ve av hayvanlarını öldürmek yasaktır. Medine’nin tarihî mescitleri bu coğrafyanın içinde yer alır ve hicret sonrasının topluma yön veren olaylarını hatırlatır.

Medine’de bugün yer alan tarihî mescitlerin bir kısmı Osmanlı döneminde yenilenmiş, Suudi dönemi genişletmeleri sırasında ise tamamen yeniden inşa edilmiştir. Bu yüzden bugün görülen yapılar çoğunlukla Peygamberimiz dönemini yansıtan mimariden farklı, modern yapılardır. Kubâ Mescidi 1980’lerde Kral Fahd tarafından yeniden inşa edilmiş, Mescid-i Kıbleteyn de aynı dönemde yenilenmiştir. Bu nedenle ziyaretçilerin mimari tarihin değil, olayların hatırasını görmeleri beklenir.

İslam âlimleri, bu mescitlerin ziyaretinde fazla ayrıntılı ritüeller geliştirilmemesi gerektiğini belirtir. Ziyaretçinin kendi ibadetini yapması, Peygamberimiz’in uygulamalarını düşünmesi ve tarihî olayları öğrenmesi yeterlidir. Her mescit için ayrı bir dua kalıbı veya özel bir ibadet düzeni sünnette bulunmaz; bu tür kalıplar halk arasında sonradan ortaya çıkan âdetlerdir.

Q: Kubâ Mescidi’nde namaz kılmanın fazileti nedir? ## Tirmizî’de bildirilen hadise göre, abdest alıp Kubâ Mescidi’nde namaz kılan kişi umre sevabı kazanır.
Q: Kıbleteyn neden bu adı taşır? ## Cemaat namazın ortasında Kudüs yönünden Kâbe yönüne döndüğü için “iki kıbleli” anlamında bu adı almıştır.
Q: Seb’a Mesâcid nedir? ## Hendek Savaşı bölgesinde bulunan küçük mescitlerin toplu adıdır; her birinin kime ait olduğu konusunda kesin bilgi yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 30 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Buhârî, Salât ve Fezâilü'l-Medîne; Tirmizî, Salât (Kubâ Mescidi'nde namaz hadisi); İbn Hişâm, es-Sîre; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Kubâ Mescidi" ve "Kıbleteyn" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →