Geri Dönüşüm İslam’a Göre: Tasarruf, Sorumluluk ve Kutsal Kâğıtlar

Geri dönüşüm, kaynakları korumak ve atıkları azaltmak amacıyla yapıldığında İslam’ın israf yasağıyla, emanet bilinciyle ve çevreyi koruma ilkesiyle uyumludur; dinen teşvik edilebilecek bir uygulamadır. Dinî metin içeren kâğıtların ise saygıyla ve özel yöntemlerle ele alınması önerilir.

Geri dönüşüm nedir?

Geri dönüşüm; kâğıt, cam, plastik, metal ve elektronik atık gibi malzemelerin toplanıp işlenerek yeniden hammadde olarak kullanılmasıdır. Bu süreç, doğal kaynak tüketimini, enerji kullanımını ve çöp depolama alanı ihtiyacını azaltır. Türkiye’de “Sıfır Atık” projesi kapsamında atıkların kaynağında ayrıştırılması ve geri kazanımı teşvik edilmekte, mevzuat bu yönde düzenlenmektedir. Evlerde, okullarda ve camilerde ayrı atık kutuları kullanımı yaygınlaşmaktadır.

İsraf yasağı ve eşyaya değer verme

İsrâ Suresi, savurganların şeytanın kardeşleri olduğunu bildirir (17/26-27); A’râf Suresi ise “yiyin için ama israf etmeyin” der (7/31). İsraf yalnızca yemek-içmekle sınırlı değildir; eşyayı gereksiz biçimde atmak, kullanılabilir malı çöpe göndermek de kapsama girer. Peygamberimiz’in elbisesini yamadığı, ayakkabısını diktiği bildirilir (Ahmed b. Hanbel, Müsned). Bu uygulama, eşyayı onarma ve yeniden kullanma kültürünün güzel bir örneğidir. Geri dönüşüm, bu anlayışın modern ve sistematik biçimidir: Atılan şeyin ikinci bir faydaya dönüşmesini sağlar.

Emanet ve çevre koruma

Yeryüzü insanın yönetimine emanettir; atıkların doğaya zarar verecek biçimde bırakılması bu emanete ihanettir (bkz. çevre kirliliği ve israf). Plastik kirliliği, denizlerde ve karada canlı hayatını tehdit eder. Geri dönüşüm ve azaltma çabaları, Rûm Suresi’ndeki “fesat” uyarısına (30/41) karşı bir önlem olarak değerlendirilebilir. Üstelik geri dönüşüm kâğıt için ağaç kesimini azaltır; bu da ağaç dikmeyi teşvik eden dinî ilkelerle örtüşür.

Geri dönüşümün öncelik sırası

Çevre uzmanları “azalt, yeniden kullan, geri dönüştür” sırasını önerir. Dinî ahlak da bu sırayı destekler: Önce gereksiz tüketimden kaçınmak (kanaat), sonra eşyayı onarıp tekrar kullanmak, en sonunda ise malzemeyi geri dönüşüme vermek. Kanaat, “asıl zenginlik gönül zenginliğidir” hadisinin (Buhârî, Rikâk) ruhuna uygun bir tavırdır. Geri dönüşüm, aşırı tüketim alışkanlığını meşrulaştırmamalıdır; “nasılsa dönüşüyor” düşüncesiyle israf devam ederse, hedeflenen fayda sağlanamaz.

Mushaf ve dinî yazıların bertarafı

Kur’an-ı Kerim sayfaları, âyet ve hadis yazılı kâğıtlar ile Allah’ın isimleri bulunan materyaller, saygıya layıktır. Bu tür kâğıtların çöpe atılması veya ayak altında kalacak yerlere bırakılması uygun değildir. Fıkıhta eskiyen mushafların temiz bir yere gömülmesi, bezlere sarılarak saklanması veya yok edilmesi gerektiğinde ise kontrollü yakılması gibi yöntemler tartışılmıştır. Çağdaş uygulamada Diyanet ve vakıflar, eskimiş Kur’an nüshalarını toplayıp özel yöntemlerle saygıyla ele alır. Dinî yazılı materyalleri, genel geri dönüşüm kutusuna atmak yerine, camii ve müftülüklerin sağladığı imkânlara teslim etmek daha doğru bir yoldur. Bu konuda yerel müftülükten bilgi almak yerindedir.

Günlük uygulamalar

• Evde kâğıt, plastik, cam ve metali ayrı biriktirmek,
• Bez torba ve çok kullanımlık ürünleri tercih etmek,
• Bozulan eşyayı onartmak ve ikinci el kullanımı normalleştirmek,
• Pil, elektronik atık ve ilaç atıklarını belirlenen noktalara teslim etmek,
• Camilerde yemek ve içecek ikramında tek kullanımlık ürünleri azaltmak,
• Gıda atığını kompost yapmak.

Bağlantılı konular

Daha geniş bağlam için çevre kirliliği ve israf, iklim değişikliği, su israfı, gıda ve tüketim için GDO’lu gıdalar ve vejetaryenlik ve veganlık yazıları incelenebilir.

Üreticinin ve tüketicinin sorumluluğu

Geri dönüşüm yalnızca bireylerin değil, üreticilerin ve kurumların da sorumluluğudur. Aşırı ambalajlı, tek kullanımlık ve geri dönüşümü zor ürünler üretmek, çevresel yükü artırır. İslam ticaret ahlakı, satıcının tüketiciye ve topluma zarar vermemesini ister. Dolayısıyla çevreye duyarlı ambalaj, dayanıklı ürün ve onarılabilir tasarım tercih etmek, dinî ahlakla uyumlu bir ticaret anlayışıdır. Tüketici de seçimleriyle bu yönelişi destekleyebilir: Sürdürülebilir ürünleri tercih etmek, gereksiz ambalajı reddetmek, kullanılmış eşyayı satın almak gibi.

Geri dönüşümden elde edilen gelirin, ihtiyaç sahiplerine ve hayır faaliyetlerine yönlendirilmesi de güzel bir uygulama olarak yaygınlaşmıştır. Kapak, kâğıt ve metal toplayarak engelli bireylere yardım eden kampanyalar, israfı sevaba çeviren örnekler arasında sayılabilir. Bu tür girişimlerin şeffaf ve güvenilir kurumlar aracılığıyla yürütülmesi, yardımın amacına ulaşmasını sağlar.

Sonuç olarak geri dönüşüm, tasarruf ve şükür bilincinin bir uzantısıdır. Küçük ama sürekli davranışlar, hem çevrenin hem de kişinin ahlaki gelişiminin önünü açar.

Okullarda ve camilerde geri dönüşüm eğitimi, çocukların bu bilinci küçük yaşta kazanmasına yardımcı olur.

Bu bilinçle atılan her küçük adım, israfa karşı verilen sessiz ama değerli bir tavırdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Geri dönüşüm dinen uygun mudur?

Evet; israf yasağı, emanet ve çevre koruma ilkeleriyle uyumlu olup teşvik edilebilir.

Eski Kur’an sayfaları geri dönüşüme atılabilir mi?

Saygıya aykırı olacağından uygun görülmez; müftülük ve vakıfların ilgili hizmetlerine teslim edilmesi tavsiye edilir.

Peygamberimiz eşyasını onarır mıydı?

Elbisesini yamadığı ve ayakkabısını diktiği rivayet edilir (Ahmed b. Hanbel).

Geri dönüşüm israfı tamamen çözer mi?

Hayır; önce tüketimi azaltmak, sonra yeniden kullanmak, en son geri dönüştürmek gerekir.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 29 Mayıs 2026 · Kaynaklar: TDV İslâm Ansiklopedisi, "İsraf" ve "Mushaf" maddeleri; Diyanet İşleri Başkanlığı açıklamaları (diyanet.gov.tr); A'râf Suresi (7/31); İsrâ Suresi (17/26-27); Sıfır Atık Yönetmeliği

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →