Aile İçi Şiddet ve İslam’ın Tutumu

İslam’da aile, merhamet ve sevgi üzerine kurulan bir yapıdır; aile içinde fiziksel, sözlü ve psikolojik şiddet dinî ilkelere aykırıdır. Peygamberimiz hiçbir zaman eşine vurmamış, “Zarar vermek de zarara zarar vermek de yoktur” ilkesini bildirmiştir. Nisâ 34. ayetinin yorumları ise tarih boyunca ihtiyatla ele alınmıştır.

Temel ilkeler

Kur’an eşler arasında “sükûn, sevgi ve merhamet” (Rûm, 30/21) bulunmasını ister ve “Onlarla iyi geçinin” (Nisâ, 4/19) buyurur. Peygamberimiz, “Mümin, kadına buğz etmesin” buyurmuş ve “Sizin en hayırlınız, ailesine en iyi davrananınızdır” demiştir (Tirmizî, Radâ 11). İbn Mâce’deki hadis ise “Zarar vermek de zarara zarar vermek de yoktur” ilkesini koyar (Ahkâm 17); bu, İslam hukukunun temel kaidelerinden biridir. Bu ilkeler aile içi her türlü şiddeti, tehdidi ve aşağılamayı yasaklayan bir çerçeve çizer.

Peygamber örnekliği

Hz. Âişe şöyle demiştir: “Resûlullah, Allah yolunda cihad dışında, eliyle ne bir hizmetçisine ne de bir kadına vurmuştur” (Müslim, Fezâil 79). Bu rivayet, Peygamberimizin aile ilişkilerindeki tavrını belirler. Kadınlarla ilgili şikâyetler ona geldiğinde de “Bunlar sizin en hayırlılarınız değildir” buyurduğu rivayet edilir (Ebû Dâvûd, Nikâh 42). Peygamberimizin kadınlara yönelik şiddete karşı bu açık tavrı, sonraki yorumların temel referansı olmuştur.

Nisâ 34. ayetin yorumu

Nisâ 34, ters giden bir ilişkide (nüşûz) kocaya önce öğüt vermeyi, sonra yatakları ayırmayı, “sonra da (idrib) vurmayı” öğütleyen bir ifade içerir. Bu ifade tarih boyunca ve günümüzde çok tartışılmıştır. Klasik müfessirlerin çoğu, bu ifadenin ancak son basamak olarak, sembolik ve hafif bir temas (örneğin misvak gibi bir araçla) şeklinde anlaşılması gerektiğini, yaralamayı, yüze vurmayı ve acı vermeyi yasak saydığını belirtmiştir. Bazı klasik âlimler Peygamberimizin tutumuna dayanarak, bu ifadeden kaçınmanın daha iyi olduğunu söylemiştir. Çağdaş araştırmacılar ise “idrib” kelimesinin başka anlamlarına (ayrılmak, uzaklaşmak gibi) dikkat çekerek şiddet yorumunu reddeder. Her iki yaklaşım da bu ayetin keyfi şiddet için gerekçe olamayacağında birleşir. Ayetin bağlamı, evliliğin sürdürülmesi için başvurulan kademeli uzlaşma çabasıdır; ayetin hemen sonrasında hakem usulü gelir (Nisâ, 4/35).

Şiddetin türleri ve dinî değerlendirme

• Fiziksel şiddet: Vurmak, yaralamak, itmek; haksız saldırı olup dinen haram ve hukuken suçtur.
• Sözlü ve psikolojik şiddet: Hakaret, tehdit, aşağılama, sürekli eleştiri; kul hakkına ve gıybet-iftira yasaklarına girer.
• Ekonomik şiddet: Nafakayı kesmek, kazancına el koymak, çalışmaya engel olmak; kadının mülkiyet hakkını ihlaldir.
• Cinsel şiddet: Zorlama ve istismar; eşler arasında da rıza ve merhamet esastır.
• Çocuğa yönelik şiddet: Terbiye adı altında acı verme; merhamet ilkesine aykırıdır.

Yardım alma yolları

Şiddete maruz kalan kişi öncelikle güvende olacağı bir yere ulaşmalı, yakınlarından ve ilgili kurumlardan yardım istemelidir. Türkiye’de ALO 183 Sosyal Destek Hattı, acil durumlarda 112 ve 155 numaraları ile ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri) başvuru yollarıdır. Dinî açıdan da kişinin canını, malını ve onurunu koruması esastır; sabır, tehlikeye razı olmayı gerektirmez. İslam hukukunda nefsin korunması beş temel değerin başında gelir. Bu konuda şiddeti yaşayan kişiye “sabret” demek yerine koruma ve destek sağlamak gerekir.

Hakem ve uzlaşma

Nisâ 35. ayeti, eşler arasındaki ayrılığın derinleşmesinden korkulursa her iki taraftan birer hakem gönderilmesini emreder. Bu yöntem şiddet söz konusu olmayan çatışmalarda geçerlidir ve evlilikte kriz dönemleri yazısında ayrıntılı ele alınmıştır. Şiddet varlığında ise öncelik koruma ve ayrılıktır; bu durumda ısrarla aileyi bir arada tutmaya çalışmak dinî açıdan da savunulmaz.

Önleme ve eğitim

Aile içi şiddeti önlemek için evlilik öncesi eğitim, öfke kontrolü, iletişim becerileri ve karşılıklı saygı önemlidir. Peygamber örnekliği eşler arası iletişim yazısında, yardımlaşma örnekleri kocanın eşine yardım etmesi yazısında, evlilikte sevgi ilkeleri ise evlilikte sevgi ve saygı yazısında anlatılır. Ayrıca kadın ve miras tartışmaları yazısı kadın haklarının adalet çerçevesindeki yeri hakkında bilgi verir.

Toplumsal sorumluluk

Şiddete tanık olan komşu, akraba ve toplum üyelerinin sessiz kalmaması, mağdura destek olması gerekir. Peygamberimiz “Kim bir kötülük görürse eliyle, gücü yetmezse diliyle, buna da gücü yetmezse kalbiyle değiştirsin” buyurmuştur (Müslim, Îmân 78). Bu ilke, şiddet olaylarında ilgili kurumlara haber vermek ve mağduru korumak gibi yasal ve ahlaki adımları da kapsar. Din görevlilerinin ve cemaatin, şiddeti meşrulaştıran söylemlere karşı net bir tavır alması önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

İslam eşe şiddet uygulamayı onaylar mı?

Hayır. Peygamberimiz eşine hiç vurmamış, “zarar vermek yoktur” ilkesini koymuştur. Nisâ 34’ün şiddet izni olarak okunması klasik âlimlerce de sınırlandırılmış, çağdaş birçok âlim ise bunu şiddetin meşruiyeti olarak görmemektedir.

Şiddet gören kişi ne yapmalıdır?

Güvenli bir yere ulaşmalı, kolluk kuvvetlerine ve ilgili kurumlara (Türkiye’de ALO 183 Sosyal Destek Hattı, acil durumda 112 ve 155) başvurmalıdır. Dinî açıdan da sabır, güvenliği tehlikeye atmayı gerektirmez.

Hakem usulü şiddette yeterli mi?

Hayır. Şiddet söz konusu olduğunda öncelik can güvenliğidir; hakem ve uzlaşma yolları güvenlik sağlandıktan sonra düşünülür.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Eylül 2026 · Kaynaklar: Müslim, Fezâil 79 (Peygamberimiz eşini ve hizmetçisini hiç dövmedi); İbn Mâce, Ahkâm 17 (“Zarar vermek de zarara zarar vermek de yoktur”); Kur’an-ı Kerîm, Nisâ Suresi (4/19, 4/34-35, 4/128); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Nüşûz" ve "Şiddet" maddeleri

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →