Göz Haramı: Bakışları Koruma Emri

Gözü haramdan sakınmak (gazz-ı basar), Nûr Suresi’nde hem erkeklere hem kadınlara verilen bir emirdir. Bakış, kalbe giden ilk yoldur. Ani bakışta gözü hemen çevirmek gerekir; bakışı devam ettirmek ise günahtır. Dijital çağda bu emir ekranlara da uzanır.

Nûr Suresi’nde bakışı koruma emri

Nûr Suresi’nin 30. ayeti şöyle der: “Mümin erkeklere söyle: Gözlerini haramdan sakınsınlar, iffetlerini korusunlar. Bu, onlar için daha temizdir. Şüphesiz Allah yaptıklarından haberdardır.” 31. ayet ise aynı emri mümin kadınlara yöneltir. Bu ayetlerde bakış önce zikredilir, sonra iffet; çünkü bakış çoğu zaman iffetin ilk kapısıdır. İsrâ Suresi 36 ise “Bilmediğin şeyin ardına düşme; çünkü kulak, göz ve kalp, bunların hepsi ondan sorumludur” der. Göz, insanın hesaba çekileceği duyulardan biri olarak anılır. Mü’min 40/19’da da Allah’ın “gözlerin hıyanetini ve kalplerin gizlediğini” bildiği belirtilir.

İlk bakış hadisi

Müslim’de Cerîr b. Abdullah el-Becelî şöyle der: “Resulullah’a ani bakış hakkında sordum; bana gözümü çevirmemi emretti.” Ebû Dâvûd ve Tirmizî’de ise Hz. Ali’ye “Ey Ali, bakışın ardından bakış getirme; çünkü ilki senindir, ikincisi senin değildir” buyrulduğu rivayet edilir. Bu rivayet, ilk bakışın kasıtsız olabileceğini, ancak ikinci ve devam eden bakışın kişinin tercihi olduğunu belirtir. Âlimler bu hükmü, günlük hayatta çarşıda, yolda ve işyerinde insanlarla karşılaşmanın zorunluluğunu da dikkate alarak değerlendirir. Kişiyi sorumlu tutan şey, bakışı bilinçli devam ettirmesi ve kalbinde bunun etkisini büyütmesidir.

Bakış ve kalp ilişkisi

Ahlak âlimleri bakışı, günaha giden yolun ilk basamağı olarak değerlendirir. Eski ahlak kitaplarında “bakış, şeytanın zehirli oklarından bir oktur” ifadesi yer alır; bu söz bir hadis olarak sahih bir senetle sabit değildir ancak âlimlerce anlam olarak kabul görmüştür. Gözün kalbe getirdiği tesir, düşünceye, arzuya ve eyleme dönüşebilir. Göz, kalbin elçisi gibidir: Gördüğü şey kalbe ulaşır ve etkisini orada bırakır. Bu yüzden gözü korumak sadece kuralların uygulanması değil, kalbi arzu karmaşasından muhafaza etmektir. İbadetlerde huşunun artması, rüyaların ve düşüncelerin sakinleşmesi gibi faydalar âlimlerce zikredilmiştir.

Dijital çağda göz korunması

Günümüzde bakış sadece sokakta değil, telefon, bilgisayar, televizyon ve sosyal medyada da kontrol edilmesi gereken bir alandır. Bilinçsiz kaydırma, otomatik oynatma, öneri sistemleri ve reklamlar, bakışı sürekli çeken uyaranlar yaratır. Kendini korumak için şu adımlar uygulanabilir:

• Ekran süresini ve kullanılan uygulamaları gözden geçirmek.
• Zararlı içerikleri engelleyen filtreler ve ebeveyn denetimi araçları kullanmak.
• Yalnız kalınan zamanlarda cihazı sorumlu ve aile ortak alanında kullanmak.
• Gereksiz hesap takibini azaltmak; kalbi rahatsız eden hesapları takipten çıkarmak.
• Bakış kontrolünü zorlayan durumlarda hemen ortamı değiştirmek, abdest almak ve dua etmek.

Bağımlılık düzeyine ulaşan sorunlarda aile hekimi, psikolog veya bağımlılık danışma birimlerinden destek almak da meşru ve yararlı bir yoldur. Utançla kendini dışlamak yerine yardım aramak tavsiye edilir.

Gözü korumanın faydaları ve bakışın olumlu kullanımı

Gözü haramdan sakınmak, kalbe huzur ve ibadete tat getirir; ailede güveni artırır, iş ve ders ortamında sağlıklı ilişkiler kurmayı kolaylaştırır. Gözün Allah’ın nimetlerini seyretmeye, ilim okumaya, aileyi sevgiyle görmeye ve doğadaki ibretleri tefekküre yönelik kullanımı ise ibadet sayılır. Ebû Dâvûd’da geçen bir rivayette göz, kalp ve diğer uzuvlardan sorumlu tutulacağımız bildirilir. Bu nedenle gözü iyiye yönlendirmek de aynı derecede önemlidir: Kur’an okumak, anne babanın yüzüne şefkatle bakmak, ilim meclislerinde hocaya dikkat kesilmek, cesaret isteyen doğru şeyleri görmek ve görmezden gelmemek gibi.

İffet ve diğer duyuların korunması

Gözün korunması, iffet ve hayâ ahlakının önemli bir parçasıdır. Aynı şekilde kulağın ve dilin korunması da bu ahlaki bütünlüğün unsurlarıdır (kulak ve dil haramı). Yemek ve uyku gibi günlük davranışlarda ölçülülük de nefis terbiyesinin bir parçasıdır (yemek ahlakı, uyku ahlakı). Çocuklara küçük yaştan başlayarak mahremiyet, edep ve güvenli teknoloji kullanımı öğretilmelidir. Bu eğitim, korku değil güven ve saygı temelli olmalıdır.

Gözün korunmasında kadın ve erkek ayrımı gözetilmeksizin her iki cinsin sorumlu olduğu da unutulmamalıdır. Evlilikte eşler birbirlerine bakmaktan sevap kazanır; bu helal bakış, haram bakışın karşılığında bir nimettir. Dijital ortamda ise ilişkilerde sadakat ve güven konusunda eşlerin açık iletişim kurması, sorunların büyümeden çözülmesini sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Gazz-ı basar ne demektir?

Gözü haramdan çevirmek, bakışları sakınmak anlamına gelir. Nûr Suresi 30-31’de hem erkeklere hem kadınlara bu emir verilir.

Ani bakış günah mıdır?

Müslim’de Cerîr b. Abdullah’ın sorusuna Peygamber’in “Gözünü hemen çevir” buyurduğu nakledilir. Kasıtsız ilk bakış sorumluluk doğurmaz; devam ettirmek ise günahtır.

İnternetteki haram görüntüler de bu emre dahil mi?

Evet. Âlimler gözü koruma emrini ekran ve dijital içerik için de geçerli sayar. Bakışın hedefi kişi ya da görüntü olması bu hükmü değiştirmez.

Gözü korumanın faydası nedir?

Kalp huzuru, nefis terbiyesi, aile huzuru ve iffetin korunması gibi faydalar sayılır. Hadiste gözü haramdan korumanın imanın tadını getirdiği rivayet edilir (Hâkim; senedi hakkında değerlendirmeler yapılmıştır).

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 25 Temmuz 2026 · Kaynaklar: Kur'an-ı Kerîm, Nûr Suresi (24/30-31), İsrâ Suresi (17/36); Müslim, Âdâb (ani bakış hadisi); Ebû Dâvûd, Nikâh; Tirmizî, Edeb

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →