Azerbaycan Türkleri Bugün: Dinî Hayat, Camiler ve Kurumlar

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Nüfus ve dağılım
Dinî yapı
Camiler ve tarihî miras

Azerbaycan Türkleri bugün Azerbaycan Cumhuriyeti’nin yaklaşık 10 milyonluk nüfusunun büyük çoğunluğunu oluşturur. Ayrıca İran’ın kuzeybatısında (Güney Azerbaycan) yaklaşık 15-20 milyon Azerbaycan Türkü yaşadığı tahmin edilir. Müslümanların yaklaşık üçte ikisi Şiî-Caferî, geri kalanı Sünnî-Şâfiî/Hanefî’dir.

Nüfus ve dağılım

Azerbaycan Cumhuriyeti nüfusu yaklaşık 10 milyondur; yaklaşık yüzde 90’ı Azerbaycan Türkü’dür. Lezgi, Rus, Ermeni (Dağlık Karabağ dışında az), Talış, Avar ve diğer topluluklar da yaşar. İran’daki Azerbaycan Türklerinin sayısı için resmî sayım yoktur; tahminler 15-25 milyon arasında değişir. Türkiye, Gürcistan, Rusya, Irak ve Avrupa’da da diaspora toplulukları vardır.

Dinî yapı

Müslümanların yaklaşık yüzde 65’i Şiî-Caferî, yüzde 35’i Sünnî’dir (oranlar kaynağa göre değişir). Azerbaycan laik bir devlettir. Kafkas Müslümanları İdaresi, Şiî ve Sünnî Müslümanların dinî işlerini koordine eden resmî kurumdur ve merkezi Bakü’dedir. Azerbaycan’ın dinî yapısında Şiî ve Sünni toplulukların bir arada yaşaması, mezhepler arası hoşgörü anlayışıyla ifade edilir. Bazı Sünni bölgeler Zaqatala, Balakan ve Kuzey’dedir.

Camiler ve tarihî miras

Bakü Heydər Əliyev Camii, Taza Pir Camii (19. yüzyıl sonu), Bibi-Heybet Camii ve Şamahı Cuma Mescidi önde gelen dinî mekânlardır. Bakü İçeri Şehir (Kız Kulesi ve Şirvanşahlar Sarayı ile birlikte) 2000’de, Gobustan Kaya Resimleri 2007’de, Şeki Tarihi Merkezi 2019’da UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır. Bu mekânlar Azerbaycan’ın kültürel zenginliğini yansıtır.

Dinî eğitim

Bakü İslam Üniversitesi ve çeşitli medreseler dinî eğitim sağlar. Bakü Devlet Üniversitesi’nde İlahiyat Fakültesi bulunur. Türkiye ile ilahiyat alanında işbirlikleri vardır. Dinî yayınlar ve vaaz faaliyetleri devlet denetimine tabidir.

Güney Azerbaycan ve diaspora

İran’ın Tebriz, Erdebil, Zencan ve Urmiye bölgelerinde yaşayan Azerbaycan Türkleri çoğunlukla Şiî-Caferî’dir; Türkçe konuşurlar. Dil hakları ve kültürel faaliyetler konusunda İran’daki uygulamalar farklı değerlendirmelere konu olur. Diasporada Türkiye, Rusya, Gürcistan ve Avrupa’da toplulukların kültürel dernekleri aktiftir.

Daha fazla

Tarihî çerçeve için Azerbaycan Türkleri Tarihi, gelenekler için Azerbaycan Türklerinde Dinî Kültür, şahsiyetler için Azerbaycan Âlimleri ve başlangıç için Azerbaycan Türkleri İslam’la Nasıl Tanıştı? yazılarına bakabilirsiniz.

Ekonomi ve enerji

Azerbaycan ekonomisi petrol ve doğal gaza dayanır. Bakü, Hazar’ın petrol sahaları ile Avrupa’nın enerji güvenliği açısından önemli bir rol oynar. Petrol gelirleri şehirlerin modernizasyonunda, Bakü Alev Kuleleri ve Heydər Əliyev Merkezi gibi büyük mimari projelerde görülür. Tarım, turizm ve el sanatları da kırsal ekonominin parçalarıdır. Kafkasya’da Azerbaycan’ın bölgesel işbirlikleri enerji ve ulaşım projeleri üzerinden yürür.

Türkiye ile ilişkiler

Türkiye ve Azerbaycan arasında dil, tarih ve din bağları son derece güçlüdür. Azerbaycan Türkçesi ile Türkiye Türkçesi karşılıklı anlaşılır düzeydedir. Ekonomik, askeri ve kültürel işbirliği kapsamlıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı ile Kafkas Müslümanları İdaresi arasında işbirliği ve karşılıklı ziyaretler yapılır. Her iki ülke arasında üniversite değişimleri, burs programları ve ortak kültür etkinlikleri sürmektedir.

Dil ve yazı

Azerbaycan’da Latin alfabesi 1991’den sonra yeniden kabul edilmiş, 2001’de tamamlanmıştır. Güney Azerbaycan’da ise Arap alfabesi kullanılır. İki Azerbaycan arasındaki alfabe farkı, edebî ve kültürel iletişimi güçleştiren bir unsurdur. Azerbaycan Türkçesi, Türkiye Türkçesiyle aynı Oğuz grubuna dahildir ve ortak edebî mirasa sahiptir (bkz. Oğuzlar Günümüzde).

Mirasın korunması ve gelecek

Azerbaycan’ın kültürel mirasının korunması için devlet, UNESCO ve sivil toplum birlikte çalışır. Bakü’nün tarihî dokusu, Şeki’nin ipek yolu hanları, Gobustan’ın kaya resimleri ve Şamahı’nın eski mescitleri restorasyon projelerinin konusudur. Gençlerin kültürel mirasa ilgisini artırmak için müze ve okul programları düzenlenir. Dinî mimari ve halk sanatları turizmin de önemli parçasıdır. Ziyaretçilerin hem tarihî mekânlara hem de yerel geleneklere saygılı davranması, kültürel mirasın korunmasına katkı sağlar.

Gençlik, eğitim ve uluslararası ilişkiler

Azerbaycan’da gençlerin önemli bir bölümü yükseköğrenim görmekte; Bakü’deki üniversitelerde Türkçe, İngilizce ve Rusça eğitim verilmektedir. Azerbaycan ve Türkiye arasında Erasmus benzeri değişim programları, ortak diploma programları ve burs imkânları bulunmaktadır. Bu bağlantılar gençlerin hem akademik hem kültürel olarak buluşmasını sağlar. Dinî alanda ise Türkiye’de ilahiyat eğitimi alan Azerbaycanlı öğrenci sayısı artmıştır. Uluslararası arenada Azerbaycan, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Türk Devletleri Teşkilatı gibi platformlarda yer alır.

Gündelik dindarlık

Azerbaycan’da dindarlık oranı bölgelere ve yaş gruplarına göre farklılık gösterir. Büyük şehirlerde laik yaşam tarzı baskın görünürken, Naxçıvan, Nardaran ve Lenkeran gibi bölgelerde dinî hayat daha belirgindir. Sovyet döneminde yasak olan Aşure ve Muharrem törenleri, bağımsızlıktan sonra serbest hâle gelmiş; ancak devlet aşırı uygulamaları denetim altında tutmaktadır. Genç kuşaklar dinî bilgiyi çoğunlukla aile, imam ve internet yoluyla edinir. Bu çeşitlilik, Azerbaycan’ın dinî ve kültürel mozaiğini yansıtır.

Sıkça Sorulan Sorular

Azerbaycan’da kaç Müslüman yaşıyor?

Nüfusun yaklaşık yüzde 95-97’si kendini Müslüman olarak tanımlar; kesin oranlar araştırmaya göre değişir.

Azerbaycan’da Şiî-Sünni oranı nedir?

Yaklaşık üçte ikisi Şiî-Caferî, üçte biri Sünnî’dir; resmî sayımda mezhep sorulmaz.

Şeki ne zaman UNESCO’ya girdi?

Şeki Tarihi Merkezi ve Han Sarayı 2019’da Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.

Güney Azerbaycan nerededir?

İran’ın kuzeybatısında Tebriz, Erdebil ve Zencan’ı kapsayan bölgedir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 22 Eylül 2026 · Kaynaklar: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi verileri; UNESCO Dünya Mirası Merkezi, Bakü İçeri Şehir, Şeki ve Gobustan kayıtları; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Azerbaycan" maddesi

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →