Amr b. Abese: Rivayet Ettiği Hadisler ve İlmî Mirası

Amr b. Abese (r.a.), Süleym kabilesinden gelen ve Mekke’de İslam’ın ilk yıllarında Müslüman olduğu anlatılan sahabîdir. Kaynaklarda yaklaşık kırk sekiz hadis rivayet ettiği belirtilir. Rivayetleri arasında namaz yasak vakitleri, gece ibadetinin faziletine dair haberler ve İslam’ın ilk yıllarına ait kişisel gözlemler önemli bir yer tutar.

Kimdir ve nasıl Müslüman olmuştur?

Amr, Cahiliye döneminde putlara tapınmanın anlamsızlığını düşünen, hakikat arayışında olan bir kişi olarak anılır. Müslim’in Sahîh’indeki rivayette kendisi, Mekke’de bir kişinin yeni bir din getirdiğini duyunca gizlice Mekke’ye gittiğini, Peygamber’in yanına varıp “Sen kimsin?” diye sorduğunu, Peygamber’in “Ben Allah’ın Peygamberiyim” cevabını verdiğini ve ona “Allah’ı birlemeni, akrabalık bağlarını gözetmeni, putları terk etmeni, yolların emniyetini sağlamanı” emrettiğini anlatır. Peygamber’in yanında o sırada Ebû Bekir ve Bilâl’in bulunduğu belirtilir.

Amr, Müslüman olduktan sonra Peygamber’e kendisinin yanında kalmak isteyip istemeyeceğini sormuş, Peygamber ise ona kabilesine dönmesini ve Peygamber’in Medine’ye hicret ettiğini duyunca gelmesini söylemiştir. Bu bilgi, Mekke döneminde baskı gören Müslümanların güvenliği ve tebliğ stratejisi açısından dikkat çeker.

Medine’ye gelişi ve sonraki hayatı

Amr, Hayber Savaşı sıralarında Medine’ye gelerek Peygamber’le buluşmuştur. Daha sonraki yıllarda Şam’a yerleştiği, Hıms bölgesinde ikamet ettiği ve hadis rivayet ettiği nakledilir. Vefat tarihi konusunda kaynaklarda farklı rivayetler vardır; bazıları Hz. Osman döneminde, bazıları sonraki yıllarda vefat ettiğini belirtir. Bu yüzden kesin bir tarih vermek yerine “yaklaşık” şeklinde ifade etmek daha uygundur.

Şam’daki hadis çevresine Hâlid b. Ma’dân, Süleym b. Âmir, Şerîh b. Ubeyd ve Ebû Selâm el-Habeşî gibi isimler Amr’ın talebeleri olarak katılmıştır. Hadis rivayetleri bu kişiler aracılığıyla Şam’dan diğer bölgelere yayılmıştır.

Namaz vakitleri hadisi

Amr b. Abese’nin en önemli rivayeti, Müslim’de geçen ve namazın yasak vakitlerini anlatan hadistir. Bu hadiste Peygamber, “Sabah namazını kıl, sonra güneş doğup yükselinceye kadar namaz kılmaktan sakın; çünkü güneş iki şeytanın boynuzu arasında doğar ve o zaman kâfirler ona secde eder” buyurur. Aynı şekilde öğle vakti gölgenin kısaldığı anda ve güneşin batışına yakın vakitte de namaz kılınmaması gerektiği belirtilir. Hadis, fıkıhta “kerahet vakitleri” bahsinin ana delillerinden biridir.

Mezhepler bu vakitlerde hangi namazların kılınabileceği konusunda farklı görüşler ortaya koyar. Hanefîler farz ve vâcib namazlarda daha esnek davranırken, Şâfiîler sebebi olan namazları kerahet vakitlerinde bile caiz görür. Bu farklılıklar hadisin lafzını anlama ve diğer hadislerle uzlaştırma yöntemlerinden kaynaklanır. Ayrıntılı bilgi için ilgili namaz ve vakitler yazılarına bakılabilir.

Gece ibadeti ve diğer rivayetleri

Amr’dan nakledilen ve Tirmizî ile Nesâî’de bulunan bir hadise göre, kulun Rabbine en yakın olduğu zaman gecenin son kısmıdır; dolayısıyla o saatte Allah’ı anan olan kişilerden olmaya çalışmak teşvik edilir. Bu rivayet gece namazı ve teheccüd ibadetinin faziletiyle ilgili bahislerde sıkça kullanılır. Ayrıca Peygamber’in “İslam nedir?” sorusuna “Yemek yedirmek ve tanıdığın tanımadığın herkese selam vermek” şeklinde cevap verdiği hadis de Amr yoluyla nakledilen rivayetler arasındadır; bu hadisin farklı sahabîler tarafından nakledildiği de bilinir.

Amr’ın rivayetlerinin ortak yönü, kısalığı ve ahlaki ağırlığıdır. Bu özellik, onun hadislerini vaaz ve hutbelerde sık kullanılan metinler haline getirmiştir. Aynı dönemdeki diğer sahabîlerden Ukbe b. Âmir ve Ebû Ümâme el-Bâhilî de Şam çevresinde etkili rivayetleriyle bilinir.

Şam hadis okulundaki yeri

Şam’da yerleşen sahabîlerin sayısı sınırlı değildi; Ebû’d-Derdâ, Ubâde b. Sâmit ve Muâz b. Cebel gibi büyük isimler bu bölgede ilim yaymıştır. Amr b. Abese, bu kadronun içinde Mekke’den gelen erken Müslümanlardan biri olarak Şam halkına İslam’ın ilk dönemine dair doğrudan bilgi aktarmıştır. Sahabe tanımı ve hadislerin yazılması yazıları, bu bilgilerin nasıl derlendiğini anlamak için yararlıdır.

Erken dönem Müslümanlar arasındaki yeri

Müslim’deki anlatıda Amr, kendisini Müslüman olduğu sırada İslam’ın dördüncü kişisi, bazı rivayetlerde ise beşinci kişisi olarak gördüğünü ifade eder. Bu ifade tarihî olarak ilk Müslümanların sıralaması bakımından tartışmalıdır; çünkü Hz. Hatice, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ali, Zeyd b. Hârise ve daha pek çok isim bu sıralamada zikredilir. Âlimler, Amr’ın bu sözünün, gördüğü ve duyduğu kişiler arasında kendisinin sayısını belirttiği şeklinde anlaşılabileceğini söyler. Bu nedenle ifade kesin bir kronolojik sıra olarak değil, bir şahsi gözlem olarak değerlendirilmelidir.

Amr’ın hadisleri Mekke’nin zor günlerine dair doğrudan şahitlik içerdiği için siyer araştırmacılarının da ilgisini çeker. Peygamber’in tebliği sırasında yaşadığı baskı, Müslümanların sayılarının azlığı ve bu ortamda Amr’a verilen öğütlerin içeriği, tebliğ metodunun erken dönemdeki sadeliğini yansıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Amr b. Abese hangi kabileden gelir?

Süleym kabilesinden gelir.

En meşhur rivayeti nedir?

Müslim’de geçen namazın kerahet vakitlerine dair hadisidir.

Kaç hadis rivayet etmiştir?

Kaynaklarda yaklaşık kırk sekiz hadis rivayet ettiği belirtilir.

Nerede yaşamıştır?

Medine’ye geldikten sonra Şam bölgesine, özellikle Hıms çevresine yerleştiği nakledilir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 13 Haziran 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Amr b. Abese" md.; Müslim, Sahîh (Müsâfirîn); Tirmizî, Sünen (Deavât); İbn Hacer, el-İsâbe fî Temyîzi's-Sahâbe

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →