Hac Programı Gün Gün: Terviye’den Veda Tavafına Tüm Aşamalar

Hac programı Zilhicce’nin 8. gününden 12 veya 13. gününe kadar sürer. Sırasıyla Terviye günü Mina’ya çıkılır, 9. gün Arafat vakfesi yapılır, gece Müzdelife’de kalınır, bayram günü şeytan taşlanır, kurban kesilir, tıraş olunur ve ziyaret tavafı yapılır. Mina’da günler geçirilir ve veda tavafıyla bitirilir.

Hazırlık: Mekke’ye Varış ve İhram

Hacı adayları Medine veya Mekke üzerinden hac bölgesine gelir. Temettu haccı yapanlar önce umre ibadetini tamamlar. İfrad veya kıran haccı yapanlar ise ihramlı olarak Mekke’ye girerek kudüm tavafı yapar. Hac günlerinden önceki dönemde Kâbe’de nafile tavaf yapmak, Mescid-i Haram’da namaz kılmak ve hac bilgilerini tekrar etmek tavsiye edilir. Temettu yapan hacı, Terviye günü (8 Zilhicce) hac için ihrama girer. İhrama giriş, niyet ve telbiye için ihrama girmek yazısı okunabilir.

1. Gün: 8 Zilhicce – Terviye Günü

Hacı, sabah kuşluk vakti civarında ihramlı olarak Mina’ya çıkar. Terviye, “su ile ihtiyacını karşılamak” anlamında olup, geçmişte Arafat’ta su sıkıntısı olduğu için hacıların bu günde su depolamasından gelir. Hz. Peygamber, Terviye günü Mina’ya çıkmış, öğle, ikindi, akşam, yatsı ve ertesi günün sabah namazını orada kılmıştır (Müslim, Hac 147). Mina’da bu namazlar vaktinde, dört rekâtlı olanlar mukimler için tam, yolcular için kasır kılınır. Hacılar Mina’da zikir, dua ve Kur’an okuyarak geceyi geçirir. Mina’da kalmak sünnettir.

2. Gün: 9 Zilhicce – Arafat

Güneş doğduktan sonra Arafat’a hareket edilir. Hac günlerinin en önemli günü olan Arafe’de, öğleden güneş batımına kadar vakfe yapılır. Hanefî mezhebinde öğle ve ikindi namazları, belirli şartlarla cem edilerek (birleştirilerek) öğle vaktinde kılınabilir; bu, imamla birlikte cemaatle kılınmasına ve ihramlı olunmasına bağlıdır. Arafat’ta duâ, tazarru, tövbe ve istiğfar yapılır. Hz. Peygamber’in “Dualarda en hayırlısı Arafe günü yapılan duadır” mealindeki hadisi Tirmizî’de geçer (Deavât 122). Arafat vakfesinin ayrıntısı için Arafat vakfesi yazısına bakılabilir.

Güneş battıktan sonra akşam namazı Arafat’ta kılınmadan Müzdelife’ye hareket edilir. Hanefî mezhebinde akşam ve yatsı, Müzdelife’de yatsı vaktinde birleştirilerek kılınır. Ayrıntılar yazıda anlatılmıştır.

2. Gece: Müzdelife

Müzdelife’de gece geçirilir. Akşam ve yatsı namazları, yatsı vaktinde birlikte kılınır. Hacı burada şeytan taşlamak için taş toplar ve fecr vaktinde sabah namazını kıldıktan sonra vakfe yapar. Hz. Peygamber, Müzdelife’de sabah namazından sonra Meş’ar-i Haram’da kıbleye dönüp dua etmiştir (Müslim, Hac 147). Müzdelife’de vakfe bir vaciptir ve ayrıntılı bilgi için Müzdelife vakfesi ve taş toplama yazısına bakılabilir.

3. Gün: 10 Zilhicce – Kurban Bayramı İlk Günü

Güneş doğmadan Müzdelife’den Mina’ya hareket edilir. Bayramın birinci günü, hacının yapacağı işler şu sırayla yapılır:

1. Akabe cemresine yedi taş atmak: Büyük şeytan olarak bilinen cemreye telbiye bırakılarak her taşta “Bismillahi Allahü ekber” denilerek taş atılır.
2. Hedy veya şükür kurbanı kesmek: Temettu ve kıran haccı yapanlar için vaciptir.
3. Tıraş olmak veya saçı kısaltmak: Erkekler için tıraş olmak daha faziletlidir; kadınlar saçlarının ucundan parmak ucu kadar keser.
4. Ziyaret tavafı ve sa’y: Mekke’ye gidilip yedi şavtlık ziyaret tavafı yapılır; temettu yapanlar için sa’y da yapılır.

Taş atma ve tıraş bittikten sonra ihram yasaklarının çoğu kalkar; cinsel ilişki ziyaret tavafından sonra serbest olur. Ayrıntılar için Mina’da şeytan taşlama, hacda tıraş olmak ve ziyaret tavafı yazılarına bakabilirsiniz.

4 ve 5. Günler: 11 ve 12 Zilhicce – Mina Günleri

Bu günlerde hacı Mina’da kalır. Her gün zevalden sonra üç cemreye sırasıyla (küçük, orta, büyük) yedişer taş atılır. Her cemre taşlaması sonrası, ilk ikisinde dua için durulur. 12. günde taşlama bittikten sonra güneş batmadan Mina’dan ayrılmak caizdir. İsteyen 13. gün de kalıp taşlama yapar; bu daha faziletlidir (Bakara 2/203). Hanefî mezhebinde 13. gün için taşlama zevalden önce de yapılabilir.

Son Aşama: Veda Tavafı

Mekke’den ayrılmadan önce Kâbe’yi uğurlama niyetiyle veda tavafı yapılır. Mekke dışından gelenler için vaciptir; adetli kadınlar için ruhsat vardır (Buhârî, Hac 145). İbadetin ardından Zemzem içilir ve dua edilir. Veda tavafı için veda tavafı kimlere vaciptir? yazısı okunabilir. Hac, hacının Medine ziyaretiyle devam edebilir; Medine’de Mescid-i Nebevi’de namaz kılmak ve Ravza ziyareti yapılır.

Programda Dikkat Edilecek Pratik Noktalar

Hac günlerinin yoğunluğu, hacıların yorulmasına sebep olabilir. Bu nedenle sağlık tedbirlerine dikkat etmek gerekir: Bol su içmek, güneşten korunmak, yeterince dinlenmek ve ilaçlarını yanında bulundurmak bunların başında gelir. Yaşlı ve hasta hacılar için taşlama vekâleti veya diğer kolaylıklar tanınmıştır (hacda hasta ve yaşlıların vekâlet ve kolaylıkları yazısına bakabilirsiniz). Programın en kalabalık anları Arafat’tan Müzdelife’ye intikal ve bayram günü taşlama zamanıdır. Sabırlı olmak, itişip kakışmamak, başkalarına yardım etmek bu günlerin en önemli adabıdır.

Hacı, bu programda sadece şekle odaklanmamalıdır. Her merhalenin bir manevî anlamı vardır: Terviye yolculuğun başlangıcını, Arafat mahşer gününü hatırlatır, Müzdelife gecesi sükûnet ve tefekkürü, taşlama şeytanla mücadeleyi, kurban Hz. İbrahim’in teslimiyetini, veda tavafı ise bağlılığın ve ayrılığın dualarla tamamlanışını simgeler. Bu sembollerin anlamını anlamak için haccın manevî boyutu yazısı okunabilir.

Mezhep Farklarına Kısa Bakış

Programın temel akışı bütün mezheplerde aynıdır. Farklar; Arafat’ta öğle ve ikindinin cem edilmesinin şartları, Müzdelife’de gecelemenin süresi ve taşlama vakitlerinde ortaya çıkar. Örneğin Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde bayram günü Akabe cemresine taş atma vakti, gece yarısından sonra başlayabilirken, Hanefîlerde fecirden itibaren (tercihen güneş doğduktan sonra) taş atılır. Hacılar bu farklar konusunda kendi mezhebinin kurallarını izler, kalabalıkta ise ruhsat ve kolaylıklardan yararlanmak için yetkililere danışır. Mezhep ayrıntıları için haccın farzları, vacipleri ve sünnetleri yazısına bakılabilir.

Hac programının son bölümünde hacıların birbirleriyle helalleşmesi ve Medine ziyaretine hazırlanması güzel bir adet olarak sürdürülür.

Programın bütününde hacı için en önemli ilke, kolaylığı seçmek ve kalabalıkta başkalarına zarar vermemektir. Günlerin yoğunluğu içinde ibadetlerin sırasını bilmek ve rehberin yönlendirmesine uymak, hem huzuru hem ibadetin sıhhatini korur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hac kaç gün sürer?

Asıl menâsik Zilhicce’nin 8. gününden 12 veya 13. gününe kadardır; hazırlık ve ziyaretlerle toplam süre birkaç haftayı bulur.

Terviye günü nedir?

Zilhicce’nin 8. günüdür; hacılar Mina’ya çıkar ve geceyi orada geçirir.

Mina’dan ne zaman ayrılınabilir?

12. günde, güneş batmadan önce taşlamayı bitiren hacı ayrılabilir. 13. günü beklemek daha faziletlidir.

Bayram günü yapılacaklar nelerdir?

Akabe cemresi taşlama, kurban, tıraş ve ziyaret tavafı yapılır.

Editör: Dualarla Editör Kurulu (İlahiyat alanında eğitim almış editörler) · Son güncelleme: 9 Ağustos 2026 · Kaynaklar: Müslim, Hac 147 (Cabir hadisi, Veda Haccı); Kur'an-ı Kerim: Bakara (2/196-203), Hac Suresi (22/27-37); TDV İslâm Ansiklopedisi, "Hac" md.; Diyanet İşleri Başkanlığı, Hac ve Umre Rehberi (diyanet.gov.tr)

İman ve Akaid hakkında sık sorulan sorular

80 sorunun tamamı →

• İman nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
• İmanın şartları kaçtır ve nelerdir?
• Âmentü duası nedir, ezberlemek şart mıdır?
• İman ile İslam arasında fark var mıdır?
• Kelime-i şehâdet nedir, söyleyen Müslüman olur mu?

Bu içerik nasıl hazırlandı? →