Evlilik Yüzüğü, Çeyiz ve Kız Tarafının Yükü

Bu yazıda öğrenecekleriniz

Evlilikte maddi sorumluluk kimde?
Peygamber hanedanında örnek
Alyans ve yüzük hükümleri

İslam’da evlilik masrafının ve konut-eşya hazırlığının asıl sorumlusu erkektir; çeyiz getirmek kız tarafına dinen yüklenmiş bir borç değildir. Mehir kadının hakkıdır, başlık ise mehir yerine geçmez. Alyans takmak mubahtır; fakat erkek için altın yüzük yasaktır. Aşırı beklentiler evliliği zorlaştırır.

Evlilikte maddi sorumluluk kimde?

Fıkıhta evlilikle birlikte kocaya iki mali yükümlülük gelir: mehir ve nafaka (barınma, yiyecek, giyecek). Nisâ Suresi’nin 4. ayeti, kadınlara mehirlerinin “gönül hoşluğuyla” verilmesini emreder. Çeyiz, yani kadının evine getireceği eşya ise fıkıhta zorunluluk değil, örf kapsamında bir uygulamadır. Bir kadın isterse çeyiz hazırlar, istemezse hazırlamaz; koca da çeyiz getirmesini şart koşamaz. Kızın ailesi, kızına çeyiz hazırlarken kendi imkânını esas almalı; borçlanmaya ve gösterişe girmemelidir. Cehiz-çeyiz geleneği ve israf sınırları yazısı bu hususu işler.

Peygamber hanedanında örnek

Hz. Ali ile Hz. Fâtıma’nın evlenmesinde, Hz. Ali’nin zırhını satarak mehri ve ihtiyaçları karşıladığı rivayet edilir. Kaynaklarda Peygamberimiz’in Fâtıma’ya bir yatak, bir yastık, bir su kırbası ve değirmen gibi basit eşyalar hazırladığı aktarılır (Nesâî, Nikâh; İbn Mâce, Nikâh; Ahmed b. Hanbel). Rivayetlerin ayrıntıları kaynaklara göre farklılık gösterebilir; ancak ortak mesaj, evliliğin gösterişsiz ve sade başladığıdır. Bugünkü lüks çeyiz yarışının bu örneğe uygun olmadığını söylemek mümkündür.

Alyans ve yüzük hükümleri

Erkek için altın: Peygamberimiz erkeklerin altın yüzük takmasını yasaklamıştır (Müslim, Libâs; Buhârî, Libâs). Bu yüzden erkek alyansı altından olmamalıdır.
Gümüş ve diğer metaller: Erkeğin gümüş yüzük takması caizdir; Peygamberimizin gümüş mühür yüzüğü kullandığı rivayet edilir. Erkeklerin gümüş yüzük takması yazısı ayrıntı verir.
Kadın için altın ve mücevher: Caizdir; zekât ve israf hususlarına dikkat edilmelidir.
Alyansın dinî anlamı: Alyans takmak dinî bir ibadet değil, toplumsal bir adettir; sağ el mi sol el mi konusu da dinî değil, kültürel bir tercihtir.

Mehir, başlık ve takılar

Mehir, evlilik akdiyle kadının hak ettiği maldır; miktarı konusunda alt sınır konusunda mezhepler farklılık gösterir (Hanefîlerde on dirhem civarında bir alt sınır anılır; bu miktarlar günümüz parasıyla yeniden değerlendirilir). Başlık parası, kızın ailesinin damattan aldığı bedel olup mehir değildir ve kızın hakkını ailesine aktarmak anlamına gelirse caiz görülmez. Başlık parası caiz mi ve mehirle farkı yazısı ayrıntılı açıklama içerir. Düğünde takılan takılar ise hediye niteliğindedir; kime ait olduğu, kimin adına verildiği önceden netleştirilirse anlaşmazlık çıkmaz. Düğünde takı takma ve hediye geleneği yazısı bu konuyu işler.

Kız tarafına yük bindirmek

Kız tarafından ev, mobilya, beyaz eşya, altın ve düğün masrafı beklemek, birçok toplumda yaygın bir yük hâline gelmiştir. Bu beklenti, genç çiftleri borca sokar ve evliliği geciktirir. Peygamberimiz, “Evlilik yükü en hafif olan nikâh en bereketli olandır” anlamındaki sözüyle sadeliği öğütlemiştir (Ahmed b. Hanbel; hadisin senedi hakkında değerlendirmeler vardır). Evlenecek erkek, imkânı ölçüsünde konut ve temel eşyayı sağlamaya çalışmalıdır; aileler ise gelinin ve damadın ortak kararına saygı göstermelidir. Konuya sünnete uygun düğün adabı yazısıyla devam edilebilir.

Adım adım: masraf planı yapmak

Öncelikleri belirleyin. Ev, temel eşya ve mehir önce; düğün organizasyonu ve lüks ikinci planda.
Bütçeyi iki aile birlikte konuşsun. Beklentileri açık yazıya dökün.
Borçlanmadan kaçının. Faizli kredilere başvurmak yerine ertelemeyi ya da küçültmeyi düşünün.
Mehri belirleyin. Peşin ve vadeli kısımları açık yazın; kadının hakkı netleşsin.
Hediye ve takıların sahibini belirleyin. Anlaşmazlıkları önlemek için not alın.

Örnek senaryo: iki aile bir masada

Ayhan ve Selma’nın aileleri düğün planı için bir araya geldi. Selma’nın ailesi geleneksel bir çeyiz hazırlamak, Ayhan’ın ailesi de büyük bir düğün yapmak istiyordu. Genç çift ise sade bir nikâh ve küçük bir yemek tercih ediyordu. Aileler bütçeyi konuşunca borçlanma ihtimalini fark etti; ev eşyasının bir kısmını sonradan birlikte almaya, düğünü yakın aileyle yapmaya karar verdiler. Mehir olarak bir miktar altın belirlendi ve yazıya geçti. Böylece iki aile de rahatladı, genç çift de borçsuz bir başlangıç yaptı.

Gelinin hakkı ve ailenin iyi niyeti

Bütün bu düzenlemelerde amaç kimsenin hakkının yenmemesi ve kimseye yük bindirilmemesidir. Kadının mehirsiz bırakılması ya da çeyizi için baskı görmesi hak ihlalidir; erkeğin de ağır yük altında bırakılması haksızlıktır. Mehir ve çeyiz konularında bilgi ve anlayış, evliliğin sağlam bir zeminde başlamasını sağlar. Mehir miktarı kadar olmalı: sünnetteki uygulama yazısı bu konuda yol gösterir.

Evliliğin bereketi, masrafın büyüklüğünde değil, iki tarafın birbirine karşı samimiyetinde ve Allah’ın rızasını gözetmesinde aranmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Çeyiz getirmek dinen zorunlu mu?

Hayır; çeyiz zorunlu değil, bir örf uygulamasıdır. Kız tarafına yük bindirmek doğru değildir.

Evlilik masrafını kim karşılar?

Fıkhî olarak mehir ve nafaka kocaya aittir; düğün giderleri ise ailelerin anlaşmasına göre paylaşılabilir. Borçlanmaya ve israfa girmemek gerekir.

Erkek altın alyans takabilir mi?

Erkeklere altın yüzük yasaktır; gümüş veya başka metal alyans tercih edilebilir.

Başlık parası almak caiz mi?

Kızın ailesinin başlık adıyla bedel alması mehrin yerine geçmez ve kızın hakkını ortadan kaldırıyorsa caiz değildir. Mehir kızın kendisine aittir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 17 Mayıs 2026 · Kaynaklar: Nisâ Suresi 4. ayet (Diyanet Meali); Nesâî ve İbn Mâce, Nikâh (Hz. Fâtıma'nın evliliği rivayetleri); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mehir" ve "Cihâz" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

Bu içerik faydalı oldu mu?

Geri bildiriminiz içeriklerimizi geliştirmemize yardım eder.

Bu içerik nasıl hazırlandı? →