Eşe Hakaret, Şiddet ve Psikolojik Baskı: İslam’ın Tutumu

Eşe hakaret etmek, şiddet uygulamak ya da psikolojik baskı kurmak İslam’da haramdır; evlilik merhamet ve sevgi üzerine kurulur. Peygamberimiz hiçbir zaman eşine ya da bir hizmetçiye el kaldırmamıştır. Mağdur olan kişi, kendini korumak için hukuki ve toplumsal destek mekanizmalarına başvurabilir.

Evliliğin temeli: sevgi, merhamet ve güzel muamele

Rûm Suresi’nin 21. ayeti, eşler arasına sevgi ve merhamet konulduğunu bildirir. Nisâ Suresi’nin 19. ayeti ise “Onlarla güzel geçinin” emrini verir. Hadiste, “Sizin en hayırlınız, ailesine karşı en hayırlı olanınızdır; ben de ailesine karşı en hayırlınızım” buyrulur (Tirmizî, Menâkıb; İbn Mâce, Nikâh). Bu ilkeler, evlilikte hakaretin, aşağılamanın ve korkutmanın meşru bir yeri olmadığını gösterir. Peygamberimiz’in “Mümin; ayıplayan, lanet eden, kaba ve çirkin söz söyleyen biri değildir” hadisi (Tirmizî, Birr) de dil şiddetini yasaklar.

Peygamberimiz’in uygulaması

Hz. Âişe, Peygamberimiz’in ne bir hizmetçiye ne de bir kadına eliyle vurduğunu belirtir (Müslim, Fedâil). Öfkelendiği zamanlarda da suskunluk ve uzaklaşma yolunu seçtiği, eşleriyle kısa süreli ayrı kaldığı rivayet edilir. Bu uygulama, evlilikte anlaşmazlık olsa bile şiddet yerine diyalog ve sabrın tercih edildiğini gösterir. Eşler arası iletişimde Peygamber örnekliği yazısı bu konuda ayrıntılı örnekler verir.

Nisâ 34. ayet nasıl anlaşılmalı?

Nisâ Suresi’nin 34. ayetinde, kadınlardan “nüşûz” (ciddi bir ihmal ve haksızlık, evliliği tehlikeye atan davranış) görülmesi hâlinde sırasıyla öğüt, yatakta ayrılma ve üçüncü adım olarak “darb” (lafzen “vurma”) ifadesi geçer. Bu ayet, tarih boyunca farklı yorumlanmıştır. Klasik müfessirlerin çoğu, buradaki “darb”ın zarar vermeyen, iz bırakmayan, yüze yönelmeyen ve sembolik düzeyde bir uyarı olduğunu; hadislerin de şiddeti kınadığını belirtmiştir. Bazı çağdaş araştırmacılar ise “darb” kelimesinin “ayrılmak, uzaklaşmak” gibi başka anlamlarına dikkat çeker. Her iki yaklaşımda da ayet, kocaya şiddet ruhsatı vermez; ayetin bağlamı ve hadislerdeki yasaklayıcı ifadeler birlikte okunmalıdır. Ayrıntılı değerlendirme için aile içi şiddet: İslam’ın tutumu yazısına bakılabilir.

Psikolojik baskı ve kontrol biçimleri

• Sürekli aşağılama ve alay: Eşin görünüşünü, ailesini, eğitimini küçümsemek.
• İzolasyon: Eşi akrabaları ve arkadaşlarından koparmak, telefonunu kontrol etmek.
• Ekonomik baskı: Parayı kontrol ederek bağımlı kılmak, çalışmasını engellemek.
• Tehdit ve korkutma: Boşanma, çocukları alma ya da zarar verme tehdidi.
• Dinî istismar: Ayet ve hadisleri baskı aracı olarak kullanmak.

Bu davranışlar hem ahlaken hem hukuken sorumluluk doğurur. Peygamberimiz, “Zulüm, kıyamet günü karanlıklardır” buyurmuştur (Buhârî, Mezâlim; Müslim, Birr). Eşin kalbini kırmak da zulümdür.

Mağdur ne yapabilir? Adım adım

1. Güvenliği öncelikli tutun. Yakın tehlike varsa 112 veya 155’i arayın. Güvenli bir yere gidin.
2. Delil toplayın. Yaralanma varsa sağlık raporu alın, mesaj ve fotoğrafları saklayın.
3. Başvuru yapın. 6284 sayılı Kanun kapsamında karakola, savcılığa veya aile mahkemesine koruma tedbiri için başvurulabilir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ALO 183 Sosyal Destek Hattı rehberlik sunar; KADES uygulaması da acil çağrı için kullanılır.
4. Güvendiğiniz bir yakınınıza anlatın. İzolasyon şiddeti artırır; destek ağınızı kurun.
5. Dinî rehberlik alın. Müftülükteki aile ve dinî rehberlik bürolarından destek istenebilir. Şiddet gören kişinin sabrın “dayanmak” olduğu yönündeki yanlış telkinlere kapılmasına gerek yoktur.

Şiddet gören kadının korunması konusunda evlilikte şiddet ve kadının korunması yazısı da faydalıdır.

Şiddet uygulayan taraf için yol haritası

Öfke kontrolü zorluğu yaşayan kişi, öfkelendiğinde ortamdan uzaklaşmayı, abdest almayı ve oturup durulmayı denemelidir; Peygamberimiz öfke anında abdest almayı ve ayakta ise oturmayı tavsiye etmiştir (Ebû Dâvûd, Edeb). Öfke kontrolü: sünnette öfkeyi yatıştırma yolları yazısı konuyu ele alır. Tövbe, mağdurdan helallik istemek, davranışı terk etmek ve profesyonel destek almakla tamamlanır. Kul hakkı söz konusu olduğundan yalnızca Allah’tan af dilemek yetmez.

Din adamlarının ve çevrenin sorumluluğu

Toplumda “dayak cennetten çıkmadır” gibi söylemler hiçbir dinî dayanağı olmayan, zararlı sözlerdir. Aile büyükleri, imamlar ve komşular, şiddet gören kişiye “sabret” demek yerine koruma yollarını göstermelidir. Evlilik sorunlarında hakem tayini (Nisâ, 4/35) yoluna ancak şiddet yoksa gidilebilir; şiddet varsa önce güvenlik sağlanmalıdır.

Çocuklar üzerindeki etkisi

Şiddete ya da sürekli hakarete tanık olan çocuklar, kaygı, öfke ve güvensizlik gibi sorunlar yaşayabilir; ileride kendi ilişkilerinde de bu örüntüyü tekrar edebilirler. Bu yüzden eşler arasındaki sertlik yalnızca iki kişiyi değil, bütün aileyi yaralar. Çocuğun yanında bağırmak, eşi küçük düşürmek ve kapı çarpmak gibi davranışlardan kaçınmak, evde güvenli bir iklim oluşturmanın ilk adımıdır. Çocuğa “bu senin suçun değil” demek ve gerektiğinde bir uzmandan destek almak da gereklidir.

Toplumsal baskıyla yüzleşmek

Şiddet gören kişi çoğu zaman “ailenin namusu”, “çocuklar için sabret” ve “dedikodu olur” gibi sözlerle susturulmaya çalışılır. Oysa dinin amacı, canın, aklın ve neslin korunmasıdır; bu değerler şiddet ortamında ihlal edilir. Mağduru yalnız bırakmamak, komşu ve akrabaların vicdani sorumluluğudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kocanın eşini dövmesi caiz midir?

Hadisler ve Peygamberimiz’in uygulaması şiddeti kınar; çağdaş âlimlerin çoğu aile içi şiddeti haram sayar. Nisâ 34 ayetinin yorumu ayrı bir tartışmadır ve şiddet ruhsatı vermez.

Eşine hakaret eden kişi günahkâr mıdır?

Evet; sövmek, aşağılamak ve kalp kırmak ahlaken ve dinen yasaktır. Helallik istemek ve tövbe etmek gerekir.

Şiddet gören kadın evden ayrılabilir mi?

Can güvenliği tehlikedeyse evden ayrılmak ve koruma tedbiri istemek meşrudur. Bunun için kocadan izin almak gerekmez.

Psikolojik şiddet de şiddet sayılır mı?

Evet; sürekli aşağılama, tehdit ve izolasyon zulüm kapsamındadır. Hukuk da bunu koruma kararlarında dikkate alır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Temmuz 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nüşûz" ve "Aile" maddeleri; Tirmizî, Radâ' ve Menâkıb; İbn Mâce, Nikâh; 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Hakkında Kanun

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →